خط قرمز جدید ایران در تنگه هرمز / منطقه ممنوعه جدید چه معنایی برای نفت و کشتیها دارد؟
گه هرمز بار دیگر به یکی از مهمترین نقاط تنش در اقتصاد و سیاست جهان تبدیل شده است. ایران اعلام کرده در روزهای آینده یک منطقه محدودشده جدید در اطراف این آبراه ایجاد خواهد کرد؛ تصمیمی که همزمان با کاهش شدید تردد کشتیها، بار دیگر نگرانی درباره صادرات نفت خلیج فارس و جهش قیمت انرژی را افزایش داده است.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، اعلام کرده است تهران در روزهای آینده محدوده جدیدی را در منطقه خلیج فارس تعریف خواهد کرد. به گفته او، این محدوده از جایی آغاز میشود که ایران آن را خط محاصره دریایی آمریکا میداند و به سمت تنگه هرمز و بخشهایی از خلیج فارس امتداد پیدا میکند.
رضایی همچنین گفته کشتیهایی که وارد این محدوده شوند، ممکن است در فهرست تحریمی ایران قرار بگیرند. جزئیات دقیق جغرافیایی این منطقه و نحوه اجرای محدودیتها هنوز بهطور کامل منتشر نشده است.
در کنار این تصمیم، ایران از طراحی کریدور جدید عبور کشتیها از تنگه هرمز نیز خبر داده است؛ مسیری که طبق اظهارات مقام ایرانی، درباره نقشههای آن با عمان هماهنگیهایی انجام شده و قرار است جزئیات بیشتری درباره آن اعلام شود.
رفتوآمد کشتیها در تنگه هرمز بهشدت کاهش یافت
آنچه اهمیت این خبر را بیشتر میکند، شرایط فعلی تردد در تنگه هرمز است. دادههای مؤسسه کپلر نشان میدهد طی ۱۰ روز اخیر بهطور متوسط فقط ۱۰ کشتی حامل کالا در روز از تنگه عبور کردهاند؛ پایینترین سطح از ماه مه تاکنون.
در یکی از روزهای اخیر تنها دو کشتی از این مسیر عبور کردند و روز بعد نیز تعداد عبورها به شش کشتی رسید. بخش عمده این کشتیها از مسیر نزدیک به آبهای ایران حرکت کردهاند. رویترز همچنین گزارش داده است که در مقطعی هیچ نفتکش بسیار بزرگی از نوع VLCC چند روز متوالی از تنگه خارج نشده بود.
این آمار نشان میدهد حتی بدون بستهشدن کامل تنگه، افزایش ریسک عبور میتواند عملاً بخش قابل توجهی از ظرفیت این مسیر را از مدار خارج کند. شرکتهای کشتیرانی در چنین شرایطی با افزایش هزینه بیمه، ریسک حمل و احتمال حمله یا توقیف روبهرو میشوند و ممکن است ترجیح دهند عبور خود را محدود کنند.
بازار نفت فوراً واکنش نشان داد
بازار جهانی نفت نیز نسبت به تشدید تنشها بیتفاوت نمانده است. قیمت نفت برنت در معاملات اخیر تا ۹۸.۰۶ دلار در هر بشکه بالا رفت و در نهایت روی ۹۷.۳۱ دلار بسته شد؛ بالاترین محدوده قیمتی در حدود شش هفته اخیر.
اهمیت تنگه هرمز از آن جهت است که پیش از آغاز درگیریهای اخیر حدود یکپنجم تجارت جهانی نفت و گاز طبیعی مایع از این مسیر عبور میکرد. بنابراین حتی کاهش بخشی از ظرفیت عبور میتواند بازار جهانی انرژی را تحت فشار قرار دهد. رویترز به نقل از گلدمن ساکس گزارش کرده در صورت تشدید حملات علیه کشتیرانی، قیمت نفت حتی میتواند به محدوده ۱۲۰ دلار در هر بشکه برسد.
آیا ایران تنگه هرمز را کاملاً میبندد؟
فعلاً خبر رسمی درباره بستهشدن کامل تنگه هرمز منتشر نشده است. آنچه اعلام شده، ایجاد یک محدوده جدید، افزایش محدودیتها و طراحی مسیر تازهای برای تردد کشتیهاست.
بنابراین تفاوت مهمی میان «بستن کامل تنگه هرمز» و «کنترل یا محدود کردن عبور کشتیها» وجود دارد. با این حال از منظر اقتصادی، حتی اگر مسیر از نظر فیزیکی کاملاً بسته نشود، کاهش تعداد کشتیها، افزایش خطر عبور و محدودیتهای جدید میتواند اثری مشابه یک انسداد نسبی روی بازار نفت ایجاد کند.
در نتیجه زمین بازی در تنگه هرمز بار دیگر در حال تغییر است. اگر منطقه ممنوعه جدید ایران اجرایی شود و تردد کشتیها بیش از این کاهش پیدا کند، اثر ماجرا دیگر فقط یک تنش نظامی منطقهای نخواهد بود؛ بلکه میتواند مستقیماً به قیمت نفت، هزینه حملونقل، تورم جهانی و حتی بازار ارز کشورهای مختلف منتقل شود.
