چرخش بزرگ آمریکا در پرونده هستهای / واشنگتن با غنیسازی ۳.۶۷ درصدی ایران موافقت کرد؟
گزارشهای تازه از مذاکرات ایران و آمریکا حاکی از آن است که واشنگتن و تهران درباره ادامه غنیسازی اورانیوم در خاک ایران تا سطح ۳.۶۷ درصد به یک تفاهم اولیه نزدیک شدهاند. با این حال، هنوز توافق نهایی امضا نشده و چند پرونده مهم از جمله ذخایر ۶۰ درصدی ایران و بازرسیهای آژانس حلنشده باقی مانده است.
به گزارش راهبرد فردا، دور تازه تحرکات دیپلماتیک میان ایران و آمریکا با انتشار خبری مهم درباره پرونده هستهای وارد مرحله تازهای شده است. گزارش رسانههای منطقهای به نقل از منابع نزدیک به مذاکرات میگوید آمریکا با ادامه غنیسازی اورانیوم در داخل خاک ایران تا سقف ۳.۶۷ درصد موافقت کرده و تهران نیز این سطح را پذیرفته است.
اگر این گزارش در قالب یک توافق رسمی تثبیت شود، تغییر مهمی در موضع واشنگتن محسوب خواهد شد؛ زیرا یکی از اصلیترین اختلافات ماههای گذشته بر سر اصل ادامه غنیسازی در خاک ایران بود. با این حال، هنوز هیچ بیانیه مشترک یا سند رسمی که این تفاهم را نهایی اعلام کند منتشر نشده است.
آیا آمریکا با غنیسازی در خاک ایران موافقت کرده است؟
براساس گزارش منتشرشده، پیشنهاد مورد مذاکره اجازه میدهد ایران فعالیت غنیسازی خود را در سطح حداکثر ۳.۶۷ درصد ادامه دهد. این همان سقفی است که در توافق هستهای سال ۲۰۱۵ نیز برای بخش عمده برنامه غنیسازی ایران تعیین شده بود.
اهمیت این موضوع در آن است که اصل غنیسازی در داخل ایران حفظ میشود و بحث بر سر سطح و میزان ذخایر خواهد بود. اگر چنین بندی نهایی شود، میتواند یکی از مهمترین موانع مذاکرات هستهای ایران و آمریکا را از مسیر توافق کنار بزند.
ماجرای غنیسازی ۶۰ درصدی ایران چه میشود؟
مهمترین اختلاف حلنشده همچنان ذخایر اورانیوم با غنای ۶۰ درصد ایران است. گزارشها میگویند آمریکا خواستار کاهش سطح غنیسازی این ذخایر است و دو طرف در حال بررسی سازوکاری برای تعیین تکلیف مواد موجود هستند.
یکی از گزینههای مطرحشده، مشارکت یک کشور ثالث در فرآیند کاهش سطح غنای ذخایر است. با این حال، مقامهای ایرانی در روزهای اخیر صراحتاً اعلام کردهاند انتقال اورانیوم غنیشده ایران به خارج از کشور در دستور کار نیست؛ بنابراین شیوه کاهش سطح ذخایر میتواند همچنان یکی از نقاط اصلی اختلاف باشد.
چرا عدد ۳.۶۷ درصد مهم است؟
سطح ۳.۶۷ درصد برای تولید سوخت نیروگاههای هستهای و مصارف غیرنظامی بسیار پایینتر از سطوح مورد نیاز برای کاربرد تسلیحاتی است. در توافق برجام نیز ایران پذیرفته بود غنیسازی را برای یک دوره مشخص به همین سطح محدود کند.
بازگشت دوباره این عدد به مذاکرات نشان میدهد طرفها احتمالاً بهدنبال الگویی هستند که حق فعالیت هستهای غیرنظامی ایران را حفظ کند و در مقابل، فاصله برنامه هستهای از سطوح بسیار بالای غنیسازی افزایش یابد.
بازگشت بازرسان آژانس هم روی میز است
یکی دیگر از محورهای مذاکرات، نحوه بازگشت بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به تأسیسات ایران است. هنوز درباره تعداد بازرسان، سطح دسترسی و نحوه بازرسی از تأسیساتی که در جریان درگیریها آسیب دیدهاند توافق نهایی اعلام نشده است.
تهران در روزهای گذشته گفته بازرسی از برخی مراکز آسیبدیده نیازمند چارچوب مشخصی است و سازوکار فعلی آژانس برای چنین شرایطی کافی نیست. در مقابل، آمریکا و کشورهای غربی بر بازگشت نظارتهای گستردهتر تأکید دارند.
۶ تا ۹ میلیارد دلار از پولهای ایران آزاد میشود؟
در کنار پرونده هستهای، گزارشها از احتمال آزادسازی بخشی از داراییهای مسدودشده ایران نیز حکایت دارد. در سناریوی مطرحشده، آمریکا ممکن است در صورت رسیدن به توافق بین ۶ تا ۹ میلیارد دلار از منابع مالی ایران را آزاد کند.
این موضوع هنوز قطعی نیست و به اجرای سایر بندهای توافق وابسته خواهد بود. آزادسازی منابع ارزی در صورت تحقق میتواند از نظر روانی و واقعی روی بازار ارز ایران اثرگذار باشد و به همین دلیل بازارهای داخلی نیز تحولات مذاکرات را با حساسیت دنبال میکنند.
تنگه هرمز و تحریمها چه میشوند؟
بسته مورد مذاکره تنها به موضوع هستهای محدود نیست و بازگشایی کامل تنگه هرمز، کاهش محدودیتهای دریایی و بخشی از تحریمها نیز در گفتوگوها مطرح شده است. قطر و پاکستان در این مرحله نقش میانجی را ایفا میکنند و تلاش دارند اختلافهای باقیمانده میان تهران و واشنگتن را کاهش دهند.
ایران خواستار پایان محدودیتهای دریایی و کاهش تحریمها بهعنوان بخشی از هر توافق جدید است. آمریکا نیز در مقابل بر محدود شدن سطح غنیسازی، تعیین تکلیف ذخایر ۶۰ درصدی و بازگشت نظارتهای آژانس تأکید دارد.
آیا توافق ایران و آمریکا نهایی شده است؟
خیر. مهمترین نکته این است که خبر موافقت با غنیسازی ۳.۶۷ درصدی هنوز به معنای امضای یک توافق نهایی نیست و تاکنون تهران و واشنگتن بیانیه مشترکی در این باره منتشر نکردهاند.
همزمان پیامهای متناقضی از واشنگتن شنیده میشود و برخی مقامهای آمریکایی همچنان بر ادامه فشار اقتصادی تأکید دارند. بنابراین میتوان از «پیشرفت مهم در یکی از اختلافات» صحبت کرد، اما اعلام پایان مذاکرات یا توافق قطعی هنوز زود است.
توافق هستهای چه اثری بر دلار و طلا دارد؟
بازارهای ایران به هر نشانهای از کاهش تنش سیاسی واکنش نشان میدهند. اگر خبر پذیرش غنیسازی محدود به توافق رسمی منجر شود و آزادسازی منابع ارزی نیز در کنار آن قرار گیرد، میتواند انتظارات نزولی در بازار دلار را تقویت کند.
کاهش دلار نیز بهطور مستقیم میتواند فشار نزولی بر طلای ۱۸ عیار و سکه ایجاد کند؛ هرچند قیمت طلا همچنان به اونس جهانی وابسته است. در مقابل، شکست مذاکرات یا بازگشت تنش میتواند بهسرعت مسیر انتظارات را تغییر دهد.