چراغ سبز گروسی به توافق هستهای عربستان و آمریکا؛ بازرسیها «رضایتبخش» است
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ترتیبات نظارتی و بازرسی در توافق همکاری هستهای پیشنهادی آمریکا و عربستان سعودی را «بسیار رضایتبخش» توصیف کرد؛ توافقی که با وجود ارزیابی مثبت گروسی از سازوکار بازرسی، به دلیل اجازه ندادن به غنیسازی اورانیوم و بازفرآوری سوخت مصرفشده در عربستان، با انتقاد کارشناسان منع گسترش سلاحهای هستهای روبهرو شده است.
بر اساس گزارش رویترز، توافق موسوم به «۱۲۳» هنوز به تصویب کنگره آمریکا نرسیده است. این توافق چارچوب همکاری دو کشور در زمینه انرژی هستهای غیرنظامی را مشخص میکند و موضوع نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی بر فعالیتهای هستهای عربستان از مهمترین بخشهای آن محسوب میشود.
گروسی: ترتیبات بازرسی توافق آمریکا و عربستان رضایتبخش است
رافائل گروسی روز چهارشنبه ۱۸ نوامبر در نشست خبری حاشیه جلسه شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی در وین، درباره ترتیبات بازرسی در توافق هستهای آمریکا و عربستان اظهار کرد که این سازوکار برای توافق موردنظر، نتیجهای بسیار رضایتبخش دارد.
با این حال، توافق پیشنهادی شامل پروتکل الحاقی آژانس نیست؛ پروتکلی که امکان دسترسی گستردهتر بازرسان به سایتهای اعلامنشده و انجام بازرسیهای تکمیلی را فراهم میکند.
گروسی با اشاره به اهمیت پروتکل الحاقی گفت این سازوکار دسترسی بیشتری برای آژانس فراهم میکند و از استانداردهای مهم نظارتی در حوزه هستهای به شمار میرود. وی همچنین ابراز امیدواری کرد عربستان در آینده به این پروتکل بپیوندد.
توافق ۱۲۳ چیست و چه محدودیتهایی دارد؟
توافق ۱۲۳ چارچوب قانونی همکاری هستهای غیرنظامی میان آمریکا و کشورهای دیگر بر اساس بخش ۱۲۳ قانون انرژی اتمی آمریکا است. این توافق امکان انتقال تجهیزات، فناوری و مواد هستهای برای اهداف صلحآمیز را فراهم میکند، اما باید با الزامات عدم اشاعه هستهای همراه باشد.
توافق پیشنهادی آمریکا و عربستان در کنار سازوکارهای نظارتی دوجانبه، شامل ترتیبات بازرسی آژانس نیز میشود. بر اساس متن گزارششده، بازرسیهای کوتاهمدت در سایتهای تحت پوشش توافق امکانپذیر خواهد بود؛ اما دسترسی به سایتهای اعلامنشده به گستردگی پروتکل الحاقی نیست.
در این سازوکار، آژانس باید دستکم دو ساعت پیش از بازرسی در صورتی که بازرسان در سایت حضور داشته باشند و در غیر این صورت حداقل ۲۴ ساعت قبل، اطلاعرسانی کند.
نگرانی کارشناسان از امکان غنیسازی اورانیوم در عربستان
یکی از اصلیترین انتقادها به توافق آمریکا و عربستان، نبود ممنوعیت صریح بر غنیسازی اورانیوم و بازفرآوری سوخت مصرفشده در این کشور است.
این دو فعالیت، اگرچه میتوانند در برنامههای هستهای غیرنظامی نیز کاربرد داشته باشند، از نظر فنی امکان تولید مواد موردنیاز برای ساخت سلاح هستهای را نیز فراهم میکنند. به همین دلیل، کارشناسان منع گسترش سلاحهای هستهای نسبت به محدودیتهای موجود در توافق ابراز نگرانی کردهاند.
در متن توافق، فعالیتهایی مانند غنیسازی و بازفرآوری باید در محلهای مشخص و تحت پوشش ترتیبات نظارتی انجام شوند؛ با این حال، منتقدان معتقدند نظارت بر این فعالیتها بهتنهایی جایگزین ممنوعیت یا محدودیتهای سختگیرانه بر آنها نمیشود.
توافق هستهای عربستان هنوز در کنگره آمریکا بررسی میشود
توافق همکاری هستهای آمریکا و عربستان هنوز مراحل قانونی لازم در ایالات متحده را طی نکرده است. کنگره آمریکا باید این توافق را در چارچوب قوانین مربوط به همکاری هستهای با کشورهای دیگر بررسی کند.
برخی نمایندگان و کارشناسان آمریکایی خواستار آن هستند که عربستان پیش از اجرای توافق، تعهدات سختگیرانهتری درباره عدم غنیسازی اورانیوم، بازفرآوری سوخت و پذیرش پروتکل الحاقی ارائه کند.
در مقابل، حامیان توافق معتقدند همکاری هستهای با عربستان میتواند فرصت اقتصادی برای شرکتهای آمریکایی ایجاد کند و نفوذ واشنگتن در برنامه هستهای این کشور را افزایش دهد.
ارزیابی مثبت گروسی از ترتیبات بازرسی، در حالی مطرح شده که بحث درباره سطح دسترسی آژانس و محدودیتهای مربوط به فعالیتهای حساس هستهای عربستان همچنان ادامه دارد و توافق نهایی هنوز به مرحله اجرا نرسیده است.