بنزین گران شود، اسنپ و تپسی چقدر گران میشوند؟ / اثر واقعی افزایش قیمت سوخت بر کرایه تاکسیهای اینترنتی
افزایش قیمت بنزین یکی از مهمترین نگرانیها درباره هزینه حملونقل شهری است؛ اما آیا با دو برابر شدن قیمت بنزین، کرایه تاکسیهای اینترنتی هم باید دو برابر شود؟ محاسبات نشان میدهد پاسخ منفی است. سهم مستقیم بنزین از هزینه هر سفر محدود است، اما گرانی سوخت میتواند از مسیر دیگری، یعنی کاهش تعداد رانندگان فعال و برهم خوردن تعادل عرضه و تقاضا، قیمت سفرهای اینترنتی را به شکل محسوسی افزایش دهد.
برای فهم اثر واقعی افزایش قیمت بنزین، میتوان یک سفر فرضی ۱۰ کیلومتری را در نظر گرفت. اگر مصرف خودرو در رانندگی شهری حدود ۸.۵ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر باشد و حدود ۲۵ درصد مسافت اضافه نیز برای رسیدن راننده به مسافر یا جابهجایی بدون مسافر در نظر گرفته شود، انجام یک سفر ۱۰ کیلومتری در مجموع تقریبا ۱.۰۶ لیتر بنزین مصرف میکند.
در چنین شرایطی، هزینه مستقیم بنزین برای این سفر با بنزین ۳ هزار تومانی حدود ۳۲۰۰ تومان است. اگر قیمت بنزین به ۵ هزار تومان برسد، هزینه سوخت همین سفر به حدود ۵۳۰۰ تومان افزایش پیدا میکند؛ یعنی تنها حدود ۲۱۰۰ تومان هزینه بیشتر.
| قیمت هر لیتر بنزین | هزینه تقریبی سوخت یک سفر ۱۰ کیلومتری | افزایش نسبت به بنزین ۳ هزار تومانی |
|---|---|---|
| ۳ هزار تومان | ۳٬۱۸۸ تومان | — |
| ۵ هزار تومان | ۵٬۳۱۳ تومان | ۲٬۱۲۵ تومان |
| ۷٬۵۰۰ تومان | ۷٬۹۶۹ تومان | ۴٬۷۸۱ تومان |
| ۱۰ هزار تومان | ۱۰٬۶۲۵ تومان | ۷٬۴۳۸ تومان |
| ۱۵ هزار تومان | ۱۵٬۹۳۸ تومان | ۱۲٬۷۵۰ تومان |
این محاسبات تقریبی است و مصرف خودرو، ترافیک، مسافت طیشده بدون مسافر و شرایط هر راننده میتواند اعداد را تغییر دهد. با این حال، نتیجه اصلی روشن است: حتی جهش سنگین قیمت بنزین بهتنهایی نمیتواند افزایش چند ده درصدی کرایه تاکسیهای اینترنتی را توضیح دهد.
برای مثال، اگر یک سفر ۱۰ کیلومتری ۱۰۰ هزار تومان قیمت داشته باشد، افزایش قیمت بنزین از ۳ هزار به ۵ هزار تومان فقط حدود ۲ هزار تومان به هزینه مستقیم سوخت آن اضافه میکند. حتی با بنزین ۱۰ هزار تومانی نیز افزایش مستقیم هزینه سوخت نسبت به نرخ ۳ هزار تومان حدود ۷۴۰۰ تومان خواهد بود.
سهمیه بنزین رانندگان اسنپ و تپسی؛ ضربه فعلا محدود شده است
البته وضعیت تاکسیهای اینترنتی یک تفاوت مهم با خودروهای عادی دارد. براساس مصوبه دولت، نرخهای اول و دوم بنزین ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومان حفظ شد و برای سوختگیری با نرخ بالاتر نیز سازوکاری برای حمایت از رانندگان فعال در سکوهای اینترنتی در نظر گرفته شد.
در این طرح، برای خودروهای بنزینی فعال در تاکسیهای اینترنتی تا سقف ۲۰۰ لیتر سهمیه اضافه بر اساس پیمایش در نظر گرفته شده و مابهالتفاوت نرخ ۳ هزار تومانی و نرخ بالاتر سوخت بهصورت اعتبار ریالی به راننده پرداخت میشود.
همزمان اسنپ و تپسی نیز در زمان اجرای این سیاست متعهد شدند افزایش نرخ جدید بنزین به افزایش قیمت خدمات منجر نشود.
بنابراین تا زمانی که این جبران هزینه بهطور کامل و متناسب با پیمایش رانندگان انجام شود، افزایش نرخ بنزین لزوما نباید مستقیما به کرایه مسافر منتقل شود.
خطر اصلی جای دیگری است؛ رانندهای که دیگر سفر را قبول نمیکند
اما مسئله تاکسیهای اینترنتی فقط هزینه هر لیتر بنزین نیست. راننده زمانی حاضر به قبول یک سفر میشود که درآمد سفر برای او در مقایسه با مجموع هزینههای بنزین، استهلاک خودرو، لاستیک، روغن، قطعات، بیمه و زمانی که در ترافیک میماند، صرفه اقتصادی داشته باشد.
اگر قیمت سوخت بالا برود اما قیمت پیشنهادی سفر ثابت بماند، بخشی از رانندگان ممکن است سفرهای کوتاه، پرترافیک یا مسیرهای کمتقاضا را کمتر قبول کنند. تعدادی نیز ممکن است ساعات فعالیت خود را کاهش دهند.
اینجا اثر دوم و مهمتر افزایش قیمت بنزین آغاز میشود: کاهش عرضه راننده.
سیستم قیمتگذاری اسنپ پویاست و خود این شرکت اعلام کرده عواملی مانند مسافت، شرایط جوی، ترافیک و بهویژه نسبت عرضه راننده به تقاضای مسافر در تعیین قیمت سفر موثر است.
بنابراین اگر گرانی بنزین باعث شود تعداد رانندگان آنلاین کاهش پیدا کند، الگوریتم برای جذب رانندگان بیشتر میتواند قیمت سفر را افزایش دهد. در این حالت ممکن است افزایش کرایه حتی بیشتر از افزایش مستقیم هزینه بنزین باشد.
تجربه قبلی هم همین موضوع را نشان میدهد
نمونه این اتفاق پیش از این نیز دیده شده است. تپسی در زمان اختلال سامانه سوخترسانی اعلام کرده بود کاهش تعداد رانندگان فعال همزمان با افزایش تقاضا باعث شد الگوریتم قیمتگذاری این شرکت بهطور موقت نرخ سفرها را افزایش دهد تا رانندگان بیشتری وارد شبکه شوند.
این تجربه نکته مهمی برای سناریوی افزایش قیمت بنزین دارد. اگر گرانی سوخت صرفا هزینه رانندگان را چند هزار تومان بالا ببرد، اثر آن روی کرایه محدود خواهد بود؛ اما اگر همین افزایش هزینه موجب خروج بخشی از رانندگان شود، اثر نهایی بر قیمت میتواند چند برابر شود.
بنزین گران شود، اسنپ و تپسی چقدر گران میشوند؟
در نتیجه نمیتوان رابطهای یکبهیک میان قیمت بنزین و کرایه تاکسی اینترنتی تعریف کرد. دو برابر شدن بنزین به معنی دو برابر شدن کرایه اسنپ و تپسی نیست و از نظر ساختار هزینه نیز چنین افزایشی قابل توجیه نیست.
در کوتاهمدت و با ادامه سهمیه و جبران مابهالتفاوت سوخت رانندگان، حتی افزایش قیمت بنزین میتواند اثر مستقیمی بسیار محدود بر قیمت سفرها داشته باشد.
اما اگر قیمت بنزین افزایش قابل توجهی پیدا کند، سقف سهمیه رانندگان پاسخگوی پیمایش آنها نباشد یا پرداخت مابهالتفاوت با مشکل مواجه شود، بخشی از هزینه به راننده منتقل خواهد شد. در این شرایط کاهش تعداد رانندگان فعال میتواند تعادل عرضه و تقاضا را برهم بزند و الگوریتمهای قیمتگذاری پویا نیز به افزایش کرایه منجر شوند.
به همین دلیل بزرگترین اثر گرانی بنزین بر تاکسیهای اینترنتی احتمالا از باک خودرو نمیآید؛ از تعداد رانندگانی میآید که حاضرند با قیمتهای قبلی همچنان در خیابان بمانند.
