طاعون جدید به ایران رسیده؟ / ماجرای بیماری‌ای که دوباره خبرساز شد
نام «طاعون» بعد از سال‌ها دوباره به تیتر خبرها برگشته است؛ بیماری‌ای که برای بسیاری هنوز با تصاویر مرگ سیاه و همه‌گیری‌های تاریخی گره خورده و شنیدن نام آن کافی است تا نگرانی درباره آغاز یک بحران تازه شکل بگیرد. ماجرای این بار اما نه از یک همه‌گیری گسترده، بلکه از حادثه‌ای مبهم در یک مرکز تحقیقاتی در سیبری روسیه آغاز شده است.
یک کارمند ۲۸ ساله مؤسسه تحقیقات ضدطاعون ایرکوتسک پس از ابتلا به یک بیماری شدید تنفسی جان باخت. انتشار گزارش‌هایی درباره احتمال تماس او با باکتری طاعون باعث شد ده‌ها نفر قرنطینه یا تحت مراقبت پزشکی قرار گیرند و ماجرا به سرعت در رسانه‌های بین‌المللی بازتاب پیدا کند. با این حال، مقام‌های روسیه تا این لحظه ابتلای او به طاعون را تأیید نکرده‌اند و علت مرگ به صورت رسمی «ذات‌الریه با منشأ نامشخص» اعلام شده است.
با بالا گرفتن خبرها، طبیعی است که این سؤال برای مخاطبان ایرانی هم مطرح شود: آیا طاعون به ایران رسیده است؟ پاسخ فعلی روشن است؛ تا این لحظه هیچ مورد تأییدشده‌ای مرتبط با این حادثه در ایران گزارش نشده و شواهدی از انتقال بیماری از روسیه به ایران منتشر نشده است.
«طاعون جدید» واقعاً بیماری جدیدی است؟
عبارت «طاعون جدید» که این روزها در شبکه‌های اجتماعی دیده می‌شود می‌تواند کمی گمراه‌کننده باشد. بیماری مورد بحث همان طاعون شناخته‌شده‌ای است که عامل آن باکتری Yersinia pestis است و پزشکی مدرن دهه‌هاست آن را می‌شناسد.
این باکتری عمدتاً در برخی پستانداران کوچک و کک‌های آنها وجود دارد و کانون‌های طبیعی طاعون هنوز در بخش‌هایی از جهان باقی مانده‌اند. به همین دلیل موارد پراکنده انسانی طاعون حتی در دنیای امروز نیز هر سال در تعدادی از کشورها مشاهده می‌شود.
طاعون می‌تواند به شکل‌های مختلف ظاهر شود. نوع خیارکی که با تورم دردناک غدد لنفاوی همراه است شایع‌ترین نوع محسوب می‌شود، اما نوع ریوی یا پنومونیک از نظر انتقال میان انسان‌ها اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا می‌تواند از طریق ذرات تنفسی فرد بیمار به فرد دیگری منتقل شود.
آنچه در روسیه نگرانی ایجاد کرده نیز احتمال همین نوع ریوی است، نه ظهور گونه‌ای ناشناخته و تازه.
ماجرای روسیه از کجا شروع شد؟
مرکز ماجرا شهر ایرکوتسک در سیبری است؛ منطقه‌ای که وجود کانون‌های طبیعی طاعون در برخی نقاط آن موضوع تازه‌ای نیست. پس از مرگ کارمند مؤسسه تحقیقاتی، گزارش‌های غیررسمی مدعی شدند حادثه‌ای در آزمایشگاه و شکستن یک ظرف حاوی عامل بیماری ممکن است عامل ابتلا بوده باشد.
اما این بخش از داستان هنوز تأیید رسمی نشده است. مقام‌های بهداشتی روسیه اعلام کرده‌اند بررسی‌های اولیه ارتباط قطعی میان بیماری فرد فوت‌شده و میکروارگانیسم‌هایی که در محل کار با آنها سروکار داشته پیدا نکرده است.
با این وجود، به دلیل ماهیت خطرناک احتمالی بیماری، مقام‌های بهداشتی منتظر اثبات نهایی نمانده‌اند و اقدامات احتیاطی گسترده‌ای آغاز شده است. افراد نزدیک به بیمار تحت آزمایش و مراقبت قرار گرفته‌اند و بخش‌هایی از مراکز درمانی نیز برای جلوگیری از هرگونه انتقال احتمالی محدود شده‌اند.
این دقیقاً همان رویکردی است که در مواجهه با بیماری‌های پرخطر انتظار می‌رود؛ حتی احتمال کم نیز تا زمان رد شدن کامل، جدی گرفته می‌شود.
آیا احتمال رسیدن بیماری به ایران وجود دارد؟
از نظر علمی هیچ کشوری را نمی‌توان در برابر تمام بیماری‌های عفونی کاملاً جدا از جهان دانست. سفرهای بین‌المللی و جابه‌جایی انسان و حیوان باعث می‌شود نظام‌های سلامت همواره بیماری‌های واگیر را رصد کنند. اما وجود «امکان نظری» با وجود «خطر فوری» تفاوت زیادی دارد.
در حال حاضر نه یک همه‌گیری گسترده طاعون در روسیه تأیید شده، نه زنجیره انتقال وسیعی از انسان به انسان گزارش شده و نه مورد مرتبطی در ایران اعلام شده است. بنابراین شواهد موجود از سناریویی که در آن طاعون در حال گسترش سریع به سمت ایران باشد حمایت نمی‌کند.
ضمن اینکه طاعون برخلاف بیماری‌های ویروسی ناشناخته‌ای که ممکن است درمان مشخصی نداشته باشند، یک عفونت باکتریایی شناخته‌شده است و آنتی‌بیوتیک‌های مؤثر برای درمان آن وجود دارد. مهم‌ترین عامل در کاهش خطر بیماری، تشخیص و شروع سریع درمان است.
همین تفاوت سبب می‌شود مقایسه مستقیم شرایط فعلی با آغاز همه‌گیری‌هایی مانند کرونا تصویر دقیقی از خطر ایجاد نکند.
فعلاً باید منتظر نتیجه بررسی‌ها ماند
در شرایط فعلی شاید مهم‌ترین نکته این باشد که خبر مرگ یک فرد و آغاز قرنطینه احتیاطی را با «شروع همه‌گیری طاعون» یکی ندانیم. هنوز حتی ابتلای فرد فوت‌شده به طاعون به صورت رسمی تأیید نشده است.
اگر آزمایش‌های نهایی ابتلا را تأیید کنند، مرحله بعدی بررسی منشأ تماس و وضعیت افرادی خواهد بود که با بیمار ارتباط داشته‌اند. اگر نتیجه منفی باشد، بخش بزرگی از نگرانی فعلی نیز فروکش خواهد کرد.
بنابراین ماجرایی که امروز تحت عنوان «طاعون جدید» خبرساز شده، فعلاً بیشتر یک رخداد مشکوک به طاعون در روسیه است تا یک همه‌گیری تازه جهانی.
و درباره ایران نیز تا زمانی که مقام‌های بهداشتی موردی را تأیید نکرده‌اند، نمی‌توان از «رسیدن طاعون به ایران» صحبت کرد.
