محرومیت بیش از ۳۰۰ هزار خانوار از دریافت زمین در طرح جوانی جمعیت؛ دیوان محاسبات وارد شد
با وجود گذشت چند سال از اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، بیش از ۳۰۰ هزار خانوار متقاضی و واجد شرایط همچنان زمین دریافت نکردهاند. بر اساس آمار اعلامشده از سوی دیوان محاسبات کشور، از مجموع ۳۹۲ هزار و ۳۷۹ خانوار مشمول، تنها ۸۸ هزار و ۲۰۳ خانوار موفق به دریافت زمین شدهاند؛ موضوعی که حالا به بررسی تخلفات احتمالی وزارت راه و شهرسازی و بنیاد مسکن منجر شده است.
با وجود گذشت چند سال از اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، بیش از ۳۰۰ هزار خانوار متقاضی و واجد شرایط همچنان زمین دریافت نکردهاند. بر اساس آمار اعلامشده از سوی دیوان محاسبات کشور، از مجموع ۳۹۲ هزار و ۳۷۹ خانوار مشمول، تنها ۸۸ هزار و ۲۰۳ خانوار موفق به دریافت زمین شدهاند؛ موضوعی که حالا به بررسی تخلفات احتمالی وزارت راه و شهرسازی و بنیاد مسکن منجر شده است.
اجرای طرح واگذاری زمین به خانوادههای مشمول قانون جوانی جمعیت با وجود تأکیدهای قانونی و وعدههای حمایتی، همچنان با فاصله قابل توجهی میان تعهدات و عملکرد دستگاههای اجرایی روبهرو است.
سید نظامالدین موسوی، سخنگوی دیوان محاسبات کشور، در جریان هفتمین جلسه هیئت عمومی این دیوان اعلام کرد که بررسیهای تجمیعی از زمان تصویب قانون تا پایان سال ۱۴۰۴ نشان میدهد ۳۹۲ هزار و ۳۷۹ خانوار متقاضی و واجد شرایط دریافت زمین بودهاند، اما فقط ۸۸ هزار و ۲۰۳ خانوار زمین دریافت کردهاند.
به این ترتیب، حدود ۲۲.۵ درصد از خانوارهای مشمول موفق به دریافت زمین شدهاند و بیش از ۷۷ درصد همچنان در انتظار اجرای این قانون هستند.
دیوان محاسبات برای وزارت راه و بنیاد مسکن پرونده تشکیل میدهد
بر اساس توضیحات سخنگوی دیوان محاسبات، در تبصره ۱۰ قانون بودجه سال ۱۴۰۴، وزارت راه و شهرسازی در شهرها و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی در روستاها موظف شدهاند به خانوادههای دارای چهار فرزند یا بیشتر که شرایط قانونی را دارند، یک قطعه زمین رایگان اختصاص دهند.
موسوی تأکید کرده است که با توجه به صراحت قانون در تعیین مسئولیت این دو دستگاه، موضوع اجرا نشدن تکلیف قانونی در دیوان محاسبات مورد رسیدگی قرار میگیرد و برای متخلفان پرونده تشکیل خواهد شد.
این موضوع میتواند به یکی از پروندههای مهم نظارتی در حوزه مسکن و اجرای سیاستهای جمعیتی تبدیل شود؛ بهویژه آنکه آمار اعلامشده از فاصله قابل توجه میان تعداد خانوارهای واجد شرایط و زمینهای واگذارشده حکایت دارد.
قانون جوانی جمعیت دقیقاً چه زمینی به خانوادهها میدهد؟
یکی از نکات مهم در این طرح، تفاوت میان انواع حمایتهای قانونی است. مطابق ماده ۴ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، دولت موظف است پس از تولد فرزند سوم و بیشتر، برای خانوارهای مشمول در روستاها و شهرهای کمتر از ۵۰۰ هزار نفر، زمین یا واحد مسکونی حداکثر به مساحت ۲۰۰ مترمربع اختصاص دهد.
البته این زمین در چارچوب ماده ۴ کاملاً رایگان نیست؛ واگذاری بر اساس هزینه آمادهسازی، بهصورت فروش اقساطی با دو سال تنفس و هشت سال اقساط انجام میشود. برای ساکنان شهرهای بالای ۵۰۰ هزار نفر نیز اختصاص زمین در شهرکها، شهرهای جدید یا شهرهای مجاور، با توجه به ظرفیت اعلامشده و شرایط قانونی امکانپذیر است.
در کنار این حکم، تبصره ۱۰ قانون بودجه سال ۱۴۰۴ تکلیف جداگانهای برای واگذاری زمین رایگان به خانوادههای دارای چهار فرزند یا بیشتر که واجد شرایط هستند، تعیین کرده است.
بنابراین نباید واگذاری زمین موضوع ماده ۴ را با زمین رایگان ویژه خانوادههای چهارفرزندی در قانون بودجه یکسان دانست.
آمارهای قبلی نیز از عقبماندگی در واگذاری زمین حکایت دارند
آمار اعلامشده از سوی دیوان محاسبات تنها گزارش درباره عقبماندگی این طرح نیست. پیشتر، در ۲۲ مهر ۱۴۰۵، حسنعلی اخلاقی امیری، نماینده مردم مشهد و کلات، با استناد به گزارش سازمان بازرسی کل کشور و بررسیهای نظارتی مجلس اعلام کرده بود که از ۳۳۷ هزار متقاضی تأییدصلاحیتشده، فقط ۸۶ هزار و ۳۸۱ نفر زمین دریافت کردهاند؛ یعنی حدود ۲۵.۶ درصد از افراد تأییدشده.
در همان گزارش آمده بود که بیش از ۷۸۳ هزار نفر در سامانه برای دریافت زمین ثبتنام کردهاند و پرونده ۲۸۱ هزار متقاضی نیز هنوز در مرحله بررسی و احراز صلاحیت قرار داشته است.
همچنین در ۲۶ مهرماه، مدیرعامل سازمان ملی زمین و مسکن از تأمین زمین برای ۱۶۳ هزار و ۶۵۲ خانوار خبر داده بود؛ اما قرارداد واگذاری و تحویل زمین برای ۸۳ هزار و ۷۶۳ خانوار انجام شده بود.
این ارقام شاخصهای متفاوتی مانند ثبتنام، تأیید صلاحیت، تأمین زمین و تحویل نهایی را نشان میدهند و نباید با یکدیگر جمع شوند. با این حال، هر سه گزارش از وجود فاصله میان تقاضا و تحویل نهایی زمین حکایت دارند.
سرنوشت خانوارهای در انتظار زمین چه میشود؟
اکنون با ورود دیوان محاسبات به موضوع، اجرای تعهدات قانونی وزارت راه و شهرسازی و بنیاد مسکن در کانون بررسی قرار گرفته است. سخنگوی دیوان محاسبات تأکید کرده که این نهاد برای صیانت از حقوق قانونی مردم، پیگیری واگذاری زمین به خانوارهای مشمول را ادامه میدهد و با ترک فعل و تخلفات احتمالی برخورد قانونی خواهد کرد.
با این حال، هنوز زمان مشخصی برای تکمیل واگذاری زمین به خانوارهای باقیمانده اعلام نشده است. بنابراین تشکیل پرونده و آغاز رسیدگی نظارتی را نباید به معنای حل شدن مشکل یا تعیین زمان قطعی تحویل زمین دانست.