چرخش تازه ترامپ درباره مذاکره با ایران / دستور غیرمنتظره به معاون رئیسجمهور آمریکا
دونالد ترامپ در موضعی تازه اعلام کرد آمریکا دیگر نیازی به توافق با ایران ندارد و از جیدی ونس خواست تمرکز خود را از پرونده ایران به مسائل داخلی معطوف کند. این تصمیم تنها یک روز پس از انتشار خبر احتمال مذاکرات مستقیم معاون رئیسجمهور آمریکا با تهران مطرح شده است.
به گزارش راهبرد فردا، تلاشهای دیپلماتیک برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا با اظهارات تازه دونالد ترامپ وارد مرحلهای مبهم شده است. رئیسجمهور آمریکا روز پنجشنبه ۱۲ نوامبر، برابر با ۲۱ آبان، در پیامی اعلام کرد واشنگتن دیگر نیازی به توافق با ایران ندارد و مسئولیت تازهای برای معاون خود تعریف کرده است.
ترامپ در این پیام از جیدی ونس خواست توجه خود را به آنچه فساد و جرایم در شهرها و ایالتهای تحت مدیریت دموکراتها خوانده، معطوف کند. این دستور در شرایطی صادر شده که ونس طی ماههای گذشته یکی از چهرههای اصلی تلاشهای دیپلماتیک واشنگتن برای پایان دادن به جنگ با ایران بوده است.
ترامپ درباره توافق با ایران چه گفت؟
رئیسجمهور آمریکا در پیام تازه خود تأکید کرد که کشورش دیگر به توافق با تهران احتیاج ندارد. او همچنین مدعی شد آمریکا از طریق کنترل منابع مالی ایران و تسلط بر تنگه هرمز، اهرمهای فشار لازم را در اختیار دارد.
این سخنان بیانگر موضع اعلامشده ترامپ است و به معنای تأیید ادعای او درباره کنترل کامل تنگه هرمز یا داراییهای ایران نیست. وضعیت این آبراه همچنان با محدودیتهای دریایی، اقدامات نظامی و اختلاف بر سر نحوه عبور کشتیها همراه است.
موضع تازه ترامپ با اظهارات چند روز پیش او تفاوت دارد. رئیسجمهور آمریکا پیشتر از پیشرفت مذاکرات سخن گفته و احتمال حملات گسترده جدید را در صورت موفقیت گفتوگوها پایین ارزیابی کرده بود.
دستور ترامپ به جیدی ونس چه بود؟
ترامپ از معاون رئیسجمهور خواسته است تمرکز اصلی خود را به بررسی ادعاهای مربوط به فساد و جرایم در شهرها و ایالتهای تحت مدیریت حزب دموکرات منتقل کند. او ادعا کرده برخورد با این موارد میتواند به کاهش هزینههای دولت آمریکا کمک کند.
این دستور در عمل نشاندهنده کاهش اولویت نقش دیپلماتیک ونس در پرونده ایران است. با این حال، هنوز مشخص نیست آیا مسئولیت مذاکرات به مقام دیگری واگذار خواهد شد یا واشنگتن قصد دارد مسیر گفتوگوها را بهصورت گستردهتری متوقف کند.
دفتر معاون رئیسجمهور آمریکا نیز در زمان انتشار گزارشهای اولیه، توضیح رسمی درباره پیامدهای این دستور ارائه نکرده بود.
آیا مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا لغو شد؟
نکته مهم این است که اظهارات ترامپ را نباید با اعلام رسمی لغو تمام مذاکرات یکسان دانست. تا زمان تنظیم گزارش، اطلاعیهای درباره پایان قطعی تماسهای دیپلماتیک یا قطع فعالیت میانجیها منتشر نشده است.
روزنامه والاستریت ژورنال یک روز پیش از موضع جدید ترامپ گزارش داده بود که جیدی ونس در حال بررسی امکان برگزاری گفتوگوی رودررو با یک مقام ارشد امنیتی ایران است. در گزارشهای بعدی، نام محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، نیز بهعنوان طرف احتمالی این دیدار مطرح شد.
با این حال، برگزاری چنین ملاقاتی هنوز رسماً تأیید نشده بود و مذاکرات احتمالی در مراحل مقدماتی قرار داشت. بنابراین دستور تازه ترامپ میتواند این تلاش را با مانع روبهرو کند، اما نمیتوان از لغو جلسهای قطعی و از پیش تعیینشده خبر داد.
بیشتر بخوانید:
نامه محرمانه ونس به محسن رضایی / آمریکا برای جلوگیری از حمله به ایران چه پیشنهادی داد؟
پیشنهاد فوری ایران به آمریکا برای مذاکره / تهران: ظرف دو روز آمادهایم
اختلاف ترامپ و ونس بر سر جنگ ایران جدی شده است؟
موضع جدید ترامپ پس از آن مطرح شده که ونس در روزهای گذشته درباره پیامدهای اقتصادی و سیاسی جنگ ایران سخن گفته بود. معاون رئیسجمهور آمریکا بخشی از شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای را به هزینههای جنگ و نارضایتی عمومی نسبت داده است.
ونس همچنین از توصیه پیشین خود برای پایان دادن به جنگ دفاع کرده بود. در مقابل، ترامپ همچنان اقدام نظامی علیه ایران را تصمیمی ضروری برای جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هستهای توصیف میکند.
این اختلاف در ارزیابی هزینههای جنگ، پرسشهایی درباره هماهنگی سیاست خارجی کاخ سفید ایجاد کرده است. با این حال، هنوز شواهد کافی برای نتیجهگیری درباره اختلاف شخصی عمیق یا کنار گذاشته شدن دائمی ونس از تمام تصمیمهای مرتبط با ایران وجود ندارد.
آینده مذاکرات ایران و آمریکا چه میشود؟
واشنگتن در ماههای گذشته تلاش کرده از طریق محاصره دریایی بنادر ایران و تحریمهای اقتصادی، فشار بر تهران را حفظ کند. در مقابل، ایران خواهان رفع بخشی از محدودیتهای اقتصادی و دریایی و دریافت تضمینهایی برای توقف حملات پیش از دستیابی به توافق نهایی بوده است.
قطر و پاکستان نیز در ماههای گذشته برای نزدیک کردن مواضع دو طرف تلاش کردهاند. ادامه فعالیت این میانجیها میتواند مسیر تماسهای غیرمستقیم را باز نگه دارد، حتی اگر نقش مستقیم معاون رئیسجمهور آمریکا کاهش پیدا کند.
در مجموع، تغییر مهم امروز کنار رفتن ظاهری مذاکره از اولویت کاری جیدی ونس است، نه اعلام رسمی پایان تمام گفتوگوهای ایران و آمریکا. برای روشن شدن مسیر بعدی باید دید آیا کاخ سفید مذاکرهکننده جدیدی معرفی میکند یا سیاست فشار اقتصادی و دریایی را بدون ابتکار دیپلماتیک تازه ادامه میدهد.