مرحله تازه جنگ فناوری آمریکا و چین؛ واشنگتن دسترسی پکن به تراشههای پیشرفته هوش مصنوعی را محدود کرد
دولت دونالد ترامپ با اعلام مقررات تازه صادراتی، مسیر دسترسی شرکتهای چینی به قدرت پردازشی تراشههای پیشرفته آمریکایی از طریق مراکز داده خارج از چین را هدف قرار داده است. این تصمیم که از سوی اداره صنعت و امنیت وزارت بازرگانی آمریکا اعلام شده، تلاش میکند راهی را مسدود کند که شرکتهای چینی از طریق آن میتوانستند بدون واردکردن مستقیم تراشههای آمریکایی به خاک چین، از توان محاسباتی آنها استفاده کنند.
محدودیتهای جدید تنها به شرکتهای چینی محدود نمیشود و میتواند فعالیت مراکز داده در جنوب شرق آسیا و تجارت جهانی نیمهرساناها را نیز تحت تأثیر قرار دهد. اهمیت زمانی این تصمیم بیشتر است که دونالد ترامپ قرار است در جریان سفر آسیایی خود با شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، دیدار کند؛ دیداری که رقابت فناوری و هوش مصنوعی یکی از موضوعات مهم آن خواهد بود.
آمریکا چگونه مسیر دسترسی چین به تراشههای هوش مصنوعی را محدود کرد؟
اداره صنعت و امنیت وزارت بازرگانی آمریکا (BIS) روز ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ مقررات جدیدی را در قالب یک دستورالعمل موقت نهایی منتشر کرد. بر اساس این مقررات، صادرات، صادرات مجدد یا انتقال برخی تراشهها و تجهیزات پیشرفته محاسباتی به مراکز داده خارجی که ظرفیت پردازشی قابلتوجهی در اختیار شرکتهای مستقر در کشورهای مشمول محدودیت قرار میدهند، به مجوز آمریکا نیاز خواهد داشت.
این مقررات بهویژه شرکتهایی را هدف میگیرد که در چین و برخی کشورهای دیگر قرار دارند و ممکن است از طریق اجاره ظرفیت پردازشی در مراکز داده خارجی به تراشههای پیشرفته آمریکایی دسترسی پیدا کنند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، آستانه مهم این مقررات ظرفیت پردازشی بیش از ۱۲ میلیون واحد عملکرد پردازشی کل (TPP) است؛ معیاری که برای سنجش توان محاسباتی تجهیزات استفاده میشود. همچنین مراکز دادهای که از قبل چنین خدماتی به شرکتهای مشمول ارائه میکردند، برای دریافت مجوز فرصت ۹۰ روزه خواهند داشت.
چرا جنوب شرق آسیا درگیر جنگ تراشه آمریکا و چین شد؟
یکی از مهمترین بخشهای تصمیم جدید واشنگتن، اعمال الزامات صدور مجوز اضافی برای صادرات برخی تراشههای پیشرفته به پنج کشور است:
-
مالزی
-
سنگاپور
-
اندونزی
-
تایلند
-
برزیل
دولت آمریکا این کشورها را از نظر احتمال انتقال تراشهها به مقصدهای غیرمجاز، دارای ریسک بالاتر از حد معمول ارزیابی کرده است.
اهمیت این تصمیم برای جنوب شرق آسیا از آنجا ناشی میشود که کشورهایی مانند سنگاپور و مالزی در سالهای اخیر به مراکز مهم سرمایهگذاری در حوزه زیرساخت ابری، پردازش داده و مراکز داده هوش مصنوعی تبدیل شدهاند.
تا پیش از این، شرکتهای چینی میتوانستند با اجاره ظرفیت پردازشی در برخی مراکز داده خارجی، از قدرت تراشههای آمریکایی استفاده کنند؛ حتی اگر امکان خرید مستقیم همان تراشهها را نداشتند. مقررات تازه تلاش میکند این مسیر غیرمستقیم را نیز تحت کنترل صادراتی آمریکا قرار دهد.
ماجرای انویدیا و نگرانی آمریکا از دور زدن تحریمها
یکی از زمینههای مهم تشدید این محدودیتها، نگرانی مقامهای آمریکایی درباره انتقال غیرمجاز تراشههای پیشرفته انویدیا به چین است.
در گزارشهای رسانهای، نام شرکت سنگاپوری Megaspeed International در ارتباط با بررسی احتمال انتقال یا ارائه غیرمجاز قدرت پردازشی به شرکتهای چینی مطرح شده است. این شرکت متهم شده که از تراشههای انویدیا در مراکز داده جنوب شرق آسیا برای تأمین ظرفیت پردازشی مشتریان چینی استفاده کرده است.
این موضوع نشان میدهد اختلاف آمریکا و چین دیگر صرفاً به صادرات فیزیکی تراشهها محدود نیست؛ بلکه دسترسی به خدمات ابری، اجاره قدرت پردازشی و کنترل زیرساختهای هوش مصنوعی نیز به میدان رقابت دو کشور تبدیل شده است. البته اتهامهای مطرحشده درباره شرکتهای مشخص را نباید بدون نتیجه تحقیقات مستقل، تخلف اثباتشده تلقی کرد.
محدودیت تراشهها چه تأثیری بر مذاکرات ترامپ و شی جینپینگ دارد؟
زمان اعلام این مقررات نیز قابل توجه است. واشنگتن در حالی محدودیتهای جدید را اعلام کرده که ترامپ برای سفر به چین و دیدار با شی جینپینگ آماده میشود.
بر اساس گزارش رویترز، رقابت بر سر دسترسی به تراشههای پیشرفته و قدرت محاسباتی از اختلافات مهم دو کشور محسوب میشود. در کنار موضوعات تجاری، مسائل مربوط به ایمنی هوش مصنوعی و مدیریت خطرهای ناشی از توسعه این فناوری نیز در گفتوگوهای دو طرف اهمیت دارد.
با این حال، هنوز نمیتوان گفت مقررات تازه حتماً به شکست مذاکرات منجر خواهد شد. ممکن است دو کشور در برخی حوزهها به دنبال همکاری یا تفاهم باشند، در حالی که اختلاف بر سر صادرات تراشهها و کنترل فناوری همچنان ادامه پیدا کند.
آیا چین میتواند بدون تراشههای آمریکایی به توسعه هوش مصنوعی ادامه دهد؟
محدودیتهای آمریکا میتواند هزینه دسترسی شرکتهای چینی به زیرساختهای پیشرفته محاسباتی را افزایش دهد و روند آموزش مدلهای بزرگ هوش مصنوعی را دشوارتر کند. با این حال، به معنای توقف توسعه هوش مصنوعی در چین نیست.
پکن طی سالهای اخیر سرمایهگذاری گستردهای برای توسعه صنعت نیمهرسانا و ایجاد جایگزینهای داخلی انجام داده است. شرکتهای چینی همچنین میتوانند با بهینهسازی مدلها، استفاده از تراشههای داخلی و توسعه زیرساختهای مستقل، بخشی از فشار ناشی از محدودیتهای آمریکا را کاهش دهند.
در نتیجه، تصمیم تازه واشنگتن را باید مرحله دیگری از رقابت راهبردی دو قدرت بر سر زیرساخت هوش مصنوعی دانست؛ رقابتی که در آن کنترل تراشهها، مراکز داده و قدرت پردازشی به اندازه بازارهای تجاری اهمیت پیدا کرده است.