مقصر اصلی آلودگی تهران خودروهای شخصیاند یا کامیونها؟ / سهم ۳۶ درصدی کامیونها خبرساز شد
کامیونها براساس آماری که رئیس کمیسیون عمران و حملونقل شورای شهر تهران اعلام کرده، سهم ۳۶ درصدی از آلودگی منتسب به منابع متحرک دارند؛ در حالی که سهم خودروهای سواری ۲۸ درصد عنوان شده است. این ارقام پرسش تازهای درباره تمرکز محدودیتهای ترافیکی بر خودروهای شخصی ایجاد کرده است.
به گزارش راهبرد فردا، همزمان با تداوم آلودگی هوای تهران و اجرای طرح زوجوفرد از درِ منازل، انتشار آماری تازه درباره سهم وسایل نقلیه مختلف در انتشار آلایندهها، موضوع مدیریت آلودگی پایتخت را بار دیگر به مرکز توجه آورده است.
سیدجعفر تشکریهاشمی، رئیس کمیسیون عمران و حملونقل شورای شهر تهران، روز سهشنبه ۲۶ آبان در جلسه شورای شهر اعلام کرد براساس دادههایی که شرکت کنترل کیفیت هوای تهران با همکاری دانشگاه علم و صنعت تهیه کرده، سهم منابع متحرک در آلودگی مورد بررسی ۴۶.۵ درصد است.
او همچنین تأکید کرد که در میان منابع متحرک، کامیونها سهم قابل توجهی دارند و برنامه مشخصی برای کنترل این بخش ارائه نشده است.
سهم کامیونها در آلودگی هوای تهران چقدر است؟
تشکریهاشمی با انتقاد از وضعیت مدیریت آلودگی هوا اعلام کرد سهم کامیونها در جدول مورد استناد او ۳۶ درصد است؛ رقمی که از سهم ۲۸ درصدی خودروهای سواری بیشتر عنوان شده است.
با این حال، برای تفسیر درست این عدد باید به یک نکته مهم توجه کرد. رئیس کمیسیون عمران و حملونقل گفته است اگر سهم منابع متحرک را بهعنوان یک مجموعه مستقل و برابر ۱۰۰ درصد در نظر بگیریم، سهم وسایل نقلیه مختلف مشخص میشود.
بنابراین عدد ۳۶ درصدی کامیونها را نباید بدون توضیح مبنای محاسبه، معادل سهم قطعی این خودروها از کل آلودگی هوای تهران معرفی کرد.
جدول سهم وسایل نقلیه در آلودگی تهران
براساس درصدهایی که رئیس کمیسیون عمران و حملونقل شورای شهر در سخنان خود اعلام کرده است، ترکیب منابع متحرک به شکل زیر گزارش شده است.
| نوع وسیله نقلیه | سهم اعلامشده از منابع متحرک |
|---|---|
| کامیونها | ۳۶ درصد |
| خودروهای سواری | ۲۸ درصد |
| موتورسیکلتها | ۹.۴ درصد |
| تاکسیها | ۶.۶ درصد |
| اتوبوسهای درونشهری | ۳ درصد |
مجموع این ردیفها تمام منابع متحرک را پوشش نمیدهد و سهم سایر گروهها در این جدول درج نشده است.
همچنین میزان سهم هر گروه به نوع آلاینده، محدوده جغرافیایی، روش محاسبه و زمان تهیه سیاهه انتشار بستگی دارد. به همین دلیل نباید این ارقام را بدون بررسی جزئیات مطالعه، به تمام آلایندههای هوای تهران تعمیم داد.
چرا سهم کامیونها از خودروهای شخصی بیشتر است؟
یکی از دلایل اهمیت کامیونها در بحث آلودگی، مصرف سوخت بالا و فعالیت موتورهای دیزلی در بخشی از ناوگان سنگین است. خودروهای دیزلی، بهویژه در صورت فرسودگی یا عملکرد نامناسب تجهیزات کنترل آلایندگی، میتوانند ذرات معلق و اکسیدهای نیتروژن قابل توجهی تولید کنند.
در مقابل، خودروهای شخصی با وجود تعداد بسیار بیشتر، از نظر میزان مصرف سوخت، فناوری موتور و نوع آلایندگی با کامیونها متفاوتاند.
بنابراین تعداد وسایل نقلیه موجود در شهر بهتنهایی معیار مناسبی برای تعیین سهم هر گروه از آلودگی نیست. برای مقایسه دقیق باید میزان انتشار آلاینده در هر کیلومتر تردد، سن ناوگان و مجموع پیمایش روزانه نیز بررسی شود.
پس چرا طرح زوجوفرد بیشتر متوجه خودروهای شخصی است؟
اجرای طرح زوجوفرد از درِ منازل با هدف محدود کردن بخشی از تردد خودروهای شخصی در دوره تشدید آلودگی هوا انجام میشود. با این حال، این طرح تنها محدودیت ترافیکی مصوب برای تهران نیست.
بر اساس تصمیم کارگروه اضطرار آلودگی هوا، تردد کامیونها و وسایل نقلیه سنگین نیز در دوره اجرای محدودیتها ممنوع اعلام شده و تنها برخی خودروهای خدمات ضروری با رعایت شرایط مشخص از این ممنوعیت مستثنا شدهاند.
به همین دلیل نمیتوان گفت برای کامیونها هیچ محدودیتی وجود ندارد. پرسش اصلی این است که ممنوعیتها تا چه اندازه اجرا میشوند و آیا سازوکار کنترل آلایندگی ناوگان سنگین در بلندمدت کافی است یا نه.
بیشتر بخوانید: فروش اقساطی کامیونهای ایرانخودرو دیزل از ۲۵ آبان؛ تسهیلات ۴ میلیارد تومانی برای واگنهود ۱۹۳۰
۵۰ هزار تاکسی فرسوده در تهران
رئیس کمیسیون عمران و حملونقل شورای شهر تهران در بخش دیگری از سخنان خود اعلام کرد حدود ۵۰ هزار دستگاه تاکسی در پایتخت فرسوده شدهاند.
به گفته او، شهرداری پیشتر وعده ورود ۳۰ هزار دستگاه تاکسی برقی را داده بود، اما شمار خودروهای واردشده تا زمان اظهارات وی حدود ۱۷۰۰ دستگاه بوده است.
تشکریهاشمی همچنین به مصوبه برقیسازی ۳۰۰ هزار موتورسیکلت در تهران اشاره کرد و گفت این برنامه هنوز به نتیجه مورد انتظار نرسیده است.
این ارقام نشان میدهد موضوع آلودگی وسایل نقلیه تنها به خودروهای شخصی محدود نیست و نوسازی ناوگان حملونقل عمومی و موتورسیکلتها نیز اهمیت دارد.
آیا کامیونها واقعاً عامل اصلی آلودگی تهران هستند؟
پاسخ به این پرسش به نوع آلاینده بستگی دارد. در بحث ذرات معلق، خودروهای دیزلی و ناوگان سنگین میتوانند نقش مهمی داشته باشند، اما در مورد آلایندههای گازی مانند منوکسید کربن، ترکیب منابع انتشار متفاوت است.
علاوه بر وسایل نقلیه، فعالیتهای صنعتی، نیروگاهها، منابع گرمایشی و سایر منابع ثابت نیز در آلودگی هوا نقش دارند.
همچنین میزان غلظت آلاینده در یک روز مشخص فقط به مقدار انتشار وابسته نیست؛ شرایط هواشناسی، وارونگی دما و سرعت باد نیز بر تجمع آلودگی در سطح شهر اثر میگذارند.
بنابراین از آمار اعلامشده نمیتوان نتیجه گرفت که کامیونها در تمام روزها و برای تمام آلایندهها بزرگترین منبع آلودگی تهران هستند. با این حال، سهم بالای اعلامشده برای ناوگان سنگین، ضرورت بررسی جدی این بخش را نشان میدهد.
شورای شهر چه درخواستی درباره کامیونها مطرح کرد؟
تشکریهاشمی با اشاره به سهم کامیونها خواستار ارائه برنامه مشخص از سوی شهرداری تهران و شورای ترافیک برای کنترل آلایندگی ناوگان سنگین شد.
این درخواست در شرایطی مطرح شده که تهران با دوره تازهای از آلودگی هوا مواجه است و محدودیتهای اضطراری از جمله طرح زوجوفرد، ممنوعیت تردد برخی خودروهای سنگین و توقف فعالیت واحدهای آلاینده اجرا میشود.
در نهایت، دادههای اعلامشده یک پرسش مهم پیش روی مدیران شهری قرار میدهد: آیا برنامههای کاهش آلودگی به همان اندازه که بر تردد خودروهای شخصی تمرکز دارند، به نوسازی و کنترل آلایندگی کامیونها نیز توجه میکنند؟