فوری/ یارانه ۷میلیونی در راه است؟/ ماجرا چیست؟
در سناریوی آزادسازی قیمت انرژی از یارانه ماهانه ۷ میلیون تومانی سخن گفته شده، اما محاسبه رقم ۷۲۰ همت نشان میدهد سهم هر ایرانی بسیار کمتر از این عدد است.
طرح آزادسازی قیمت حاملهای انرژی و واریز مستقیم منابع آن به مردم بار دیگر به یکی از بحثهای مهم اقتصادی تبدیل شده است. در گزارشی به نقل از محمدجعفر قائمپناه، معاون اجرایی رئیسجمهور، از درآمد سالانه ۷۲۰ هزار میلیارد تومانی و حتی امکان پرداخت یارانه ماهانه ۷ میلیون تومانی به هر ایرانی سخن گفته شده؛ اما یک محاسبه ساده نشان میدهد این دو عدد با یکدیگر همخوانی ندارند.
براساس گزارش اقتصاد آنلاین، قائمپناه در توضیح یک سناریوی اصلاح یارانه انرژی گفته است اگر قیمت گاز، برق، بنزین و گازوئیل به نرخهایی نزدیک به ارزانترین کشورهای همسایه برسد و منابع آزادشده میان مردم توزیع شود، درآمد حاصل از این تغییر میتواند به حدود ۷۲۰ هزار میلیارد تومان در سال برسد.
در همان گزارش از رقمی در حدود ۷ میلیون تومان یارانه ماهانه برای هر ایرانی نیز صحبت شده است؛ عددی که اگر اجرا شود برای یک خانواده چهار نفره به ۲۸ میلیون تومان در ماه میرسد.
اما اینجا یک ابهام جدی وجود دارد.
۷۲۰ همت چگونه به یارانه ۷ میلیونی تبدیل میشود؟
اگر رقم ۷۲۰ همت در سال را مبنا قرار دهیم و آن را میان جمعیت حدود ۸۷ میلیونی کشور تقسیم کنیم، نتیجه به این شکل خواهد بود:
| محاسبه | رقم تقریبی |
|---|---|
| کل منابع سالانه | ۷۲۰ همت |
| جمعیت کشور | حدود ۸۷ میلیون نفر |
| سهم سالانه هر ایرانی | حدود ۸.۳ میلیون تومان |
| سهم ماهانه هر ایرانی | حدود ۶۸۹ هزار تومان |
یعنی با فرض صحت رقم ۷۲۰ همت، سهم هر ایرانی نه ۷ میلیون تومان در ماه، بلکه چیزی نزدیک به ۶۹۰ هزار تومان در ماه خواهد بود.
حتی اگر کل این منابع فقط بین حدود ۷۳.۴ میلیون یارانهبگیر فعلی تقسیم شود، سهم هر نفر به حدود ۸۱۷ هزار تومان در ماه میرسد.
بنابراین میان عدد ۷۲۰ همت و وعده یارانه ۷ میلیونی یک فاصله بزرگ محاسباتی وجود دارد.
برای یارانه ۷ میلیونی چقدر پول لازم است؟
اگر قرار باشد به تمام ۸۷ میلیون ایرانی ماهانه ۷ میلیون تومان پرداخت شود، دولت باید ماهانه بیش از ۶۰۰ هزار میلیارد تومان منابع داشته باشد.
در مقیاس سالانه، این عدد به حدود ۷۳۰۰ همت میرسد.
یعنی برای پرداخت یارانه ۷ میلیونی به همه ایرانیان، منابع موردنیاز تقریباً ۱۰ برابر رقم ۷۲۰ همتی مطرحشده خواهد بود.
همین تفاوت باعث میشود فعلاً نتوان رقم ۷ میلیون تومان را بهعنوان یک عدد نهایی و قابل اجرا در نظر گرفت.
اصل طرح چیست؟
ایدهای که در پشت این بحث قرار دارد، حذف یا کاهش یارانه پنهان حاملهای انرژی است.
در مدل فعلی، بنزین، گازوئیل، برق و گاز با قیمتهایی بسیار پایینتر از برخی قیمتهای منطقهای یا هزینه فرصت آنها در اختیار مصرفکننده قرار میگیرد.
در سناریوی جدید، به جای اینکه یارانه به شکل ارزان نگه داشتن انرژی پرداخت شود، قیمتها افزایش پیدا میکند و بخشی از منابع حاصل مستقیماً به مردم بازگردانده میشود.
طرفداران این روش معتقدند خانواری که مصرف انرژی کمتری دارد میتواند از این تغییر منتفع شود؛ زیرا مبلغ نقدی دریافت میکند اما هزینه انرژی آن به اندازه خانوارهای پرمصرف بالا نمیرود.
یک خانواده ۴ نفره واقعاً چقدر میتواند بگیرد؟
اگر صرفاً همان ۷۲۰ همت را مبنا قرار دهیم و منابع میان تمام ایرانیان تقسیم شود، یک خانوار چهار نفره به جای ۲۸ میلیون تومان، ماهانه حدود:
۲ میلیون و ۷۵۰ هزار تومان
دریافت خواهد کرد.
اگر توزیع فقط میان یارانهبگیران فعلی انجام شود، سهم یک خانواده چهار نفره تقریباً به:
۳ میلیون و ۲۷۰ هزار تومان در ماه
میرسد.
این اعداد همچنان از یارانههای نقدی فعلی بزرگتر هستند، اما فاصله زیادی با وعده ۲۸ میلیون تومان برای خانواده چهار نفره دارند.
اکنون چند نفر یارانه میگیرند؟
براساس آماری که در گزارش اقتصاد آنلاین منتشر شده، تعداد یارانهبگیران کشور به حدود ۷۳ میلیون و ۴۳۷ هزار نفر میرسد.
ترکیب این جمعیت نیز به شکل زیر اعلام شده است:
| گروه درآمدی | تعداد تقریبی | یارانه نقدی فعلی هر نفر |
|---|---|---|
| دهکهای اول تا سوم | ۲۸.۲ میلیون نفر | ۴۰۰ هزار تومان |
| دهکهای چهارم تا نهم | ۴۵.۲ میلیون نفر | ۳۰۰ هزار تومان |
| کل یارانهبگیران | ۷۳.۴ میلیون نفر | — |
بنابراین حتی در صورت اجرای یک مدل جدید، یکی از سؤالهای اساسی این خواهد بود که منابع حاصل به همه مردم پرداخت میشود یا فقط به دهکهای مشخص.
افزایش قیمت انرژی در برابر افزایش یارانه
بخش مهمی که در تیتر «یارانه ۷ میلیونی» دیده نمیشود، سمت دیگر معادله است.
اگر دولت بخواهد یارانه پنهان انرژی را حذف کند، خانوار همزمان با دریافت پول بیشتر با افزایش هزینه بنزین، برق، گاز و احتمالاً افزایش هزینه حملونقل و بخشی از کالاها و خدمات روبهرو خواهد شد.
در نتیجه صرفاً نگاه کردن به مبلغ یارانه کافی نیست.
برای مثال اگر یک خانوار چند خودرو داشته باشد یا مصرف انرژی بالایی داشته باشد، ممکن است بخش زیادی از یارانه جدید صرف پرداخت قیمت بالاتر انرژی شود.
در مقابل، خانوار کممصرف میتواند بخش بیشتری از مبلغ پرداختی را حفظ کند.
آیا دولت تصمیم گرفته بنزین و انرژی را آزاد کند؟
خیر؛ آنچه مطرح شده فعلاً بیشتر در قالب سناریو و بحث درباره اصلاح نظام یارانه انرژی است و نباید آن را مصوبه قطعی دولت برای پرداخت ماهانه ۷ میلیون تومان دانست.
تا زمانی که قیمتهای جدید، نحوه بازتوزیع منابع، دهکهای مشمول و بودجه دقیق مشخص نشود، نمیتوان درباره دریافتی نهایی خانوارها با قطعیت صحبت کرد.
منبع: اقتصاد آنلاین؛ محاسبات تکمیلی ارقام توسط راهبرد فردا انجام شده است.
