پول بازنشسته‌ها کجا می‌رود؟ / هزینه خوراک یک خانوار بازنشسته چقدر شده؟

قیمت مواد غذایی در یک سال گذشته جهش قابل توجهی داشته است. داده‌های مرکز آمار ایران نشان می‌دهد در مرداد ۱۴۰۵ متوسط قیمت هر کیلو برنج ایرانی درجه یک به حدود ۵۲۵ هزار تومان، گوشت گوسفندی به حدود یک میلیون و ۶۸۰ هزار تومان، مرغ به حدود ۳۲۴ هزار تومان و تخم‌مرغ به حدود ۳۰۶ هزار تومان برای هر کیلو رسیده است. روغن مایع ۹۰۰ میلی‌لیتری نیز به حدود ۳۹۶ هزار تومان رسیده است. 

مسئله زمانی روشن‌تر می‌شود که این قیمت‌ها را کنار حقوق بازنشسته قرار دهیم.

فقط چهار قلم؛ نزدیک ۹ میلیون تومان

برای اینکه مقیاس هزینه خوراک مشخص شود، راهبرد فردا یک خانوار دو نفره را در نظر گرفته است. در این محاسبه از سرانه‌های مصرف منتشرشده برای برنج، گوشت قرمز، مرغ و تخم‌مرغ استفاده شده است.

بر اساس آمار وزارت جهاد کشاورزی، سرانه سالانه عرضه گوشت قرمز حدود ۱۲.۰۷ کیلوگرم، مرغ ۳۲.۱۸ کیلوگرم و تخم‌مرغ ۱۳.۲۴ کیلوگرم به ازای هر نفر بوده است. درباره برنج نیز مقامات وزارت جهاد مصرف سالانه حدود ۳۵ کیلوگرم برای هر نفر را مبنای برآورد نیاز کشور قرار داده‌اند. 

با این فرض، صورت‌حساب ماهانه یک زوج به شکل زیر درمی‌آید:

این جدول یک برآورد برای نشان دادن مقیاس هزینه است و «سبد رسمی سالمندان» محسوب نمی‌شود؛ الگوی مصرف هر خانواده نیز می‌تواند متفاوت باشد.

بیش از نصف حداقل مستمری فقط برای چهار خوراکی

سازمان تأمین اجتماعی اعلام کرده مستمری پایه حداقل‌بگیران در سال ۱۴۰۵ به ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار و ۵۵۰ تومان رسیده است. 

بنابراین اگر یک خانوار دو نفره تنها یک مستمری حداقلی داشته باشد، خرید همین چهار قلم حدود ۵۳ درصد مستمری پایه را مصرف می‌کند.

و این تازه غذایی کامل برای یک ماه نیست.

در این محاسبه هنوز هزینه نان، روغن، شیر، ماست، پنیر، حبوبات، سیب‌زمینی، میوه، سبزیجات، قند و شکر، چای و سایر مواد غذایی وارد نشده است.

به بیان دیگر، ۸.۹ میلیون تومان را نباید «کل هزینه خوراک» دانست؛ بلکه فقط هزینه چهار قلم مهم است.

بعضی خوراکی‌ها در یک سال چند برابر شدند

فشار روی سفره بازنشستگان صرفاً نتیجه سطح بالای قیمت‌ها نیست؛ سرعت افزایش قیمت نیز چشمگیر بوده است.

براساس داده‌های مرکز آمار، قیمت مرغ در فاصله شهریور ۱۴۰۴ تا مرداد ۱۴۰۵ از حدود ۱۳۴ هزار تومان به ۳۲۴ هزار تومان رسیده است. گوشت گوسفندی نیز از حدود ۸۰۰ هزار تومان به یک میلیون و ۶۸۰ هزار تومان افزایش یافته است.

تخم‌مرغ از حدود ۸۵ هزار تومان به ۳۰۶ هزار تومان رسیده و قیمت یک بطری روغن مایع ۹۰۰ میلی‌لیتری از حدود ۹۱ هزار تومان به نزدیک ۳۹۶ هزار تومان افزایش پیدا کرده است. 

یعنی حتی اگر میزان مصرف یک خانواده هیچ تغییری نکرده باشد، هزینه نگه داشتن همان سفره به‌شدت افزایش یافته است.

بازنشسته بعد از خوراک چقدر پول دارد؟

برای یک حداقل‌بگیر تأمین اجتماعی، از مستمری پایه ۱۶.۶ میلیون تومانی، پس از کسر فقط همین چهار قلم حدود ۷.۸ میلیون تومان باقی می‌ماند.

قرار است از این مبلغ اجاره یا هزینه مسکن، قبوض، دارو و درمان، حمل‌ونقل، پوشاک و سایر مخارج زندگی نیز پرداخت شود.

به همین دلیل مسئله معیشت بازنشستگان فقط میزان افزایش اسمی حقوق نیست؛ آنچه اهمیت بیشتری دارد این است که مستمری هر ماه چه مقدار کالا و خدمات واقعی می‌تواند بخرد.

و اعداد مواد غذایی یک پیام روشن دارند: بخش بزرگی از حقوق بازنشسته، پیش از پرداخت بسیاری از هزینه‌های دیگر، در همان فروشگاه و قصابی و میوه‌فروشی خرج می‌شود.