شانس برنده شدن ایران‌خودرو چقدر بود؟ / برای هر خودرو چند نفر صف کشیدند؟

در پانزدهمین مرحله عرضه محصولات ایران‌خودرو در شهریور ۱۴۰۵، مجموع ظرفیت فروش ۲۵ هزار و ۲۰۰ دستگاه اعلام شد. از این تعداد ۷ هزار و ۵۶۰ دستگاه به متقاضیان عادی، ۱۲ هزار و ۶۰۰ دستگاه به طرح حمایت از خانواده و جوانی جمعیت و ۵ هزار و ۴۰ دستگاه به دارندگان خودروهای فرسوده اختصاص پیدا کرد. خودروهای عرضه‌شده نیز شامل مدل‌هایی از تارا، سورن پلاس، پژو ۲۰۷، دنا پلاس و رانا پلاس بودند.

اما کنار هم گذاشتن ظرفیت عرضه با تعداد متقاضیان تصویر بسیار روشن‌تری از شدت رقابت می‌دهد. آمار منتشرشده برای گروه‌های مختلف نشان می‌دهد ۲ میلیون و ۷۶ هزار و ۲۲۶ نفر در طرح عادی، ۲۶۳ هزار و ۷۲۲ نفر در طرح جوانی جمعیت و ۳۵ هزار و ۹۲۲ نفر در طرح خودروهای فرسوده ثبت‌نام کرده‌اند. مجموع این سه رقم حدود ۲ میلیون و ۳۷۶ هزار متقاضی است.

شانس برنده شدن در قرعه‌کشی ایران‌خودرو چقدر بود؟

اختلاف میان سه گروه بسیار بزرگ است. در طرح عادی، ۲ میلیون و ۷۶ هزار نفر برای ۷ هزار و ۵۶۰ خودرو رقابت می‌کردند. تقسیم این دو عدد نشان می‌دهد به ازای هر خودرو تقریباً ۲۷۵ متقاضی وجود داشته است. بنابراین شانس آماری هر فرد حدود یک به ۲۷۵ یا ۰.۳۶ درصد بوده است.

شرایط برای مادران مشمول طرح جوانی جمعیت بسیار متفاوت بود. در این بخش ۲۶۳ هزار و ۷۲۲ نفر برای ۱۲ هزار و ۶۰۰ خودرو رقابت کردند؛ یعنی تقریباً ۲۱ متقاضی برای هر خودرو. شانس آماری موفقیت در این گروه به حدود ۴.۸ درصد می‌رسد؛ رقمی بیش از ۱۳ برابر شانس یک متقاضی عادی.

بالاترین شانس اما متعلق به طرح جایگزینی خودروهای فرسوده بود. ۳۵ هزار و ۹۲۲ نفر برای ۵ هزار و ۴۰ خودرو رقابت کردند که به معنای حضور حدود ۷ نفر به ازای هر خودرو است. در نتیجه شانس آماری موفقیت در این گروه به حدود ۱۴ درصد می‌رسید. این یعنی متقاضی خودرو فرسوده، بر مبنای آمار کلی، تقریباً ۳۸ برابر یک متقاضی طرح عادی شانس بیشتری برای انتخاب شدن داشت. ظرفیت و تعداد متقاضیان همین تفاوت شدید میان سه گروه را نشان می‌دهد.

یک خودرو برای هر ۹۴ متقاضی

اگر کل ظرفیت ۲۵ هزار و ۲۰۰ دستگاه را در برابر مجموع متقاضیان سه گروه قرار دهیم، به طور میانگین برای هر خودرو حدود ۹۴ نفر ثبت درخواست کرده‌اند. البته این عدد به تنهایی گمراه‌کننده است، زیرا ظرفیت میان گروه‌ها به طور مساوی تقسیم نشده و همان‌طور که ارقام بالا نشان می‌دهد، فشار تقاضا در طرح عادی به مراتب بیشتر بوده است.

این اعداد توضیح می‌دهند چرا اعلام نتایج فروش ایران‌خودرو برای میلیون‌ها نفر اهمیت پیدا کرده است. مسئله فقط محدود بودن تولید نیست؛ فاصله قیمت کارخانه و بازار باعث شده حق خرید خودرو با قیمت کارخانه خود به یک امتیاز مالی تبدیل شود. هرچه این فاصله بیشتر شود، انگیزه افرادی که الزاماً مصرف‌کننده نهایی خودرو نیستند نیز برای حضور در طرح‌های فروش بیشتر خواهد شد و تعداد متقاضیان می‌تواند چند ده برابر ظرفیت واقعی عرضه باقی بماند.

در این مرحله، سورن پلاس XU7P با مجموع ظرفیت ۱۰ هزار دستگاه بیشترین تعداد عرضه را داشت و پس از آن تارا دستی با ۴ هزار دستگاه قرار گرفت. برای برخی نسخه‌های پژو ۲۰۷، دنا پلاس و رانا ظرفیت بسیار محدودتر بود. با این حال تعداد متقاضیان به تفکیک هر مدل به شکل عمومی منتشر نشده و بنابراین نمی‌توان با دقت گفت مثلاً شانس برنده شدن پژو ۲۰۷ یا دنا پلاس دقیقاً چند درصد بوده است.

آنچه از آمار کلی مشخص است این است که برای یک متقاضی عادی، برنده شدن در فروش شهریور ایران‌خودرو اتفاقی نسبتاً نادر بوده است: از هر حدود ۲۷۵ متقاضی عادی، تنها یک نفر ظرفیت خودرو در اختیار داشت. رقمی که بیش از هر چیز نشان می‌دهد هنوز فاصله میان تقاضای خرید با قیمت کارخانه و تعداد خودروهایی که خودروساز عرضه می‌کند بسیار بزرگ است.