اوکراین از میز مذاکرات کنار میرود؟ / توافق احتمالی ترامپ، پوتین و شی درباره هوش مصنوعی هستهای
در آستانه دیدار احتمالی ترامپ، پوتین و شی جینپینگ، گزارشهای تازه از تغییر غیرمنتظره دستور کار مذاکرات خبر میدهند. ظاهراً جنگ اوکراین جای خود را به توافقی احتمالی درباره کنترل هوش مصنوعی در تسلیحات هستهای داده است؛ موضوعی که میتواند به محور تازه مذاکرات سه قدرت تبدیل شود.
به گزارش راهبرد فردا، آمریکا، روسیه و چین در حال بررسی توافقی احتمالی درباره محدود کردن نقش هوش مصنوعی در سامانههای فرماندهی و کنترل تسلیحات هستهای هستند. این مذاکرات در آستانه نشست سازمان همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه در چین جریان دارد؛ جایی که احتمال دیدار دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و شی جینپینگ مطرح شده است.
اطلاعات منتشرشده از رایزنیهای پشتپرده نشان میدهد که موضوع جنگ اوکراین و خلع سلاح هستهای کره شمالی تا حد زیادی از فهرست موضوعات احتمالی نشست سهجانبه کنار گذاشته شدهاند. در مقابل، سه کشور تلاش میکنند بر سر موضوعاتی به تفاهم برسند که اختلافات کمتری داشته باشد؛ از جمله تعیین محدودیت برای استفاده از هوش مصنوعی در سامانههای هستهای.
این تغییر به معنای حذف اوکراین از مذاکرات صلح میان کییف، مسکو و واشنگتن نیست. بحث اصلی، کنار رفتن احتمالی پرونده جنگ اوکراین از دستور کار دیدار جداگانه رهبران سه قدرت است؛ دیداری که هنوز برگزاری و جزئیات آن بهصورت قطعی اعلام نشده است.
مذاکرات محرمانه ترامپ، پوتین و شی درباره چه چیزی است؟
سه کشور طی هفتههای اخیر برای تعیین دستور کار و تشریفات نشست احتمالی رهبران خود گفتوگو کردهاند. یکی از گزینههای مورد بررسی، دستیابی به تعهدی مشترک برای کنترل استفاده از هوش مصنوعی در زرادخانههای هستهای و سامانههای مرتبط با تصمیمگیری نظامی است.
اهمیت چنین توافقی به نقش روزافزون فناوریهای هوشمند در شناسایی تهدیدها، پردازش اطلاعات و پشتیبانی از تصمیمهای نظامی بازمیگردد. در حوزه تسلیحات هستهای، اتکای بیش از حد به سامانههای خودکار میتواند خطر تصمیمگیری بر مبنای دادههای نادرست یا تفسیر اشتباه از یک تهدید را افزایش دهد.
یکی از موضوعات قابل طرح در چنین مذاکراتی، حفظ کنترل انسانی بر تصمیم نهایی برای استفاده از سلاح هستهای است. با این حال، هنوز مشخص نیست متن احتمالی توافق شامل چه تعهداتی خواهد بود و آیا سه کشور حاضرند محدودیتهای الزامآوری را بپذیرند یا صرفاً به انتشار یک بیانیه سیاسی بسنده خواهند کرد.
چرا جنگ اوکراین از دستور کار نشست کنار میرود؟
پیشنهاد اولیه برگزاری نشست میان ترامپ، پوتین و شی با بحثهایی درباره پایان جنگ اوکراین همراه بود. با این حال، اختلاف جدی میان روسیه و اوکراین بر سر مناطق اشغالی و تضمینهای امنیتی، دستیابی به توافقی سریع را دشوار کرده است.
گزارشهای تازه حاکی از آن است که مذاکرهکنندگان سه کشور در جستوجوی موضوعی هستند که بتوان درباره آن به حداقل تفاهم مشترک رسید. در چنین شرایطی، کنترل خطرات هوش مصنوعی در تسلیحات هستهای به یکی از محورهای احتمالی تبدیل شده است.
این تغییر احتمالی دستور کار همچنین با ملاحظات چین ارتباط دارد. پکن تمایلی ندارد نشست سران سه قدرت به مذاکراتی محدود شود که محور اصلی آن اختلاف روسیه با اوکراین و کشورهای غربی است. در مقابل، بررسی مسائل مربوط به حکمرانی جهانی هوش مصنوعی میتواند زمینه گفتوگویی گستردهتر میان سه کشور فراهم کند.
بیشتر بخوانید:
چین با توافق هستهای پیشنهادی ترامپ موافقت میکند؟
یکی از موانع مهم مذاکرات، اختلاف آمریکا و چین بر سر کنترل تسلیحات هستهای است. ترامپ خواهان ورود چین به مذاکراتی است که بتواند توانمندیهای هستهای سه قدرت را در چارچوبی مشترک مورد بررسی قرار دهد، اما پکن تاکنون با پیوستن به مذاکرات سهجانبه محدودسازی زرادخانههای هستهای مخالفت کرده است.
چین استدلال میکند که زرادخانه هستهای این کشور در مقایسه با آمریکا و روسیه بسیار کوچکتر است و نمیتوان تعهدات یکسانی برای سه کشور در نظر گرفت. از سوی دیگر، واشنگتن افزایش توان هستهای چین را یکی از دلایل ضرورت ورود پکن به توافقهای جدید میداند.
در همین شرایط، گفتوگو درباره هوش مصنوعی ممکن است مسیر متفاوتی برای رسیدن به تفاهم ایجاد کند. برخلاف توافقهای سنتی کنترل تسلیحات که بر تعداد کلاهکها، موشکها و سامانههای پرتاب تمرکز دارند، توافق احتمالی جدید میتواند بر نحوه استفاده از فناوری و مدیریت خطرات تصمیمگیری خودکار متمرکز باشد.
تماس تازه وزیران خارجه آمریکا و چین؛ نشست سهجانبه جدیتر شد؟
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، روز چهارشنبه ۱۱ نوامبر در تماس تلفنی با وانگ یی، همتای چینی خود، درباره احتمال نشست سهجانبه رهبران آمریکا، روسیه و چین گفتوگو کرد. وزارت خارجه آمریکا اعلام کرد دو طرف بر اهمیت گفتوگوهای سطح سران برای پیشبرد صلح و کاهش تهدیدهای هستهای تأکید کردهاند.
با این حال، در روایت رسمی چین از این تماس، اشاره صریحی به برگزاری نشست سهجانبه با روسیه نشده است. همین تفاوت نشان میدهد که اگرچه رایزنیها ادامه دارند، هنوز نمیتوان از توافق قطعی پکن، مسکو و واشنگتن درباره زمان و دستور کار دیدار سخن گفت.
نشست اپک قرار است روزهای ۱۸ و ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶ در شهر شنژن چین برگزار شود. این رویداد فرصت دیپلماتیکی برای دیدار رهبران سه کشور فراهم میکند، اما برگزاری نشست سهجانبه و امضای توافق هستهای همچنان در مرحله احتمال قرار دارد.
آیا توافق درباره هوش مصنوعی هستهای میتواند جهان را امنتر کند؟
در صورت دستیابی سه کشور به تفاهم، مهمترین دستاورد احتمالی میتواند پذیرش اصول مشترک برای جلوگیری از تصمیمگیری خودکار و کنترلنشده در استفاده از تسلیحات هستهای باشد. چنین تعهدی اگر با سازوکارهای مشخص و قابل ارزیابی همراه شود، میتواند بخشی از خطرات ناشی از گسترش کاربرد هوش مصنوعی در سامانههای نظامی را کاهش دهد.
با این حال، توافق بر سر اصول کلی با یک معاهده الزامآور و قابل راستیآزمایی تفاوت اساسی دارد. سه قدرت ممکن است بر ضرورت حفظ کنترل انسانی توافق کنند، اما درباره تعریف این کنترل، میزان شفافیت سامانههای نظامی و شیوه نظارت بر اجرای تعهدات اختلاف داشته باشند.
از سوی دیگر، کنار رفتن احتمالی جنگ اوکراین از دستور کار نشست سهجانبه به معنای حل شدن این بحران نیست. مذاکرات جداگانه واشنگتن، مسکو و کییف همچنان ادامه دارد و اختلاف بر سر مناطق اشغالی و آینده امنیت اوکراین حلنشده باقی مانده است.
اکنون دو مسیر دیپلماتیک بهطور همزمان در جریان است: تلاش آمریکا برای پایان دادن به جنگ روسیه و اوکراین و رایزنی احتمالی سه قدرت هستهای درباره کنترل فناوریهای جدید نظامی. نتیجه هر دو مسیر هنوز نامشخص است، اما تغییر موضوع نشست احتمالی ترامپ، پوتین و شی نشان میدهد که گفتوگو درباره آینده امنیت جهانی ممکن است از میدان جنگ اوکراین به مسئله کنترل هوش مصنوعی در تسلیحات هستهای منتقل شود.