انتقاد نبویان از تفاهمنامه ایران و آمریکا؛ «پرونده انتقام بسته شد» / مذاکره جلوی جنگ را نمیگیرد
سیدمحمود نبویان، نایبرئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، در نشست «مذاکره با آمریکا؛ منفعت یا ضرر؟» در دانشگاه تهران، انتقادهای تندی را نسبت به روند مذاکرات و مفاد تفاهمنامه ایران و آمریکا مطرح کرد. او با انتقاد از نبود نام متجاوز در متن تفاهمنامه، این موضوع را به معنای بستهشدن پرونده تنبیه متجاوز و انتقام دانست و تأکید کرد که مذاکره بهتنهایی مانع وقوع جنگ نخواهد شد.
نبویان همچنین درباره احتمال رفع محاصره ایران گفت اگر چنین اتفاقی رخ دهد، نباید آن را نتیجه امضای تفاهمنامه یا مذاکرات دانست؛ بلکه به اعتقاد او، این اتفاق حاصل فشار نیروهای مسلح ایران در تنگه هرمز خواهد بود. او در بخش دیگری از سخنانش از افرادی که خواستار پایان جنگ هستند انتقاد کرد و موضعگیری حسن روحانی درباره ادامه جنگ را مورد اشاره قرار داد.
انتقاد نبویان از حذف نام متجاوز در تفاهمنامه
نبویان با اشاره به نبود نام متجاوز در متن تفاهمنامه، پرسید: «مقام معظم رهبری مگر در تصادف کشته شد؟ چرا نباید در تفاهمنامه اسم متجاوز بیاید؟»
او معتقد است وقتی در متن توافق به موضوع متجاوز اشارهای نمیشود، مسئله پاسخگویی و مجازات طرف آغازکننده جنگ نیز نادیده گرفته شده است. این نماینده مجلس در همین زمینه گفت با این اقدام، پرونده تنبیه متجاوز و انتقام بسته شده است.
این انتقاد در شرایطی مطرح میشود که یکی از محورهای اختلاف درباره توافق احتمالی، نحوه تعیین مسئولیت طرفهای درگیر و تضمینهای لازم برای جلوگیری از تکرار درگیری است.
نبویان: رفع محاصره نتیجه فشار در تنگه هرمز است، نه مذاکره
نایبرئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس در بخش دیگری از سخنانش به موضوع محاصره و تنگه هرمز پرداخت و گفت: «اگر محاصره برداشته شود، حاصل فشارهای نیروهای مسلح در تنگه هرمز است، نه امضای تفاهمنامه و مذاکره.»
از نگاه نبویان، فشار میدانی و اقدامات نیروهای مسلح عامل اصلی تغییر محاسبات طرف مقابل است و نباید دستاوردهای احتمالی در این زمینه به مذاکرات نسبت داده شود.
تنگه هرمز در ماههای اخیر به یکی از مهمترین محورهای اختلاف میان ایران و آمریکا تبدیل شده است. موضوع نحوه عبور کشتیها، مدیریت این آبراه و ارتباط بازگشایی آن با رفع محدودیتها و محاصره، از جمله موضوعات مطرح در گفتوگوهای دو طرف بوده است.
انتقاد از مواضع حسن روحانی درباره ادامه جنگ
نبویان در ادامه اظهاراتش با انتقاد از کسانی که درباره طولانیشدن جنگ و ضرورت پایان آن صحبت میکنند، گفت: «مذاکره جلوی جنگ را نمیگیرد. امثال حسن روحانی که میگویند تا کی جنگ؟ همان هستند که میگویند تا کی دفاع؟»
این اظهارات در واکنش به دیدگاههایی مطرح شده که بر ضرورت پایان درگیریها و استفاده از مسیر دیپلماسی برای جلوگیری از تداوم جنگ تأکید دارند. نبویان در مقابل، معتقد است مذاکره بهتنهایی تضمینی برای جلوگیری از درگیری مجدد ایجاد نمیکند.
نبویان درباره نقش خود در مذاکرات اسلامآباد چه گفت؟
در بخش دیگری از اظهارات منتشرشده از این نشست، نبویان درباره حضور خود در مذاکرات اسلامآباد توضیح داد که عضو تیم مذاکرهکننده نبوده است. او با استفاده از تعبیری انتقادی گفت: «من در مذاکرات نقش میت را داشتم.»
نبویان همچنین اظهار کرد که در پاکستان چیزی امضا نشده و تفاهمنامه چند ماه بعد، در تاریخ ۲۸ خرداد، به امضا رسیده است.
اظهارات او بار دیگر اختلاف دیدگاهها درباره نحوه ارزیابی مذاکرات، دستاوردهای دیپلماتیک و نسبت میان قدرت میدانی و توافق سیاسی را به مرکز توجه آورده است. با این حال، انتقادهای مطرحشده از سوی نبویان باید بهعنوان ارزیابی و موضع سیاسی او در نظر گرفته شود و برای داوری درباره مفاد تفاهمنامه، بررسی متن کامل توافق و پاسخ طرفهای مذاکرهکننده ضروری است.