تنش دوباره بالا گرفت/ ترکیه و اسرائیل وارد جنگ می شوند؟
رقابت ترکیه و اسرائیل بر سر نفوذ در خاورمیانه وارد مرحله تازهای شده است؛ حمله اخیر اسرائیل به یک پایگاه نظامی در سوریه با هدف جلوگیری از استقرار احتمالی نیروهای ترکیه، نگرانیها درباره تبدیل رقابت دو کشور به رویارویی نظامی را افزایش داده است.
به گزارش راهبرد فردا، روابط ترکیه و اسرائیل که در سالهای اخیر بهشدت پرتنش شده بود، اکنون تحت تأثیر تحولات سوریه وارد مرحله حساستری شده است. دو کشور، با وجود آنکه هر دو از متحدان آمریکا محسوب میشوند، در حال دنبال کردن اهداف متفاوتی در خاورمیانه هستند و افزایش حضور نظامی آنها در منطقه، رقابت میان آنکارا و تلآویو را تشدید کرده است.
در تازهترین تحول، اسرائیل یک پایگاه هوایی متروکه در شمال سوریه را هدف قرار داد. مقامهای اسرائیلی مدعی شدند این حمله برای جلوگیری از استقرار احتمالی نیروهای ترکیه در این پایگاه انجام شده است؛ موضوعی که دولتهای ترکیه و سوریه آن را رد کردند.
این حمله اگرچه تلفاتی به همراه نداشت، اما نشان داد سوریه به یکی از مهمترین نقاط اختلاف ترکیه و اسرائیل تبدیل شده است.
چرا روابط ترکیه و اسرائیل تیره شد؟
تنش میان ترکیه و اسرائیل موضوع تازهای نیست، اما دو تحول در سالهای اخیر نقش مهمی در تشدید اختلافات داشته است.
نخستین عامل، جنگ غزه است. دولت ترکیه از ابتدای جنگ غزه مواضع تندی علیه عملکرد نظامی اسرائیل اتخاذ کرد و رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، بارها سیاستهای بنیامین نتانیاهو را مورد انتقاد قرار داد.
ترکیه همچنین از مواضع فلسطینیها حمایت کرده و بارها خواستار توقف عملیات نظامی اسرائیل در غزه شده است. در مقابل، مقامهای اسرائیلی نیز اردوغان و سیاست خارجی ترکیه را بهشدت مورد انتقاد قرار دادهاند.
عامل دوم، تحولات سوریه پس از سقوط حکومت بشار اسد در اواخر سال ۲۰۲۴ است.
پس از تغییر حکومت در سوریه و روی کار آمدن دولت جدید به ریاست احمد الشرع، ترکیه تلاش کرده از دولت جدید حمایت سیاسی و نظامی کند و به تثبیت آن کمک کند.
در مقابل، اسرائیل که نسبت به تحولات سوریه و قدرت گرفتن نیروهای نزدیک به ترکیه نگران است، بخش قابل توجهی از تجهیزات نظامی سوریه را هدف قرار داده و حضور خود را در مناطق جنوبی این کشور افزایش داده است.
سوریه؛ اصلیترین میدان رقابت ترکیه و اسرائیل
کارشناسان معتقدند اختلاف دیدگاه آنکارا و تلآویو درباره آینده سوریه، یکی از خطرناکترین نقاط اصطکاک میان دو کشور است.
ترکیه خواهان شکلگیری سوریهای متحد، باثبات و دارای دولت مرکزی قدرتمند است؛ در حالی که اسرائیل ترجیح میدهد سوریه از نظر نظامی ضعیف باقی بماند و نتواند تهدیدی علیه امنیت اسرائیل ایجاد کند.
به همین دلیل، افزایش نفوذ ترکیه در سوریه از نگاه اسرائیل صرفاً یک تحول سیاسی نیست، بلکه میتواند پیامدهای امنیتی بلندمدتی برای این کشور داشته باشد.
حمله اسرائیل به پایگاه ابوالظهور در نزدیکی حلب نیز در همین چارچوب قابل بررسی است. این پایگاه حدود ۶۴ کیلومتر با مرز ترکیه فاصله دارد و حمله به آن نشان داد اسرائیل حاضر است برای جلوگیری از ایجاد زیرساخت نظامی ترکیه در سوریه دست به اقدام مستقیم بزند.
هشدار آمریکا درباره درگیری ترکیه و اسرائیل
افزایش تنش میان ترکیه و اسرائیل حتی نگرانی آمریکا را نیز به دنبال داشته است.
تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه و فرستاده ویژه این کشور در امور سوریه و عراق، حمله اسرائیل به پایگاه سوری را اقدامی غیرضروری و تشدیدکننده تنش توصیف کرده و خواستار گفتوگوی منطقی میان ترکیه و اسرائیل شده است.
واشنگتن در شرایط فعلی تلاش دارد مانع تبدیل رقابت دو متحد خود به یک درگیری نظامی مستقیم شود؛ زیرا وقوع چنین جنگی میتواند بیثباتی موجود در خاورمیانه را تشدید کند.
اردوغان و نتانیاهو در مقابل یکدیگر
در سالهای اخیر، ادبیات سیاسی میان اردوغان و نتانیاهو نیز بهشدت تند شده است.
اردوغان بارها اسرائیل را بهشدت مورد انتقاد قرار داده و نتانیاهو را با رهبران تاریخی جنایتکار مقایسه کرده است. در طرف مقابل، نتانیاهو اردوغان را به اتخاذ مواضع خصمانه علیه اسرائیل متهم کرده است.
این اختلافات تنها به اظهارات سیاسی محدود نمانده و اکنون به عرصه اقدامات دیپلماتیک و نظامی نیز کشیده شده است.
پس از حمله اسرائیل به پایگاه سوری، ترکیه اعلام کرد روند پیگیری قضایی برای بازداشت نتانیاهو از طریق اینترپل را دنبال خواهد کرد؛ اقدامی که نشاندهنده سطح بالای تنش سیاسی میان دو کشور است.
رقابت ترکیه و اسرائیل فقط به سوریه محدود نیست
رقابت آنکارا و تلآویو در مناطق دیگری از خاورمیانه و حتی آفریقا نیز قابل مشاهده است.
در شاخ آفریقا، ترکیه روابط نزدیکی با سومالی دارد و حضور دیپلماتیک و نظامی قابل توجهی در این کشور ایجاد کرده است. در مقابل، اسرائیل با به رسمیت شناختن سومالیلند، گام مهمی در جهت گسترش نفوذ خود در این منطقه برداشت؛ اقدامی که با واکنش منفی اردوغان روبهرو شد.
در مدیترانه شرقی نیز همکاریهای نظامی و انرژی اسرائیل با یونان و قبرس، یکی دیگر از نقاط اختلاف با ترکیه است. آنکارا نسبت به همکاریهای فزاینده میان این کشورها حساسیت دارد و آن را بخشی از رقابت ژئوپلیتیکی گستردهتر در منطقه میداند.
همچنین توافق دفاعی اخیر ترکیه با عربستان و پاکستان از نگاه برخی تحلیلگران میتواند به ایجاد موازنهای در برابر نفوذ اسرائیل در منطقه کمک کند.
آیا ترکیه و اسرائیل وارد جنگ میشوند؟
با وجود افزایش شدید تنشها، کارشناسان احتمال جنگ مستقیم ترکیه و اسرائیل را همچنان پایین ارزیابی میکنند.
یکی از مهمترین دلایل این مسئله، نقش آمریکا است. واشنگتن از یک سو روابط راهبردی با اسرائیل دارد و از سوی دیگر ترکیه یکی از اعضای ناتو و متحدان مهم آمریکا محسوب میشود. بنابراین درگیری مستقیم میان دو کشور میتواند هزینههای سنگینی برای سیاست منطقهای آمریکا ایجاد کند.
با این حال، افزایش حضور نظامی ترکیه و اسرائیل در سوریه خطر محاسبه اشتباه و برخورد ناخواسته را بیشتر کرده است. حتی یک اقدام محدود نظامی با هدف ارسال پیام به طرف مقابل میتواند در صورت واکنش زنجیرهای، به بحرانی بزرگتر تبدیل شود.
در مجموع، سوریه اکنون مهمترین نقطه برخورد منافع ترکیه و اسرائیل است. آنکارا به دنبال تثبیت دولت مرکزی و افزایش نفوذ خود در سوریه است و تلآویو تلاش میکند از شکلگیری هرگونه تهدید نظامی جدید در مرزهای خود جلوگیری کند.
اگرچه وقوع جنگ مستقیم میان ترکیه و اسرائیل در شرایط فعلی بعید به نظر میرسد، اما ادامه رقابت دو کشور میتواند یکی از مهمترین عوامل بیثباتی در خاورمیانه طی ماههای آینده باشد.
