افشاگری یاشار سلطانی درباره تراستیهای نفتی / ۸۰ میلیون بشکه نفت دست ۴ نفر؟
یاشار سلطانی، روزنامهنگار و فعال رسانهای، در اظهاراتی تازه درباره سازوکار فروش نفت ایران مدعی شده است که حجم بزرگی از نفت کشور در اختیار چهار «تراستی» قرار گرفته و نحوه انتخاب، میزان تخفیف و سود حاصل از این معاملات نیازمند شفافسازی است.
سلطانی در صحبتهای خود از حسین شمخانی، روحالله رضوی، علی بایندریان و محمدهادی مؤمنین نام برده است. نام همین چهار نفر در روزهای اخیر در گزارشهای دیگری درباره فروش حدود ۸۰ میلیون بشکه نفت نیز مطرح شده است. روزنامه کیهان و برخی رسانههای دیگر هم درباره سازوکار انتخاب این چهار تراستی، سابقه بدهی آنها، فروش اعتباری و میزان تخفیف سؤالهایی مطرح کردهاند.
ادعای یاشار سلطانی درباره ۸۰ میلیون بشکه نفت
یاشار سلطانی مدعی شده است که حدود ۸۰ میلیون بشکه نفت در اختیار چهار نفر قرار گرفته و این معامله با تخفیف قابل توجه انجام شده است.
او همچنین در محاسبات خود مدعی شده که با توجه به اختلاف قیمت فروش و تخفیف اعمالشده، سود حاصل از این واگذاری میتواند بسیار بزرگ باشد و رقمی در حدود ۱.۵ میلیارد دلار را مطرح کرده است.
این رقم در حال حاضر ادعای مطرحشده از سوی سلطانی است و برای تأیید دقیق آن باید جزئیات قرارداد، قیمت پایه نفت، میزان واقعی تخفیف، هزینههای حمل، بیمه، انتقال پول و سایر هزینههای معامله مشخص شود. گزارش برترینها نیز این ادعا را به نقل از سلطانی منتشر کرده است.
چهار تراستی چه کسانی هستند؟
در گزارشهای منتشرشده طی روزهای اخیر، چهار نام در ارتباط با این پرونده مطرح شدهاند:
علی بایندریان، روحالله رضوی، محمدهادی مؤمنین و حسین شمخانی.
کیهان نیز پیشتر گزارش داده بود که حدود ۸۰ میلیون بشکه نفت در اختیار این چهار تراستی قرار گرفته و درباره نحوه انتخاب آنها و شرایط قرارداد پرسشهایی مطرح کرده بود.
همشهری نیز به نقل از ولیالله بیاتی، نماینده مجلس، گزارش داده بود که در فاصله ۲۸ خرداد تا ۲۷ مرداد حدود ۷۲ میلیون بشکه نفت خام از مسیر تنگه هرمز عبور کرده و خواستار شفاف شدن سازوکار واگذاری، قیمت فروش و طرفهای معامله شده بود.
بنابراین حتی درباره حجم دقیق نفت نیز اعداد متفاوتی در گزارشها دیده میشود؛ برخی منابع از ۷۲ میلیون بشکه و برخی از حدود ۸۰ میلیون بشکه سخن گفتهاند.
ماجرای تخفیف ۸ درصدی چیست؟
یکی از مهمترین ابهامهای مطرحشده به میزان تخفیف فروش نفت مربوط میشود.
کیهان از تخفیف حدود ۸ درصدی در این معامله نوشته و درباره مبنای تعیین چنین تخفیفی سؤال کرده است. همچنین موضوع فروش اعتباری و نحوه تضمین بازگشت پول نفت نیز در این گزارشها مطرح شده است.
محاسبه ارزش این تخفیف بدون اطلاع از قیمت دقیق هر بشکه ممکن نیست. به همین دلیل ارقام چندصدمیلیوندلاری یا میلیارددلاری مطرحشده در فضای رسانهای را نمیتوان بدون دسترسی به قرارداد اصلی بهعنوان سود قطعی افراد در نظر گرفت.
ارتباط خانوادگی مطرحشده درباره روحالله رضوی
سلطانی در بخشی از صحبتهای خود روحالله رضوی را «داماد سخنگوی جبهه پایداری» معرفی کرده و به ارتباطات خانوادگی و سیاسی برخی افراد حاضر در شبکه تراستیها اشاره کرده است.
این بخش نیز در چارچوب ادعاهای او مطرح شده و برای نتیجهگیری درباره نقش یا نفوذ سیاسی افراد، نیاز به اسناد مستقل و پاسخ طرفهای نامبرده وجود دارد.
چرا پرونده تراستیها مهم شده است؟
در شرایط تحریم، بخش مهمی از فروش نفت ایران از طریق واسطهها و ساختارهایی انجام میشود که در ادبیات رسانهای با عنوان «تراستی» شناخته میشوند.
به همین دلیل نحوه انتخاب این واسطهها، میزان تخفیف، تضامین قراردادها و نحوه بازگشت ارز حاصل از فروش نفت از مهمترین پرسشهای مربوط به شفافیت مالی در تجارت نفت ایران است.
در روزهای اخیر چند رسانه با گرایشهای متفاوت درباره همین معامله پرسشهایی مطرح کردهاند و مسئله دیگر صرفاً محدود به اظهارات یاشار سلطانی نیست.
در حال حاضر، اصل واگذاری این حجم نفت، نحوه انتخاب تراستیها و میزان تخفیف نیازمند انتشار اطلاعات رسمی و مستندات قرارداد است؛ بهویژه آنکه ارقام مطرحشده درباره سود یا تخفیف بسیار بزرگ است و بدون انتشار جزئیات معامله نمیتوان درباره رقم نهایی با قطعیت اظهار نظر کرد.
