پسته امسال طلا می‌شود؟ / دلار بالا رفت؛ باغدار چقدر سود می‌کند؟
برای باغداران پسته، سال ۱۴۰۵ از نظر مقدار محصول سال آسانی نیست؛ اما همین کاهش تولید می‌تواند از سمت قیمت به کمک بازار بیاید. برآورد انجمن پسته ایران نشان می‌دهد تولید پسته خشک کشور در سال ۱۴۰۵ ممکن است به حدود ۱۱۸ هزار تن برسد؛ در حالی که برآورد تولید سال قبل حدود ۲۲۵ هزار تن بوده است. یعنی حجم محصول امسال ممکن است تقریباً ۴۸ درصد کمتر از سال گذشته باشد.
این کاهش عرضه درست زمانی اتفاق افتاده که قیمت جهانی پسته نیز بالا مانده و دلار در بازار ایران رشد قابل توجهی کرده است. ترکیب این سه عامل باعث شده محصولی که باغدار امسال کمتر از آن برداشت می‌کند، از نظر ریالی ارزش بسیار بیشتری پیدا کند.
محصول کمتر، قیمت بیشتر؟
در بازار محصولات کشاورزی همیشه برداشت بیشتر به معنی درآمد بیشتر نیست. اگر عرضه به‌شدت افزایش پیدا کند، قیمت می‌تواند کاهش یابد و بخشی از منفعت افزایش تولید از بین برود.
پسته امسال شرایط معکوسی دارد. محصول ایران کمتر شده و همزمان در آمریکا نیز بازده باغ‌ها پایین آمده است. انجمن پسته ایران اعلام کرده قیمت آغاز فصل پسته خندان درجه‌یک آمریکا برای اروپا حدود ۱۴.۴ دلار به ازای هر کیلو تعیین شده است؛ در حالی که برآورد محصول آمریکا حدود ۲۷۳ هزار تن است و بازده آن در واحد سطح به پایین‌ترین سطح از سال ۱۹۸۹ رسیده است.
این اتفاق از یک جهت برای ایران مهم است: بازار جهانی با مازاد بزرگ پسته ارزان مواجه نیست.
دلار چه کمکی به باغدار می‌کند؟
پسته برخلاف بسیاری از محصولات کشاورزی ایران مستقیماً قابلیت صادرات دارد. به همین دلیل ارزش دلاری محصول یکی از پایه‌های قیمت داخلی آن است.
قیمت‌های صادراتی اعلام‌شده برای انواع پسته ایرانی در پایان تابستان حدود ۱۱ تا ۱۴ دلار به ازای هر کیلو بوده است؛ البته نوع پسته، انس، کیفیت، میزان خندان بودن و مقصد صادراتی اختلاف زیادی در قیمت ایجاد می‌کند.
اگر دلار را در محدوده ۲۶۰ تا ۲۷۰ هزار تومان در نظر بگیریم، ارزش ریالی خام چنین صادراتی قابل توجه است.
| قیمت صادراتی هر کیلو | ارزش با دلار ۲۶۵ هزار تومان |
|---|---|
| ۱۱ دلار | حدود ۲.۹ میلیون تومان |
| ۱۲ دلار | حدود ۳.۲ میلیون تومان |
| ۱۳ دلار | حدود ۳.۴ میلیون تومان |
| ۱۴ دلار | حدود ۳.۷ میلیون تومان |
این ارقام درآمد نهایی باغدار نیستند. هزینه فرآوری، خشک‌کردن، سورت، بسته‌بندی، حمل، صادرات، واسطه و تفاوت کیفیت باید از آن کم شود. اما جدول نشان می‌دهد چرا جهش دلار می‌تواند کف قیمتی پسته در داخل را بالا ببرد.
پس باغدار امسال چقدر سود می‌کند؟
اینجا یک تناقض وجود دارد.
باغداری که محصول خوبی برداشت کرده، از افزایش قیمت و دلار منتفع می‌شود؛ اما باغداری که به دلیل سرما، گرما، کم‌آبی یا سال‌آوری نصف سال گذشته محصول دارد، ممکن است با وجود افزایش قیمت، درآمد بیشتری نداشته باشد.
برای مثال اگر قیمت محصول ۵۰ درصد بالا برود اما حجم برداشت یک باغ ۵۰ درصد کاهش پیدا کند، درآمد ناخالص باغدار تقریباً تغییر بزرگی نمی‌کند. تازه افزایش هزینه کارگر، آب، کود، سم و فرآوری نیز باید از آن کم شود.
به همین دلیل تیتر «پسته گران شد» الزاماً به معنی «باغدار ثروتمندتر شد» نیست.
بازار جهانی به نفع پسته ایران است؟
فعلاً دو سیگنال مثبت وجود دارد. اول اینکه تولید ایران نسبت به سال قبل کاهش قابل توجهی دارد و دوم اینکه بازار آمریکا نیز با محصول فوق‌العاده ارزان و فراوان وارد فصل جدید نشده است.
انجمن پسته ایران همچنین از رشد تقاضای جهانی برای مغز پسته و شکل‌گیری یک کف قیمتی بالاتر در بازار جهانی صحبت کرده است. سهم صادرات مغز و مشتقات پسته نیز در حال افزایش است.
اما یک مشکل بزرگ وجود دارد: صادرات.
در ماه‌های گذشته اختلال در مسیرهای حمل‌ونقل باعث شده صادرات ایران کاهش پیدا کند. صادرات پسته در تیر نسبت به سال قبل ۵۸ درصد و در مرداد حدود ۲۲ درصد پایین‌تر گزارش شده است. بنابراین بالا بودن دلار زمانی برای باغدار ارزش واقعی ایجاد می‌کند که صادرکننده بتواند محصول را به بازار خارجی برساند.
آیا پسته امسال «طلا» می‌شود؟
از نظر قیمت، عوامل متعددی به نفع پسته کار می‌کنند: کاهش تقریباً ۴۸ درصدی تولید ایران، قیمت بالای جهانی، ضعف نسبی محصول آمریکا و دلار گران.
اما برای باغدار نتیجه نهایی به سه چیز بستگی دارد: میزان محصول باغ، کیفیت پسته و امکان فروش به زنجیره صادرات.
اگر صادرات روان بماند و دلار نیز در سطوح فعلی باقی بماند، پسته خشک مرغوب می‌تواند یکی از گران‌ترین محصولات کشاورزی امسال ایران باقی بماند. اما باغداری که محصول کمی برداشت کرده است، ممکن است افزایش قیمت را بیشتر به چشم جبران کاهش تولید ببیند تا یک سود فوق‌العاده.
در واقع برنده اصلی امسال باغداری است که هم محصول دارد، هم کیفیت دارد و هم به بازار صادرات وصل است.
