روغن خوراکی دوباره کمیاب می‌شود؟ / پشت‌پرده توقف ترخیص محموله‌ها و گرانی ۲۵۵ درصدی روغن
بازار روغن خوراکی با یک نگرانی تازه روبه‌رو شده است. دبیر انجمن صنایع روغن نباتی از معطل ماندن ترخیص محموله‌های روغن خام و دانه‌های روغنی به دلیل ابلاغ نشدن یک مصوبه گمرکی خبر داده است. این اتفاق در شرایطی رخ می‌دهد که قیمت گروه روغن و چربی‌ها طی یک سال ۲۵۵ درصد افزایش یافته است.
به گزارش راهبرد فردا، بازار روغن خوراکی پس از ماه‌ها افزایش قیمت، اکنون با مسئله تازه‌ای در مسیر تأمین مواد اولیه مواجه شده است. در حالی که خانوارها با افزایش شدید هزینه خرید روغن دست‌وپنجه نرم می‌کنند، گزارش‌ها از معطل ماندن ترخیص محموله‌های وارداتی روغن خام و دانه‌های روغنی در گمرک حکایت دارد.
علیرضا شریفی، دبیر انجمن صنایع روغن نباتی ایران، اعلام کرده است با وجود ابلاغ مصوبه دولت از سوی سازمان توسعه تجارت، دستورالعمل مربوط هنوز به گمرکات اجرایی ابلاغ نشده و همین موضوع فرآیند ترخیص محموله‌های وارداتی را با مشکل مواجه کرده است.
چرا ترخیص روغن خوراکی متوقف شده است؟
مسئله اصلی به اجرای مصوبه دولت درباره پذیرش ضمانت‌نامه گمرکی مالیات بر ارزش افزوده و عوارض مربوط می‌شود. بر اساس توضیحات دبیر انجمن صنایع روغن نباتی، قرار بوده واردکنندگان تا پایان دی‌ماه ۱۴۰۵ بتوانند از سازوکار تعیین‌شده برای ضمانت‌نامه استفاده کنند، اما ابلاغ نشدن دستورالعمل به گمرکات اجرایی باعث بلاتکلیفی آنها شده است.
شریفی تأکید کرده این تأخیر حدود پنج روز ادامه یافته و پیگیری‌های انجام‌شده برای رفع مشکل نیز تا زمان اظهارات او نتیجه مشخصی نداشته است.
این اتفاق از آن جهت اهمیت دارد که روغن خام و دانه‌های روغنی از مواد اولیه مهم صنایع غذایی هستند. هرگونه تأخیر طولانی در ترخیص می‌تواند هزینه نگهداری محموله‌ها را افزایش دهد و برنامه تأمین مواد اولیه کارخانه‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.
آیا روغن خوراکی در فروشگاه‌ها نایاب شده است؟
در ماه‌های گذشته گزارش‌هایی درباره کاهش عرضه بعضی انواع روغن خوراکی و خالی شدن قفسه برخی فروشگاه‌ها منتشر شده بود. با این حال، این گزارش‌ها به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری درباره کمبود سراسری روغن در روز ۱۰ آبان کافی نیستند.
باید میان کاهش عرضه یک برند، کمبود روغن در برخی فروشگاه‌ها و کمبود واقعی در سطح کشور تفاوت قائل شد. ممکن است کالا در انبار کارخانه یا شبکه عمده‌فروشی موجود باشد، اما به دلیل اختلال در توزیع، به‌موقع به دست خرده‌فروشان نرسد.
همچنین محدودیت در ترخیص مواد اولیه لزوماً به معنای توقف فوری تولید نیست؛ زیرا کارخانه‌ها ممکن است بخشی از نیاز خود را از موجودی قبلی تأمین کنند. با این حال، ادامه تأخیر می‌تواند برای عرضه در هفته‌های آینده ریسک ایجاد کند.
روغن خوراکی طی یک سال چقدر گران شد؟
بررسی آمار تورم مهرماه ۱۴۰۵ نشان می‌دهد گروه روغن‌ها و چربی‌ها یکی از بالاترین نرخ‌های افزایش قیمت را در میان اقلام خوراکی تجربه کرده است. تورم نقطه‌به‌نقطه این گروه به حدود ۲۵۵ درصد رسیده و فشار قابل‌توجهی بر هزینه خانوارها وارد کرده است.
جدول تغییرات قیمت و تورم خوراکی‌ها
| شاخص | نرخ گزارش‌شده |
|---|---|
| تورم نقطه‌به‌نقطه روغن‌ها و چربی‌ها | ۲۵۵ درصد |
| تورم نقطه‌به‌نقطه گروه خوراکی‌ها | ۱۱۳ درصد |
| تورم نقطه‌به‌نقطه کل کشور | ۸۸.۷ درصد |
| تورم ماهانه کل کشور | ۴.۴ درصد |
این ارقام شاخص‌های تورمی مهرماه هستند و به معنای افزایش دقیق قیمت تمام برندها و بسته‌بندی‌های روغن به یک میزان نیستند.
برای مثال، تورم ۲۵۵ درصدی به این معناست که سطح شاخص قیمت گروه روغن و چربی‌ها نسبت به مهر سال گذشته حدود ۳.۵۵ برابر شده است. البته قیمت یک بطری روغن مشخص ممکن است رشد کمتر یا بیشتری داشته باشد.
چرا روغن در بازار گران می‌شود؟
قیمت روغن خوراکی تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل تعیین می‌شود. هزینه واردات روغن خام و دانه‌های روغنی، نرخ ارز مورد استفاده در تأمین مواد اولیه، هزینه حمل‌ونقل، تولید، بسته‌بندی و توزیع از مهم‌ترین عوامل اثرگذار هستند.
از طرف دیگر، تأخیر در ترخیص مواد اولیه می‌تواند فشار بر سرمایه در گردش واردکنندگان و کارخانه‌ها را افزایش دهد. اگر این تأخیر طولانی شود و جایگزین مناسبی برای مواد اولیه وجود نداشته باشد، احتمال اثرگذاری آن بر حجم تولید و عرضه نیز بیشتر خواهد شد.
با این حال، نمی‌توان تمام افزایش قیمت روغن طی یک سال گذشته را تنها به مشکل جدید گمرکی نسبت داد. گرانی ثبت‌شده در آمار مهرماه حاصل مجموعه‌ای از تغییرات اقتصادی و شرایط بازار در طول سال بوده است.
آیا قیمت روغن در آبان دوباره افزایش می‌یابد؟
پاسخ این سؤال به وضعیت تأمین مواد اولیه، رفع مشکل ترخیص و میزان عرضه کارخانه‌ها بستگی دارد. اگر محموله‌های معطل‌مانده در زمان کوتاهی ترخیص شوند و روند تأمین ادامه پیدا کند، احتمال کاهش فشار بر شبکه تولید وجود خواهد داشت.
در مقابل، اگر تأخیرها ادامه یابد و موجودی مواد اولیه کاهش پیدا کند، ممکن است بعضی تولیدکنندگان با افزایش هزینه یا محدودیت عرضه مواجه شوند.
در شرایط فعلی، اعلام نرخ قطعی جدید برای تمام انواع روغن خوراکی امکان‌پذیر نیست. همچنین گزارش مشکل ترخیص به معنای تصویب قیمت تازه یا گرانی حتمی در روزهای آینده نخواهد بود.
خانواده‌ها هنگام خرید روغن به چه نکاتی توجه کنند؟
یکی از نکات مهم در مقایسه قیمت روغن، توجه به وزن و حجم واقعی بسته‌بندی است. بطری‌های مختلف ممکن است وزن یکسانی نداشته باشند و مقایسه صرف قیمت روی بسته، تصویر دقیقی از ارزان‌تر یا گران‌تر بودن محصول ارائه نکند.
خریداران بهتر است قیمت واحد وزن یا حجم محصولات مشابه را بررسی کنند و از خرید بیش از نیاز معمول خانوار صرفاً بر اساس شایعات کمبود خودداری کنند. برای ارزیابی وضعیت واقعی بازار نیز باید به روند عرضه کارخانه‌ها، موجودی شبکه توزیع و اطلاعیه‌های رسمی درباره ترخیص محموله‌ها توجه شود.
در مجموع، مشکل ترخیص مواد اولیه روغن در شرایطی مطرح شده که خانوارها پیش‌تر با افزایش سنگین قیمت این کالا مواجه بوده‌اند. اکنون مهم‌ترین موضوع، مشخص شدن زمان رفع موانع گمرکی و جلوگیری از انتقال مشکلات تأمین به بازار مصرف است.
