خبر تازه از کالابرگ؛ پیشنهاد افزایش ۶۰ درصدی برای دهک‌های پایین
افزایش ۶۷ درصدی هزینه سبد ۱۱ قلم کالابرگ از دی ۱۴۰۴ تا مرداد ۱۴۰۵، قدرت خرید اعتبار یک میلیون تومانی را کاهش داده و حالا تأمین بیش از ۶۰۰ هزار میلیارد تومان منابع برای ادامه طرح تا پایان سال به یکی از چالش‌های دولت تبدیل شده است.
بررسی روند اجرای طرح کالابرگ الکترونیکی نشان می‌دهد هزینه تأمین سبد ۱۱ قلم کالای مشمول این طرح از دی‌ماه ۱۴۰۴ تا مردادماه ۱۴۰۵ حدود ۶۷ درصد افزایش یافته است.
در همین مدت، اعتبار یک میلیون تومانی کالابرگ متناسب با افزایش قیمت کالاها تغییر نکرده و همین مسئله باعث شده قدرت خرید این اعتبار کاهش قابل توجهی داشته باشد.
بر اساس برآوردهای مطرح‌شده، میزان پوشش هزینه تأمین سبد کالا با اعتبار یک میلیون تومانی از ۴۴ درصد در دی‌ماه ۱۴۰۴ به حدود ۲۶ درصد در مردادماه ۱۴۰۵ رسیده است.
افزایش ۳۰۰ هزار تومانی اعتبار کالابرگ روی میز دولت
سیدعلی مدنی‌زاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی، اخیراً حداقل میزان افزایش اعتبار کالابرگ را ۳۰۰ هزار تومان اعلام کرده است.
با این حال، هنوز رقم نهایی افزایش اعتبار و همچنین دهک‌هایی که مشمول این افزایش خواهند شد، مشخص نشده است.
از سوی دیگر، سیدحمید پورمحمدی، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان برنامه و بودجه، بر استمرار اجرای طرح کالابرگ تأکید کرده و محدودیت منابع را یکی از مهم‌ترین چالش‌های ادامه آن دانسته است.
دولت برای ادامه کالابرگ با کسری منابع روبه‌روست
بر اساس برآورد مطرح‌شده از سوی پورمحمدی، در صورت تداوم روند فعلی درآمدهای نفتی، منابع در دسترس کالابرگ تا پایان سال حدود ۴.۶ میلیارد دلار، معادل حدود ۵۵۰ هزار میلیارد تومان خواهد بود.
بر همین اساس، برای استمرار طرح حدود ۴۱۲ هزار میلیارد تومان کسری منابع برآورد شده است.
کالابرگ از کجا به یک میلیون تومان رسید؟
طرح کالابرگ الکترونیکی نخستین بار در سال ۱۴۰۱ به صورت مقطعی برای برخی خانوارها اجرا شد. در سال ۱۴۰۴ نیز پیش از اجرای طرح جدید، پنج مرحله از کالابرگ اجرا شد.
در آن دوره، خانوارهای دهک‌های اول تا سوم ۵۰۰ هزار تومان اعتبار دریافت می‌کردند که این رقم در آذرماه به ۶۲۰ هزار تومان رسید. اعتبار دهک‌های چهارم تا هفتم نیز ۳۵۰ هزار تومان بود.
از دی‌ماه ۱۴۰۴، طرح جدید با عنوان «تضمین امنیت غذایی و بهبود معیشت مردم» اجرا شد و اعتبار کالابرگ به ازای هر نفر به یک میلیون تومان افزایش یافت.
کالابرگ یک میلیون تومانی چقدر قدرت خرید دارد؟
با افزایش اعتبار به یک میلیون تومان، میزان حمایت رفاهی برای گروه‌های مختلف متفاوت بود. بر این اساس، جبران رفاهی برای خانوارهای سه دهک نخست حدود ۳۸۰ هزار تومان، برای دهک‌های چهارم تا هفتم حدود ۶۵۰ هزار تومان و برای دهک‌های هشتم تا دهم که پیش از این مشمول کالابرگ نبودند، یک میلیون تومان محاسبه شد.
اما افزایش قیمت کالاهای اساسی باعث شده اثر واقعی این حمایت در ماه‌های بعد کاهش پیدا کند.
۶۰۸ همت برای هفت مرحله کالابرگ هزینه شد
بر اساس گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، از دی‌ماه ۱۴۰۴ تا تیرماه ۱۴۰۵ در مجموع حدود ۶۰۸ هزار میلیارد تومان منابع برای طرح کالابرگ در اختیار دولت قرار گرفته است.
این منابع شامل ۲.۵ میلیارد دلار برداشت‌شده از صندوق توسعه ملی و سایر منابع پیش‌بینی‌شده در قانون بودجه ۱۴۰۵ بوده است.
در همین بازه، حدود ۶۰۲ هزار میلیارد تومان برای پرداخت هفت مرحله کالابرگ هزینه شده است.
ارز ترجیحی چه نقشی در تامین منابع کالابرگ دارد؟
پیش از اجرای طرح جدید کالابرگ، دولت ارز ترجیحی ۲۸۵۰۰ تومانی را برای واردات نهاده‌های کشاورزی، دارو و تجهیزات پزشکی اختصاص می‌داد.
در سال ۱۴۰۳ حدود ۱۳.۴ میلیارد دلار ارز ترجیحی برای این اقلام اختصاص یافت. این رقم در سال ۱۴۰۴ تا دی‌ماه حدود ۱۱.۲ میلیارد دلار اعلام شده که ۸.۱ میلیارد دلار آن مربوط به نهاده‌های کشاورزی و ۳.۱ میلیارد دلار مربوط به دارو و تجهیزات پزشکی بوده است.
همچنین در سال گذشته ۱.۵ میلیارد دلار برای تأمین ذخایر راهبردی کالاهای اساسی اختصاص داده شد.
منابع کالابرگ در بودجه ۱۴۰۵ چگونه پیش‌بینی شد؟
مطابق آیین‌نامه تضمین امنیت غذایی و بهبود معیشت مردم، منابع اولیه اجرای چهار مرحله نخست طرح جدید کالابرگ از محل ۲.۵ میلیارد دلار منابع صندوق توسعه ملی تأمین شد.
در قانون بودجه ۱۴۰۵ نیز در بخش مصارف هدفمندی، حدود ۹۶۶ هزار میلیارد تومان برای منابع مرتبط با طرح پیش‌بینی شده است.
همچنین در چارچوب منابع هدفمندی، مابه‌التفاوت نرخ ارز و برخی منابع حاصل از تسعیر ارز نیز برای افزایش اعتبار کالابرگ یا ترمیم حقوق در نظر گرفته شده است.
منابع چهار ماه نخست سال برای کالابرگ چقدر بود؟
برآوردهای ارائه‌شده درباره عملکرد منابع در چهار ماه ابتدایی سال ۱۴۰۵ نشان می‌دهد حدود ۳۵۸ هزار میلیارد تومان منابع برای اجرای طرح در این بازه قابل محاسبه بوده است.
در مقابل، هزینه اجرای طرح در همین مدت حدود ۳۴۴ هزار میلیارد تومان برآورد شده است؛ چراکه هر مرحله اجرای طرح حدود ۸۶ هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد.
با این حال، گزارش عملکرد بودجه هدفمندی یارانه‌ها از تحقق ۱۲۹ هزار میلیارد تومان منابع طرح کالابرگ در چهار ماه نخست سال حکایت دارد و بخشی از اختلاف میان منابع برآوردی و منابع محقق‌شده به نحوه محاسبه منابع صندوق توسعه ملی مربوط دانسته شده است.
افزایش اعتبار کالابرگ چه زمانی باید انجام می‌شد؟
مطابق ماده ۳ آیین‌نامه تضمین امنیت غذایی و بهبود معیشت مردم، افزایش هزینه ناشی از تغییر قیمت اقلام سبد کالا باید به صورت فصلی و از طریق افزایش اعتبار جبران شود.
با این حال، تاکنون دو نوبت بازنگری در فروردین و تیرماه ۱۴۰۵ بدون افزایش اعتبار کالابرگ سپری شده است.
در همین شرایط، افزایش ۶۷ درصدی هزینه تأمین سبد ۱۱ قلم کالا باعث شده قدرت خرید اعتبار یک میلیون تومانی به شکل محسوسی کاهش پیدا کند.
ادامه کالابرگ تا پایان سال چقدر منابع می‌خواهد؟
بر اساس برآوردهای مطرح‌شده، ادامه اجرای طرح کالابرگ در شش ماه دوم سال ۱۴۰۵ به بیش از ۶۰۰ هزار میلیارد تومان منابع نیاز دارد.
این در حالی است که احتمال اختلال در فروش نفت و درآمدهای ارزی کشور در ماه‌های آینده، تأمین منابع مورد نیاز را با ابهام مواجه کرده است.
در این گزارش همچنین کاهش ظرفیت تولید گاز و احتمال عدم تحقق بخشی از منابع هدفمندی از دیگر عوامل فشار بر منابع دولت عنوان شده است.
کسری بودجه نباید به کاهش قدرت خرید خانوارها منجر شود
در گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس تأکید شده است که فشار ناشی از کسری منابع نباید به صورت مستقیم به اقشار کم‌درآمد منتقل شود.
بر این اساس، دو موضوع تسویه به‌موقع مطالبات فروشگاه‌ها و حفظ قدرت خرید خانوارها، به‌ویژه دهک‌های پایین درآمدی، از مسائل مهم در ادامه اجرای طرح عنوان شده است.
پیشنهاد افزایش پلکانی اعتبار کالابرگ چیست؟
مرکز پژوهش‌های مجلس افزایش پلکانی و هدفمند اعتبار کالابرگ را به عنوان یکی از راهکارهای مدیریت منابع مطرح کرده است.
بر اساس این پیشنهاد، افزایش اعتبار برای همه مشمولان به صورت یکسان انجام نشود و خانوارهای کم‌درآمد و افراد تحت پوشش نهادهای حمایتی در اولویت افزایش اعتبار قرار بگیرند.
در این گزارش پیشنهاد شده اعتبار کالابرگ دهک‌های پایین و افراد تحت پوشش نهادهای حمایتی ابتدا ۶۰ درصد افزایش پیدا کند و افزایش اعتبار سایر گروه‌ها نیز متناسب با ایجاد منابع جدید و به صورت پلکانی انجام شود.
افزایش ۲۵ درصدی کالابرگ چقدر منابع می‌خواهد؟
برآورد مرکز پژوهش‌ها نشان می‌دهد افزایش ۲۵ درصدی اعتبار یک میلیون تومانی کالابرگ برای همه مشمولان فعلی در شش ماه آینده، به حدود ۱۳۰ هزار میلیارد تومان منابع جدید نیاز دارد.
با توجه به رشد قیمت سبد کالایی، این میزان افزایش نیز لزوماً قدرت خرید خانوارها را به سطح ابتدای اجرای طرح بازنمی‌گرداند.
شیوه دوم کالابرگ هنوز اجرایی نشده است
بر اساس ماده ۲ آیین‌نامه تضمین امنیت غذایی و بهبود معیشت مردم، اعتبار طرح باید به دو شکل «اعتبار خرید کالا» و «کالایی» ارائه شود.
در شیوه دوم، به جای اختصاص اعتبار پولی، خود کالاهای اساسی در اختیار خانوار قرار می‌گیرد. با این حال، زیرساخت‌ها و سازوکار اجرایی این روش هنوز به طور کامل عملیاتی نشده است.
مرکز پژوهش‌های مجلس معتقد است فعال شدن این شیوه می‌تواند در شرایط افزایش قیمت کالاهای اساسی، امکان مدیریت بهتر حمایت غذایی و نحوه افزایش اعتبار در مراحل بعدی را فراهم کند.
مطالبات فروشگاه‌ها به ۳۰ هزار میلیارد تومان رسید
بر اساس گزارش ارائه‌شده، تسویه حساب با فروشگاه‌ها در شش مرحله نخست حداکثر ظرف ۲۴ ساعت انجام شده است.
در مرحله هفتم، به دلیل اختلال در تأمین منابع، تأخیر در تسویه ایجاد شد و طبق اطلاعات ارائه‌شده، بدهی‌ها تا ۳۱ تیرماه تسویه شده است.
با این حال، میزان مطالبات فروشگاه‌ها تا ۲۴ مردادماه ۱۴۰۵ حدود ۳۰ هزار میلیارد تومان اعلام شده است.
کالابرگ در انتظار تصمیم دولت
اکنون افزایش قیمت کالاهای اساسی، کاهش قدرت خرید اعتبار یک میلیون تومانی و نیاز بیش از ۶۰۰ همتی برای ادامه طرح، سه چالش اصلی پیش روی دولت است.
در حالی که رقم نهایی افزایش اعتبار و دهک‌های مشمول هنوز مشخص نشده، پیشنهاد افزایش حداقل ۳۰۰ هزار تومانی مطرح شده و مرکز پژوهش‌های مجلس نیز بر هدفمند شدن افزایش اعتبار و اولویت دادن به دهک‌های پایین درآمدی تأکید کرده است.
