انفجار هزینه عبور از تنگه هرمز / حمل نفت تا ۱۲ برابر گران شد؛ موج تازه گرانی کالاهای اساسی در راه است؟
هزینه حمل نفت در مسیرهای پرریسک خاورمیانه افزایش چشمگیری داشته است. بر اساس یک برآورد منتشرشده، هزینه انتقال هر بشکه نفت از منطقه به بازارهای آسیایی از حدود ۳.۱۸ دلار در ابتدای سال به ۳۷.۱۳ دلار در اواخر اکتبر رسیده است.
به گزارش راهبرد فردا، تداوم ناامنی کشتیرانی در تنگه هرمز باعث شده هزینه عبور و انتقال محمولهها به یکی از عوامل مهم تجارت در خاورمیانه تبدیل شود. اگرچه عبور کشتیها از این آبراه متوقف نشده، افزایش ریسک، هزینه پوشش بیمه و محدودیت گزینههای حملونقل، فشار تازهای بر شرکتهای کشتیرانی وارد کرده است.
این وضعیت فقط برای صادرکنندگان نفت اهمیت ندارد. هر اختلال پایدار در شبکه حملونقل منطقه میتواند بر هزینه تمامشده برخی کالاها اثر بگذارد؛ بهویژه زمانی که واردکنندگان ناچار به پرداخت هزینه بالاتر برای حمل، بیمه یا تغییر مسیر باشند.
هزینه حمل نفت از هرمز چقدر افزایش یافته است؟
در یک برآورد مربوط به هزینه انتقال نفت از خاورمیانه به بازارهای آسیایی، هزینه حمل هر بشکه از ۳.۱۸ دلار در ابتدای سال به ۳۷.۱۳ دلار در اواخر اکتبر افزایش یافته است. این ارقام نشاندهنده جهش حدود ۱۱.۷ برابری در مسیر و دوره مورد بررسی هستند.
| شاخص | مقدار |
|---|---|
| هزینه حمل هر بشکه در ابتدای سال | ۳.۱۸ دلار |
| هزینه حمل هر بشکه در اواخر اکتبر | ۳۷.۱۳ دلار |
| میزان افزایش | ۳۳.۹۵ دلار |
| نسبت قیمت جدید به قبلی | حدود ۱۱.۷ برابر |
این برآورد به یک مسیر و دوره مشخص مربوط است و هزینه عبور تمام کشتیها از تنگه هرمز را نشان نمیدهد. نرخ واقعی بر اساس نوع کشتی، مقصد، قرارداد حمل و شرایط بیمه متفاوت است.
چرا بیمه کشتیها اینقدر گران شده است؟
شرکتهای بیمه در مناطق دارای خطر درگیری نظامی، پوشش جداگانهای برای ریسک جنگ در نظر میگیرند. هرچه احتمال آسیب به کشتی یا محموله بیشتر ارزیابی شود، هزینه این پوشش نیز میتواند افزایش پیدا کند.
در برخی گزارشهای صنعت حملونقل، هزینه بیمه خطر جنگ برای کشتیهای عبوری به چند درصد ارزش کشتی یا محموله رسیده است. در مورد نفتکشهای بزرگ، چنین نسبتی میتواند به هزینه چندمیلیوندلاری برای یک سفر تبدیل شود.
اما باید میان حق بیمه کشتی، حق بیمه محموله و هزینه حمل تفاوت گذاشت؛ این اقلام یکسان نیستند و لزوماً همه آنها به یک قرارداد تعلق نمیگیرند.
آیا افزایش هزینه هرمز باعث گرانی برنج، روغن و نهاده دامی میشود؟
اگر واردکننده برای رساندن یک محموله مجبور به پرداخت هزینه حمل یا بیمه بیشتر شود، ممکن است هزینه تمامشده کالا افزایش یابد. با این حال، میزان انتقال این هزینه به قیمت مصرفکننده به نرخ ارز، نوع قرارداد، سیاستهای تنظیم بازار و مقدار ذخایر بستگی دارد.
برای مثال، اگر کرایه حمل یک محموله فرضی ۱۰۰ هزار تنی به ازای هر تن ۱۵ دلار افزایش یابد، هزینه کل حمل آن ۱.۵ میلیون دلار بیشتر میشود. اما این مثال صرفاً برای توضیح اثر هزینه حمل است و به معنای افزایش واقعی کرایه تمام محمولههای وارداتی ایران نیست.
در مورد کالاهای اساسی، مسیرهای حمل و بنادر ورودی نیز متفاوتاند. بنابراین نمیتوان افزایش هزینه در یک مسیر نفتی را مستقیماً به گرانی قطعی همه کالاهای مصرفی نسبت داد.
آیا تنگه هرمز بسته شده است؟
گزارشهای اخیر نشان میدهد عبور کشتیها همچنان انجام میشود، اما شرایط ایمنی و هزینه آن با وضعیت عادی تفاوت دارد. بنابراین استفاده از عبارت «بسته شدن کامل تنگه هرمز» بدون اعلام رسمی و شواهد کافی گمراهکننده است.
ممکن است برخی شرکتها عبور را به تعویق بیندازند یا با هزینه بالاتر ادامه دهند. این تصمیمها به شرایط امنیتی، هزینه بیمه و میزان ریسکپذیری شرکتهای حملونقل بستگی دارد.
اثر این شرایط بر بازار ایران چیست؟
در اقتصاد ایران، هزینه حمل خارجی تنها یکی از اجزای قیمت تمامشده کالاست. نرخ ارز، هزینه ترخیص، حمل داخلی و سیاستهای وارداتی نیز اهمیت دارند.
برای بررسی اثر واقعی تحولات هرمز بر قیمت کالاهای اساسی باید آمار قراردادهای حمل، ورود محمولهها به بنادر و تغییر بهای کالاهای وارداتی بررسی شود. صرف افزایش هزینه حمل نفت بهتنهایی برای اعلام جهش قیمت مرغ، برنج یا روغن کافی نیست.
در مجموع، گران شدن حملونقل و بیمه در تنگه هرمز یک ریسک اقتصادی جدی محسوب میشود. اما تبدیل این ریسک به افزایش قیمت مصرفکننده قطعی نیست و به نحوه تأمین کالا و تصمیمهای اقتصادی بستگی دارد.