پیروزی دموکرات‌ها برای اسرائیل خبر بدی است؟ / تصمیم غافلگیرکننده ترامپ و آینده کمک‌های نظامی به تل‌آویو
همزمان با پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات آمریکا، دونالد ترامپ اعلام کرد کمک نظامی سالانه حدود چهار میلیارد دلاری واشنگتن به اسرائیل از سال ۲۰۲۷ متوقف خواهد شد. این تصمیم، در کنار افزایش مخالفت دموکرات‌ها با حمایت نظامی بدون قیدوشرط از اسرائیل، آینده روابط امنیتی واشنگتن و تل‌آویو را با پرسش‌های تازه‌ای روبه‌رو کرده است.
به گزارش راهبرد فردا، یکی از غیرمنتظره‌ترین خبرهای روز انتخابات آمریکا نه از صندوق‌های رأی، بلکه از کاخ سفید و مصاحبه دونالد ترامپ منتشر شد. رئیس‌جمهور آمریکا در حالی که رأی‌دهندگان برای انتخاب اعضای جدید کنگره پای صندوق‌ها می‌رفتند، اعلام کرد واشنگتن قصد دارد پرداخت کمک نظامی سالانه به اسرائیل را در پایان سال ۲۰۲۶ متوقف کند.
ترامپ مدعی شد این تصمیم حاصل توافقی است که ماه‌ها قبل با بنیامین نتانیاهو انجام داده و اسرائیل دیگر نیازی به دریافت کمک مالی مستقیم از آمریکا ندارد. او در عین حال تأکید کرد که فروش تسلیحات آمریکایی به اسرائیل ادامه خواهد یافت.
اهمیت این اظهارات زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای موفق شده‌اند کنترل سنا را از جمهوری‌خواهان بگیرند و مخالفت با کمک‌های نظامی بدون قیدوشرط به اسرائیل نیز در بخش‌هایی از حزب دموکرات افزایش یافته است.
به این ترتیب، روابط واشنگتن و تل‌آویو در یک نقطه حساس قرار گرفته است؛ از یک طرف ترامپ از پایان کمک‌های سالانه سخن می‌گوید و از طرف دیگر کنگره آینده ممکن است نسبت به گذشته، تمایل بیشتری برای مشروط کردن حمایت نظامی آمریکا داشته باشد.
ترامپ چرا ناگهان از قطع کمک نظامی اسرائیل خبر داد؟
ترامپ روز سه‌شنبه سوم نوامبر در گفت‌وگو با فاکس‌نیوز اعلام کرد که آمریکا دیگر نمی‌خواهد سالانه حدود چهار میلیارد دلار به اسرائیل کمک کند. او مدعی شد نتانیاهو نیز با این تصمیم موافق است و دو طرف مدت‌ها درباره تغییر شکل همکاری‌های دفاعی گفت‌وگو کرده‌اند.
اما بخش سیاسی اظهارات ترامپ اهمیت خاصی داشت. رئیس‌جمهور آمریکا اذعان کرد حمایت مالی از اسرائیل به موضوعی مورد انتقاد در رقابت‌های انتخاباتی تبدیل شده و برخی نامزدهای دموکرات از آن برای حمله به جمهوری‌خواهان استفاده کرده‌اند.
ترامپ به‌طور مشخص به عبدال السید، سیاستمدار دموکرات ایالت میشیگان، اشاره کرد که از منتقدان کمک نظامی بدون قیدوشرط به اسرائیل است.
این اظهارات نشان می‌دهد کمک نظامی به اسرائیل، که برای دهه‌ها یکی از موضوعات دارای حمایت گسترده دوحزبی در واشنگتن بود، اکنون به مسئله‌ای حساس در سیاست داخلی آمریکا تبدیل شده است.
با این حال، هنوز مشخص نیست دولت ترامپ چگونه قصد دارد کمک‌ها را زودتر از زمان مقرر متوقف کند و آیا کنگره با چنین تغییری همراه خواهد شد یا نه.
آمریکا سالانه چقدر به اسرائیل کمک نظامی می‌کند؟
بر اساس تفاهم‌نامه ده‌ساله‌ای که دولت باراک اوباما در سال ۲۰۱۶ با اسرائیل امضا کرد، واشنگتن متعهد شده بود در دوره مالی ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۸ مجموعاً ۳۸ میلیارد دلار کمک امنیتی در اختیار اسرائیل قرار دهد.
این بسته شامل سالانه ۳٫۳ میلیارد دلار کمک مالی نظامی برای خرید تجهیزات دفاعی و ۵۰۰ میلیون دلار حمایت از برنامه‌های دفاع موشکی است.
| بخش همکاری | مبلغ یا وضعیت |
|---|---|
| کل تفاهم‌نامه ۱۰ساله | ۳۸ میلیارد دلار |
| کمک سالانه نظامی | ۳٫۳ میلیارد دلار |
| کمک سالانه دفاع موشکی | ۵۰۰ میلیون دلار |
| مجموع کمک سالانه | ۳٫۸ میلیارد دلار |
| پایان تفاهم‌نامه موجود | سپتامبر ۲۰۲۸ |
| زمان اعلامی ترامپ برای توقف | پایان سال ۲۰۲۶ |
| فروش تسلیحات پس از توقف کمک | طبق گفته ترامپ ادامه خواهد داشت |
نکته مهم این است که تفاهم‌نامه همکاری نظامی با قانون تخصیص بودجه یکسان نیست. میزان پرداخت کمک‌ها در نهایت به قوانین و مصوبات کنگره آمریکا نیز وابسته است.
بنابراین اعلام ترامپ به معنای پایان رسمی و قطعی تمام تعهدات مالی موجود نیست. علاوه بر این، قراردادهای تسلیحاتی قبلی و همکاری‌های دفاعی در حوزه‌هایی مانند سامانه‌های موشکی ممکن است همچنان ادامه پیدا کنند.
تغییر تاریخی در حزب دموکرات؛ مخالفت با کمک به اسرائیل چقدر جدی است؟
یکی از مهم‌ترین تحولات سیاسی آمریکا در سال جاری، افزایش مخالفت نمایندگان دموکرات با کمک نظامی بدون قیدوشرط به اسرائیل بوده است.
در ژوئیه ۲۰۲۶، مجلس نمایندگان آمریکا طرحی برای قطع کمک به اسرائیل را بررسی کرد که در نهایت با ۳۱۴ رأی مخالف در برابر ۱۰۴ رأی موافق شکست خورد. با وجود شکست این طرح، ترکیب آرای موافق اهمیت زیادی داشت؛ ۱۰۳ نماینده دموکرات به همراه یک جمهوری‌خواه از آن حمایت کردند.
این رأی‌گیری نشان داد که اختلاف درباره کمک‌های نظامی اسرائیل دیگر به چند چهره محدود جریان ترقی‌خواه وابسته نیست و بخش قابل‌توجهی از نمایندگان دموکرات نیز خواهان بازنگری در شیوه حمایت واشنگتن هستند.
البته نباید تمام دموکرات‌ها را دارای موضع واحد دانست. در این حزب گروهی طرفدار قطع کمک‌های نظامی، گروهی خواهان مشروط کردن کمک‌ها و برخی نیز حامی ادامه همکاری‌های امنیتی با اسرائیل هستند.
به همین دلیل، کنترل کنگره توسط دموکرات‌ها لزوماً به معنای تصویب فوری قطع کامل حمایت نظامی از اسرائیل نخواهد بود.
افکار عمومی آمریکا درباره حمایت از اسرائیل چه می‌گوید؟
تغییر مواضع دموکرات‌ها تا حدی با تحولات افکار عمومی آمریکا ارتباط دارد. جنگ غزه، تلفات غیرنظامیان فلسطینی، وضعیت کرانه باختری و اختلافات سیاسی میان دولت اسرائیل و بخشی از سیاستمداران آمریکایی، بحث درباره میزان حمایت واشنگتن را تشدید کرده است.
در نظرسنجی دانشگاه کوئینیپیاک در ژوئن ۲۰۲۶، ۴۸ درصد پاسخ‌دهندگان آمریکایی اعلام کردند کشورشان بیش از اندازه از اسرائیل حمایت می‌کند. این نسبت در میان دموکرات‌ها به ۶۶ درصد رسید.
برای مقایسه، در سال ۲۰۱۷ تنها ۱۶ درصد کل پاسخ‌دهندگان و ۲۰ درصد دموکرات‌ها چنین نظری داشتند.
این تغییر نشان می‌دهد سیاستمداران آمریکایی اکنون با فضای افکار عمومی متفاوتی نسبت به یک دهه قبل مواجه هستند. با این حال، مخالفت با سطح فعلی حمایت مالی لزوماً به معنای مخالفت با تمام همکاری‌های امنیتی آمریکا و اسرائیل نیست.
نتانیاهو از تصمیم ترامپ خبر داشت؟
یکی از پرسش‌های مهم پس از اعلام تصمیم ترامپ، میزان هماهنگی واقعی میان دو دولت است. ترامپ مدعی شده که نتانیاهو از ماه‌ها قبل با توقف کمک سالانه موافقت کرده است، اما در زمان انتشار خبر، دفتر نخست‌وزیر اسرائیل توضیح عمومی روشنی درباره جزئیات این توافق ارائه نکرده بود.
در مقابل، گادی آیزنکوت، رقیب سیاسی نتانیاهو، از نحوه اعلام تصمیم انتقاد کرد. او اعلام کرد که آگاه شدن نهادهای امنیتی و شهروندان اسرائیلی از چنین تغییر مهمی از طریق رسانه‌ها، پرسش‌های جدی درباره مدیریت روابط راهبردی با آمریکا ایجاد می‌کند.
این اختلاف در شرایطی رخ داده که انتخابات پارلمانی اسرائیل نیز به بن‌بست ائتلافی منجر شده است. حزب لیکود همچنان بزرگ‌ترین حزب کنست باقی مانده، اما اردوگاه نتانیاهو اکثریت لازم برای تشکیل دولت را ندارد.
بنابراین ابهام درباره آینده کمک نظامی آمریکا در زمانی شکل گرفته که ساختار قدرت در خود اسرائیل نیز هنوز تثبیت نشده است.
آیا قطع کمک مالی به معنای پایان حمایت آمریکا از اسرائیل است؟
پاسخ منفی است. همکاری امنیتی آمریکا و اسرائیل تنها به کمک مالی سالانه محدود نمی‌شود. فروش تسلیحات، تبادل اطلاعات، همکاری فناورانه، توسعه سامانه‌های دفاعی و هماهنگی راهبردی در منطقه، بخش‌های دیگری از این رابطه هستند.
حتی در صورت پایان پرداخت‌های بلاعوض، اسرائیل ممکن است خرید تسلیحات آمریکایی را با منابع مالی خود ادامه دهد. همچنین دو کشور درباره گسترش همکاری‌های مشترک در فناوری‌های دفاعی مذاکره کرده‌اند.
بنابراین کاهش کمک مالی می‌تواند شکل همکاری را تغییر دهد، بدون اینکه الزاماً به قطع روابط دفاعی منجر شود.
از طرف دیگر، اگر کنگره جدید تصمیم بگیرد برخی صادرات تسلیحاتی یا حمایت‌های امنیتی را مشروط کند، اختلاف میان واشنگتن و تل‌آویو می‌تواند از موضوع بودجه فراتر برود و به سیاست‌گذاری نظامی نیز برسد.
این تحول چه معنایی برای ایران دارد؟
کاهش یا توقف کمک نظامی آمریکا به اسرائیل لزوماً به معنای کاهش فوری احتمال درگیری با ایران نیست. توان نظامی اسرائیل به تجهیزات موجود، تولید داخلی، قراردادهای تسلیحاتی قبلی و همکاری‌های امنیتی دیگر نیز وابسته است.
با این حال، تغییر در حمایت مالی و سیاسی واشنگتن می‌تواند بر محاسبات بلندمدت تصمیم‌گیران اسرائیلی اثر بگذارد؛ به‌خصوص اگر همراه با افزایش مخالفت کنگره آمریکا با عملیات نظامی جدید باشد.
برای ایران، تفاوت مهمی میان سه وضعیت وجود دارد: توقف کمک بلاعوض، محدود کردن فروش تسلیحات و کاهش همکاری مستقیم نظامی آمریکا با اسرائیل. این سه تحول پیامدهای متفاوتی دارند و نباید آنها را یکسان فرض کرد.
