تولید ایران در شش ماه ۳۲۲ همت فرصت درآمدی از دست داد / سهم بحران برق و گاز چقدر بود؟ هشدار تازه وزارت صمت
بخش صنعت و معدن ایران در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ با ۳۲۲ هزار میلیارد تومان عدم‌النفع ناشی از تولید انجام‌نشده روبه‌رو شده است. سعید شجاعی، معاون برنامه‌ریزی وزارت صنعت، معدن و تجارت، اعلام کرده از این رقم، ۱۲۲ همت مستقیماً به ناترازی انرژی مربوط بوده است. به گفته او، محدودیت برق و گاز در کنار مشکلات تأمین مالی و افزایش هزینه تولید، فشار قابل‌توجهی بر بنگاه‌های صنعتی وارد کرده است؛ موضوعی که می‌تواند بر اشتغال، سرمایه‌گذاری و قیمت تمام‌شده کالاها تأثیر بگذارد.
به گزارش راهبرد فردا، مسئله ناترازی انرژی در ایران دیگر تنها به خاموشی کارخانه‌ها یا محدودیت مصرف گاز خلاصه نمی‌شود. تازه‌ترین ارقام اعلام‌شده از سوی وزارت صمت نشان می‌دهد بخشی از ظرفیت تولید کشور در سال‌های اخیر بدون استفاده مانده و این وضعیت به از دست رفتن فرصت‌های اقتصادی قابل‌توجهی منجر شده است. ارقام جدید در شرایطی مطرح شده که فعالان صنعتی نگران محدودیت‌های گاز در فصل سرد و تأثیر آن بر فعالیت واحدهای تولیدی هستند.
۳۲۲ همت عدم‌النفع صنعت به چه معناست؟
سعید شجاعی اعلام کرده که عدم‌النفع بخش صنعت و معدن ناشی از تولید انجام‌نشده در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ به ۳۲۲ همت رسیده است.
برای درک این رقم باید توجه داشت که هر همت برابر با هزار میلیارد تومان است. بنابراین عدد اعلام‌شده معادل ۳۲۲ هزار میلیارد تومان برآورد عدم‌النفع است.
اما عدم‌النفع با زیان حسابداری تفاوت دارد.
زیان حسابداری زمانی مطرح می‌شود که هزینه‌های شناسایی‌شده بنگاه از درآمدهای آن بیشتر باشد. در مقابل، عدم‌النفع می‌تواند نشان‌دهنده سود یا منفعت اقتصادی باشد که به دلیل انجام نشدن فعالیت مورد انتظار محقق نشده است.
در نتیجه، رقم ۳۲۲ همت را نباید به معنای خروج همین میزان پول نقد از حساب کارخانه‌ها یا ثبت زیان قطعی به همین مبلغ در صورت‌های مالی تمام شرکت‌ها دانست.
جدول عدم‌النفع بخش صنعت و معدن در سه سال اخیر
| دوره | عدم‌النفع اعلام‌شده |
|---|---|
| سال ۱۴۰۳ | ۳۰۳ همت |
| سال ۱۴۰۴ | ۴۷۳ همت |
| شش‌ماهه نخست ۱۴۰۵ | ۳۲۲ همت |
| سهم ناترازی انرژی در نیمه نخست ۱۴۰۵ | ۱۲۲ همت |
| سایر عدم‌النفع برآوردی در نیمه نخست ۱۴۰۵ | ۲۰۰ همت |
مقایسه این ارقام باید با احتیاط انجام شود؛ زیرا آمار دو سال نخست مربوط به دوره کامل دوازده‌ماهه و رقم سال ۱۴۰۵ فقط مربوط به شش ماه است. همچنین این مبالغ اسمی هستند و برای مقایسه دقیق روند واقعی، باید تورم و روش محاسبه نیز بررسی شود.
سهم قطعی برق و گاز از عدم‌النفع تولید چقدر است؟
بر اساس اعلام معاون وزیر صمت، از مجموع ۳۲۲ همت عدم‌النفع برآوردشده در شش‌ماهه نخست سال، ۱۲۲ همت مستقیماً به ناترازی انرژی مربوط بوده است.
به این ترتیب، حدود ۳۸ درصد از رقم مورد اشاره به مشکلات تأمین انرژی نسبت داده شده است.
این سهم نشان می‌دهد محدودیت برق و گاز یکی از عوامل مهم کاهش ظرفیت تولید بوده، اما تنها عامل نیست.
در بخش باقی‌مانده عدم‌النفع، عوامل دیگری ممکن است نقش داشته باشند؛ با این حال، در اطلاعات منتشرشده سهم دقیق هر عامل مشخص نشده است.
بنابراین نمی‌توان بدون داده‌های تکمیلی ادعا کرد که تمام ۲۰۰ همت باقی‌مانده ناشی از کمبود مواد اولیه، مشکلات ارزی یا کاهش تقاضا بوده است.
محدودیت انرژی چگونه تولید کارخانه‌ها را مختل می‌کند؟
برخلاف برخی فعالیت‌های خدماتی، بسیاری از صنایع برای ادامه تولید به جریان پیوسته برق و گاز نیاز دارند.
در صنایعی مانند فولاد، سیمان، شیشه و محصولات معدنی، توقف خط تولید ممکن است علاوه بر کاهش مقدار محصول، هزینه‌های فنی و عملیاتی ایجاد کند.
به‌عنوان نمونه، کوره‌ها و تجهیزات حرارتی برای راه‌اندازی دوباره ممکن است به زمان و انرژی قابل‌توجهی نیاز داشته باشند.
همچنین توقف تولید می‌تواند برنامه تحویل سفارش‌ها را به تأخیر بیندازد. اگر واحد صنعتی نتواند محصول را در موعد مقرر تحویل دهد، ممکن است با هزینه‌های قراردادی و کاهش اعتماد مشتریان روبه‌رو شود.
از سوی دیگر، حتی زمانی که کارکنان در کارخانه حضور دارند اما امکان تولید وجود ندارد، بخشی از هزینه‌های ثابت بنگاه همچنان برقرار خواهد بود.
بیشتر بخوانید:
-
۵۲۵ هزار میلیارد تومان پول بازنشستگان کجاست؟ بررسی دارایی‌های صنعتی شستا
-
وام ۸۵۰ میلیونی مسکن؛ چرا تأمین مالی پروژه‌ها عقب مانده است؟
حاشیه سود صنعت فولاد چقدر کاهش یافته است؟
معاون وزیر صمت در بخش دیگری از اظهارات خود به کاهش حاشیه سود صنعت فولاد اشاره کرده است.
به گفته او، حاشیه سود این صنعت که در سال ۱۴۰۰ حدود ۳۳ درصد بود، اکنون به کمتر از ۶ درصد رسیده است.
او همچنین اعلام کرده که با کنار گذاشتن چند شرکت بزرگ فولادی، حاشیه سود برخی واحدها حتی به محدوده ۲٫۵ درصد کاهش پیدا می‌کند.
این ارقام از افزایش فشار هزینه‌ای بر فعالیت صنعتی حکایت دارد؛ هرچند برای بررسی دقیق سودآوری باید تفاوت شرکت‌های بزرگ و کوچک، نوع محصول و ساختار هزینه‌ها را در نظر گرفت.
کاهش حاشیه سود می‌تواند توان شرکت‌ها برای سرمایه‌گذاری مجدد، نوسازی تجهیزات و توسعه ظرفیت تولید را محدود کند.
برنامه جدید گاز صنایع در زمستان ۱۴۰۵ چیست؟
یکی از مهم‌ترین بخش‌های سخنان معاون وزیر صمت به سهمیه گاز صنایع در دوره سرد سال مربوط است.
طبق توضیحات او، مصرف معمول گاز بخش صنعت با احتساب پالایشگاه‌ها و پتروشیمی‌ها حدود ۲۵۰ میلیون مترمکعب در روز است.
اما در جدول بررسی‌شده برای دوره محدودیت از آذر تا نیمه اسفند، رقم ۱۶۱ میلیون مترمکعب در روز در نظر گرفته شده است.
| شاخص گاز صنایع | مقدار |
|---|---|
| مصرف معمول روزانه | حدود ۲۵۰ میلیون مترمکعب |
| رقم برنامه‌ریزی‌شده در دوره محدودیت | ۱۶۱ میلیون مترمکعب |
| دوره مورد بحث | آذر تا نیمه اسفند ۱۴۰۵ |
| وضعیت تخصیص به صنایع مختلف | نیازمند برنامه تفکیکی |
این ارقام نشان می‌دهد صنعت کشور ممکن است در ماه‌های سرد با محدودیت قابل‌توجه‌تری روبه‌رو شود.
با این حال، رقم ۱۶۱ میلیون مترمکعب مربوط به برنامه بررسی‌شده برای دوره محدودیت است و به معنای مصرف واقعی ثبت‌شده تمام روزهای زمستان نیست.
چرا قیمت گاز برای تولیدکنندگان مهم شده است؟
علاوه بر مقدار گاز، قیمت این حامل انرژی نیز بر سودآوری صنایع تأثیر دارد.
معاون وزیر صمت اعلام کرده که قیمت گاز دریافتی از شبکه برای برخی واحدهای احیای فولاد حدود ۲۵ هزار تومان برای هر مترمکعب است، در حالی که قیمت کشف‌شده در بورس انرژی در مقطعی به محدوده ۸۳ هزار تومان رسیده است.
تفاوت این ارقام نشان می‌دهد نحوه تأمین و قیمت‌گذاری انرژی می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر هزینه تولید داشته باشد.
اگر قیمت انرژی با سرعت بیشتری نسبت به درآمد شرکت‌ها افزایش یابد، حاشیه سود تولیدکنندگان کاهش خواهد یافت.
به همین دلیل، وزارت صمت خواستار توجه به توان مالی صنایع در تعیین فرمول قیمت‌گذاری گاز شده است.
آیا توقف تولید بر اشتغال هم اثر گذاشته است؟
محدودیت تولید ممکن است بر برنامه استخدام، استمرار فعالیت نیروهای پیمانکاری و ظرفیت پرداخت دستمزد بنگاه‌ها اثر بگذارد.
معاون وزیر صمت همچنین به آماری اشاره کرده که بر اساس آن، حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار نفر تا پایان شهریور از چرخه بیمه خارج شده‌اند.
با این حال، خروج از پوشش بیمه در یک بازه زمانی لزوماً به معنای بیکار شدن قطعی همین تعداد فرد بر اثر ناترازی انرژی نیست. تغییر شغل، تغییر وضعیت بیمه‌پردازی و عوامل دیگر نیز ممکن است بر این آمار اثر داشته باشند.
برای مشخص شدن تأثیر مستقیم محدودیت تولید بر اشتغال، داده‌های تفصیلی بازار کار و بیمه ضروری است.
راهکار کاهش خسارت ناترازی انرژی چیست؟
یکی از راهکارهای مطرح‌شده، اولویت‌بندی تأمین گاز برای صنایع ارزآور و واحدهایی است که توقف تولید آن‌ها هزینه اقتصادی بالایی دارد.
در مقابل، برخی صنایع می‌توانند با استفاده از سوخت جایگزین بخشی از نیاز انرژی خود را تأمین کنند؛ البته این اقدام هزینه‌های اقتصادی و محیط‌زیستی خاص خود را دارد.
معاون وزیر صمت همچنین از امکان واردات گاز توسط صنایع و بخش خصوصی به‌عنوان یکی از پیشنهادهای کاهش محدودیت‌ها نام برده است.
با وجود این، حل پایدار ناترازی انرژی به سرمایه‌گذاری در تولید و انتقال گاز و برق، بهبود بهره‌وری و ایجاد امکان برنامه‌ریزی بلندمدت برای صنایع نیاز دارد.
آینده تولید ایران در نیمه دوم سال چه می‌شود؟
با نزدیک شدن به فصل سرما، مسئله تأمین گاز و برق می‌تواند همچنان بر فعالیت واحدهای صنعتی اثر بگذارد.
اگر برنامه تخصیص انرژی با نیاز واحدهای تولیدی هماهنگ شود و امکان تأمین سوخت جایگزین فراهم باشد، بخشی از خطر توقف تولید کاهش می‌یابد.
اما در صورت افزایش محدودیت‌ها، احتمال ادامه فشار بر ظرفیت تولید و هزینه تمام‌شده کالاها وجود خواهد داشت.
در مجموع، برآورد ۳۲۲ همت عدم‌النفع صنعت و معدن در شش‌ماهه نخست ۱۴۰۵، هشداری درباره هزینه اقتصادی استفاده نکردن از ظرفیت تولید کشور است. در این میان، سهم ۱۲۲ همتی ناترازی انرژی نشان می‌دهد حل مشکلات برق و گاز می‌تواند یکی از مهم‌ترین مسیرهای کاهش فرصت‌های ازدست‌رفته تولید باشد؛ هرچند برای بهبود پایدار وضعیت صنایع، مشکلات تأمین مالی و محیط کسب‌وکار نیز باید مورد توجه قرار گیرند.
