در جنگ اقتصادی طلا بخریم یا دلار؟ / کدام دارایی برنده بحران است؟
تشدید جنگ اقتصادی بار دیگر یک سؤال قدیمی را برای سرمایهگذاران ایرانی زنده کرده است؛ در شرایط بحران، طلا بخریم یا دلار؟ هر دو دارایی در سالهای گذشته به ابزاری برای فرار از کاهش ارزش ریال تبدیل شدهاند، اما رفتار آنها کاملاً یکسان نیست. دلار بیش از هر چیز از شرایط سیاسی، عرضه ارز و وضعیت اقتصاد ایران تأثیر میگیرد؛ در مقابل قیمت طلای داخلی علاوه بر دلار، یک موتور دوم به نام اونس جهانی دارد. در آخرین معاملات بازار نیز دلار آزاد در محدوده بیش از ۲۲۰ هزار تومان قرار گرفته و قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار حوالی ۲۳ میلیون تومان معامله شده است. در بازار جهانی نیز اونس طلا همچنان بالای ۴۴۰۰ دلار قرار دارد؛ سطحی که نشان میدهد طلا در جهان نیز همچنان در محدودههای بسیار بالایی معامله میشود.
دلار مستقیمترین دارایی برای سنجش ریسک اقتصاد ایران است. هرچه صادرات نفت محدودتر شود، انتقال درآمدهای ارزی دشوارتر شود یا نگرانی درباره آینده سیاسی افزایش پیدا کند، بازار ارز میتواند با کاهش عرضه و افزایش تقاضای احتیاطی مواجه شود.
رویترز در روزهای اخیر گزارش داده است که فشار تحریمها و محدودیتهای ایجادشده برای صادرات نفت، کانالهای ورود ارز به ایران را تحت فشار بیشتری قرار داده است. همزمان ریال نیز در هفتههای اخیر رکوردهای تازهای از کاهش ارزش را ثبت کرده است.
به همین دلیل اگر جنگ اقتصادی شدیدتر شود، دلار معمولاً میتواند یکی از سریعترین واکنشها را نشان دهد. یک خبر درباره تحریم جدید، کاهش صادرات نفت یا تشدید درگیری سیاسی ممکن است حتی پیش از آنکه اثر واقعی آن در اقتصاد دیده شود، به افزایش تقاضا در بازار ارز منجر شود.
اما طلا یک موتور بیشتر از دلار دارد
تفاوت مهم طلا با دلار اینجاست که قیمت طلای ایران تنها به نرخ ارز بستگی ندارد. طلای داخلی عملاً از دو متغیر اصلی تأثیر میگیرد: قیمت دلار در ایران و قیمت اونس طلا در بازار جهانی.
بنابراین اگر جنگ اقتصادی باعث افزایش دلار شود، قیمت طلا نیز از این مسیر رشد میکند. اما اگر همزمان تنشهای ژئوپلیتیک در سطح جهانی باعث افزایش تقاضا برای طلا شود، سرمایهگذار طلا از یک عامل دوم نیز سود میبرد.
در مقابل ممکن است شرایط برعکس شود. برای مثال در روزهای اخیر با وجود ادامه تنشهای خاورمیانه، افزایش احتمال بالا رفتن نرخ بهره آمریکا باعث فشار بر اونس جهانی شده است. رویترز گزارش داده اونس طلا در معاملات اخیر با افزایش انتظارات برای رشد نرخ بهره فدرال رزرو کاهش داشته و حوالی ۴۴۱۰ دلار معامله شده است.
این همان ریسکی است که خریدار دلار کمتر با آن مواجه است؛ ممکن است دلار در ایران گران شود اما همزمان اونس جهانی طلا کاهش پیدا کند و بخشی از اثر افزایش دلار بر طلای داخلی خنثی شود.
در شوک سیاسی دلار سریعتر است؟
اگر بحران ناگهانی و کاملاً داخلی باشد، معمولاً بازار ارز میتواند سریعتر واکنش نشان دهد. افزایش تقاضا برای اسکناس، نگرانی از آینده ریال و کاهش عرضه ارز باعث میشود دلار مستقیماً تحت تأثیر قرار بگیرد.
اما سرعت واکنش یک مزیت دائمی نیست. بازار ارز در ایران تحت تأثیر سیاستهای بانک مرکزی، عرضه ارز و مداخلات سیاستگذار نیز قرار دارد. بانک مرکزی ایران اخیراً اعلام کرده برای کنترل نوسان بازار آمادگی تزریق تا دو میلیارد دلار ارز را دارد. چنین مداخلاتی میتواند حداقل در کوتاهمدت شدت نوسانات دلار را کاهش دهد.
در بحران طولانی طلا شرایط متفاوتی دارد
اگر جنگ اقتصادی از یک شوک کوتاهمدت به یک بحران فرسایشی تبدیل شود، وضعیت برای طلا جذابتر میشود. در چنین سناریویی کاهش ارزش ریال میتواند قیمت طلای داخلی را بالا ببرد و در عین حال نااطمینانی جهانی نیز ممکن است تقاضا برای طلا به عنوان دارایی امن را تقویت کند.
حتی در هفتهای که سرمایهگذاران جهانی به دلیل تشدید نگرانیها محتاطتر شدهاند، صندوقهای طلا و فلزات گرانبها همچنان شاهد ورود سرمایه بودهاند.
به همین دلیل طلا در یک بحران طولانی دو شانس برای افزایش قیمت دارد؛ دلار داخلی و اونس جهانی. دلار تنها از بخش اول این معادله بهره میبرد.
اگر تنشها فروکش کند چه میشود؟
سناریوی معکوس را هم نباید نادیده گرفت. اگر مذاکرات سیاسی جدی شود، محدودیت فروش نفت کاهش پیدا کند یا دسترسی ایران به منابع ارزی بهتر شود، فشار بر بازار دلار میتواند به سرعت کاهش پیدا کند.
در چنین شرایطی طلا نیز از کاهش دلار ضربه میخورد. اگر همزمان اونس جهانی هم اصلاح کند، افت طلای داخلی حتی میتواند شدیدتر شود؛ زیرا هر دو موتور قیمت آن همزمان در جهت نزولی حرکت خواهند کرد.
به همین دلیل خرید طلا صرفاً به این دلیل که «جنگ شده» یا خرید دلار تنها به دلیل انتظار افزایش نرخ ارز، بدون توجه به قیمت ورود میتواند ریسک بالایی داشته باشد؛ مخصوصاً زمانی که هر دو بازار پس از جهشهای سنگین در محدودههای تاریخی بالایی قرار گرفتهاند.
بالاخره طلا یا دلار؛ کدام برنده جنگ اقتصادی است؟
پاسخ به مدت و شکل بحران بستگی دارد. در یک شوک سیاسی کوتاهمدت و داخلی، دلار میتواند واکنش سریعتر و مستقیمتری نشان دهد؛ اما در یک بحران اقتصادی و ژئوپلیتیک طولانی، طلا یک مزیت مهم دارد: علاوه بر افزایش نرخ دلار، میتواند از رشد اونس جهانی نیز منتفع شود.
در مقابل، اگر ریسکهای سیاسی کاهش پیدا کنند، دلار مستقیماً در معرض اصلاح قرار میگیرد و طلا نیز ممکن است همزمان از کاهش دلار و افت احتمالی اونس جهانی ضربه بخورد.
بنابراین شاید سؤال اصلی این نباشد که «طلا بهتر است یا دلار؟». سؤال مهمتر این است که جنگ اقتصادی کوتاه خواهد بود یا به یک بحران فرسایشی تبدیل میشود؟ پاسخ به همین سؤال میتواند برنده نهایی رقابت طلا و دلار را مشخص کند.
