تورم ۷۱.۴ درصدی؛ چرا کاهش تورم به معنای ارزانشدن کالاها نیست؟
تازهترین آمارهای تورمی نشان میدهد اقتصاد ایران همچنان با افزایش قابل توجه قیمت کالاها و خدمات روبهروست. بانک مرکزی نرخ تورم دوازدهماهه منتهی به مهر ۱۴۰۵ را ۷۱.۴ درصد اعلام کرده است. در همین ماه، شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در مناطق شهری نسبت به ماه قبل ۴.۶ درصد افزایش داشته و تورم نقطهبهنقطه شهری به ۸۳.۵ درصد رسیده است.
کاهش محدود تورم نقطهبهنقطه در مهرماه، به معنای توقف گرانی نیست؛ قیمتها همچنان افزایش یافتهاند و هزینه زندگی خانوارها در سطح بالایی قرار دارد.
تازهترین آمارهای تورمی نشان میدهد اقتصاد ایران همچنان با افزایش قابل توجه قیمت کالاها و خدمات روبهروست. بانک مرکزی نرخ تورم دوازدهماهه منتهی به مهر ۱۴۰۵ را ۷۱.۴ درصد اعلام کرده است. در همین ماه، شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در مناطق شهری نسبت به ماه قبل ۴.۶ درصد افزایش داشته و تورم نقطهبهنقطه شهری به ۸۳.۵ درصد رسیده است.
در مقابل، مرکز آمار ایران تورم سالانه خانوارهای کشور را ۷۶.۸ درصد و تورم نقطهبهنقطه را ۸۸.۷ درصد اعلام کرده است. هرچند تورم نقطهبهنقطه در هر دو مجموعه آماری نسبت به ماه قبل کاهش محدودی داشته، اما تورم ماهانه همچنان مثبت است. این تفاوت نشان میدهد سرعت افزایش قیمتها در مقایسه با دوره مشابه سال قبل اندکی کمتر شده، نه اینکه کالاها ارزان شده باشند.
تورم ۷۱.۴ درصدی دقیقاً چه چیزی را نشان میدهد؟
نرخ ۷۱.۴ درصدی اعلامشده از سوی بانک مرکزی، میانگین تغییر شاخص قیمت کالاها و خدمات مصرفی در مناطق شهری طی دوازده ماه منتهی به مهر ۱۴۰۵ را در مقایسه با دوازده ماه قبل از آن نشان میدهد.
برای درک بهتر این عدد باید سه شاخص اصلی تورم را از یکدیگر تفکیک کرد:
| شاخص تورم | مفهوم | آمار مهر ۱۴۰۵ |
|---|---|---|
| تورم ماهانه بانک مرکزی | تغییر قیمتها نسبت به شهریور | ۴.۶ درصد |
| تورم نقطهبهنقطه بانک مرکزی | تغییر قیمتها نسبت به مهر سال قبل | ۸۳.۵ درصد |
| تورم سالانه بانک مرکزی | تغییر میانگین شاخص در ۱۲ ماه اخیر نسبت به دوره مشابه قبل | ۷۱.۴ درصد |
تورم ماهانه نشان میدهد قیمتها در فاصله دو ماه چقدر تغییر کردهاند. تورم نقطهبهنقطه نیز هزینه خرید مجموعه یکسانی از کالاها و خدمات را با ماه مشابه سال قبل مقایسه میکند. در مقابل، تورم سالانه تغییرات میانگین قیمتها در یک دوره دوازدهماهه را میسنجد.
بنابراین، وقتی تورم نقطهبهنقطه از ۸۳.۸ درصد در شهریور به ۸۳.۵ درصد در مهر میرسد، نمیتوان نتیجه گرفت قیمتها کاهش یافتهاند. این تغییر فقط نشان میدهد فاصله رشد قیمتها با ماه مشابه سال قبل اندکی کمتر شده است.
چرا با کاهش تورم، قیمت کالاها پایین نمیآید؟
یکی از برداشتهای اشتباه درباره آمار تورم این است که کاهش نرخ تورم باید به کاهش قیمت کالاها منجر شود. در واقع، این دو مفهوم با یکدیگر تفاوت دارند.
تورم مثبت به معنای افزایش سطح عمومی قیمتهاست. اگر نرخ تورم از ۸۰ درصد به ۷۰ درصد برسد، همچنان قیمتها در حال افزایش هستند؛ فقط سرعت این افزایش کمتر شده است. کاهش واقعی سطح عمومی قیمتها زمانی اتفاق میافتد که شاخص قیمتها کاهش پیدا کند؛ اتفاقی که با تورم منفی یا کاهش عمومی قیمتها شناخته میشود.
برای مثال، اگر مجموعهای از کالاها در مهر سال گذشته ۱۰۰ هزار تومان هزینه داشته باشد، با تورم نقطهبهنقطه ۸۸.۷ درصدی مرکز آمار، هزینه همان مجموعه در مهر امسال بهطور متوسط به ۱۸۸ هزار و ۷۰۰ تومان میرسد.
حتی اگر نرخ تورم نقطهبهنقطه در ماه بعد کاهش پیدا کند، این مبلغ لزوماً پایین نمیآید؛ بلکه ممکن است با سرعت کمتری افزایش پیدا کند.
به همین دلیل است که خانوارها ممکن است در شرایط کاهش برخی شاخصهای تورمی نیز همچنان افزایش هزینه خرید روزانه، تأمین مواد غذایی، حملونقل و خدمات را تجربه کنند.
کدام بخشهای هزینه خانوار بیشتر تحت فشار هستند؟
آمارهای مرکز آمار ایران نشان میدهد افزایش قیمتها در تمام گروههای کالایی و خدماتی یکسان نبوده است. در مهرماه ۱۴۰۵، تورم ماهانه گروه خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات ۲.۴ درصد و تورم ماهانه گروه کالاهای غیرخوراکی و خدمات ۵.۸ درصد ثبت شده است.
در میان گروههای اصلی، آموزش با تورم ماهانه ۲۳.۵ درصد، حملونقل با ۱۰.۷ درصد و تفریح و فرهنگ با ۹.۸ درصد در سطوح بالاتری قرار گرفتهاند.
از نظر تورم نقطهبهنقطه نیز دخانیات با ۱۶۳.۲ درصد، مبلمان و لوازم خانگی با ۱۲۸.۹ درصد و حملونقل با ۱۲۸ درصد از جمله گروههایی بودهاند که افزایش قیمت بیشتری را نسبت به مهر سال گذشته تجربه کردهاند.
تفاوت فشار تورمی در مناطق شهری و روستایی نیز قابل توجه است. تورم نقطهبهنقطه خانوارهای روستایی در مهرماه ۱۰۷ درصد و برای خانوارهای شهری ۸۵.۵ درصد ثبت شده است. تورم سالانه روستایی نیز به ۹۲.۳ درصد رسیده، در حالی که این رقم برای خانوارهای شهری ۷۴.۱ درصد بوده است.
این تفاوتها نشان میدهد تجربه گرانی برای همه خانوارها یکسان نیست و محل سکونت، ترکیب هزینهها و سهم کالاها و خدمات مختلف در سبد مصرفی میتواند بر میزان فشار اقتصادی اثر بگذارد.
آیا کاهش تورم میتواند قدرت خرید مردم را افزایش دهد؟
کاهش نرخ تورم بهتنهایی به معنای بازگشت قدرت خرید خانوارها نیست. قدرت خرید زمانی بهبود پیدا میکند که درآمد واقعی افراد بتواند هزینههای زندگی را پوشش دهد و رشد درآمد با افزایش قیمت کالاها و خدمات تناسب داشته باشد.
اگر درآمد یک خانوار افزایش پیدا کند، اما هزینه مسکن، خوراک، حملونقل و خدمات با سرعت بیشتری بالا برود، قدرت خرید آن خانوار کاهش خواهد یافت؛ حتی اگر نرخ تورم نسبت به ماه قبل کمتر شده باشد.
از طرف دیگر، افزایش قیمتها در دورههای متوالی باعث میشود خانوارها برای تأمین همان سبد مصرفی به منابع مالی بیشتری نیاز داشته باشند. در چنین شرایطی، کاهش سرعت رشد قیمتها میتواند از شدت فشارهای جدید کم کند، اما هزینههای بالایی را که در ماهها و سالهای گذشته ایجاد شدهاند، از بین نمیبرد.
چشمانداز تورم؛ آیا بازار به سمت ثبات قیمتها میرود؟
برای ارزیابی مسیر تورم در ماههای آینده، تنها بررسی یک شاخص کافی نیست. تورم ماهانه، روند نرخ ارز، هزینه تولید، وضعیت عرضه کالاها، رشد نقدینگی و انتظارات تورمی از جمله عواملی هستند که میتوانند بر مسیر قیمتها اثر بگذارند.
آمار مهرماه یک نکته مهم را نشان میدهد: با وجود کاهش محدود تورم نقطهبهنقطه، تورم ماهانه بانک مرکزی از ۳.۹ درصد در شهریور به ۴.۶ درصد در مهر افزایش یافته است. بنابراین نمیتوان صرفاً با استناد به کاهش تورم نقطهبهنقطه، از آغاز یک روند پایدار کاهشی در قیمتها صحبت کرد.
برای خانوارها نیز شاخص مهم فقط پایین آمدن نرخ تورم نیست؛ بلکه باید دید آیا رشد درآمد از افزایش هزینههای زندگی پیشی میگیرد و آیا قیمت کالاهای ضروری به ثبات میرسد یا خیر.
منابع آماری: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و مرکز آمار ایران
بیشتر بخوانید