آیفون های دریایی / پشت پرده گوشی‌های گمشده در دریا و قانون عجیب مالکیت آن‌ها
ماجرای صید آیفون ۱۸ از آب‌های خلیج فارس در روزهای اخیر به یکی از خبرهای پرحاشیه تبدیل شده است. پس از غرق شدن یک کشتی کانتینربر در تنگه هرمز، تصاویر و ویدئوهایی منتشر شد که ظاهراً صیادان را در حال بیرون آوردن گوشی‌های گران‌قیمت از دریا نشان می‌داد. اما بررسی‌ها نشان می‌دهد بسیاری از این تصاویر ساختگی‌اند و هنوز وجود محموله آیفون در کشتی به‌طور مستقل تأیید نشده است. حتی اگر چنین گوشی‌هایی واقعاً از آب بیرون آمده باشند، قانون اجازه نمی‌دهد یابنده بدون طی مراحل قانونی آن‌ها را برای خود نگه دارد.
به گزارش راهبرد فردا، تصور پیدا کردن یک گوشی آیفون گران‌قیمت در میان تور ماهیگیری، آن‌قدر عجیب است که در مدت کوتاهی شبکه‌های اجتماعی را پر از عکس، فیلم و شوخی کرده است. در روایت‌هایی که از تنگه هرمز منتشر شده، گروهی از صیادان جنوبی به‌جای ماهی، آیفون ۱۸ و عطرهای گران‌قیمت از آب بیرون می‌آورند؛ کالاهایی که گفته می‌شود از کانتینرهای یک کشتی غرق‌شده به دریا ریخته‌اند.
اما پشت این تصاویر جنجالی، دو پرسش مهم وجود دارد. آیا واقعاً محموله‌ای از آیفون‌های نسل جدید در آب‌های خلیج فارس رها شده و آیا فردی که کالای گران‌قیمتی را از دریا بیرون می‌آورد، مالک آن محسوب می‌شود؟
پاسخ پرسش نخست هنوز قطعی نیست، اما قانون درباره پرسش دوم توضیح مشخصی دارد.
داستان آیفون‌های خلیج فارس از کجا شروع شد؟
ماجرا به غرق شدن کشتی کانتینربر «جی‌اف‌اس پراید» با پرچم سنگاپور در تنگه هرمز بازمی‌گردد. این کشتی در ۲۱ مهر ۱۴۰۵ آسیب دید و پس از آتش‌سوزی غرق شد. در پی این حادثه، خبرهایی درباره شناور شدن کانتینرها و بخشی از محموله کشتی در آب منتشر شد.
پس از آن تصاویری در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست شد که افرادی را سوار بر قایق در حال جمع‌آوری کالا از سطح آب نشان می‌داد. در کنار گزارش‌هایی درباره بسته‌های عطر و سایر کالاها، ادعا شد که تعدادی آیفون ۱۸ نیز از دریا بیرون کشیده شده است.
نام این گوشی به‌سرعت توجه کاربران را جلب کرد. از یک‌سو آیفون‌های پرچم‌دار از گران‌ترین کالاهای الکترونیکی بازار ایران به شمار می‌روند و از سوی دیگر، ماجرای پیدا شدن آن‌ها در آب با تصویر معمول ماهیگیری تفاوت زیادی دارد.
با این حال، انتشار گسترده یک ویدئو یا تکرار یک ادعا در چند رسانه، به‌تنهایی نمی‌تواند وجود چنین محموله‌ای را ثابت کند.
تصاویر صید آیفون ۱۸ واقعی است یا هوش مصنوعی؟
بررسی‌های منتشرشده درباره تصاویر منتسب به صید آیفون نشان می‌دهد بخشی از این ویدئوها و عکس‌ها با ابزارهای هوش مصنوعی ساخته شده‌اند. در برخی نمونه‌ها، حرکت غیرطبیعی اشیا، شکل نامتعارف جعبه‌ها و تناقض در حرکت افراد و قایق‌ها از نشانه‌های دست‌کاری یا تولید مصنوعی تصویر بوده است.
در مقابل، برخی تصاویر منتشرشده از جمع‌آوری کالاهایی مانند بسته‌های عطر در آب، با گزارش‌های مربوط به حادثه کشتی همخوانی بیشتری دارند. با وجود این، چنین تصاویری وجود آیفون در محموله کشتی را ثابت نمی‌کنند.
موضوع مهم آن است که هنوز فهرست معتبر و قابل استنادی از محموله کشتی که وجود آیفون ۱۸ را اثبات کند، در دسترس نیست. همچنین از روی جعبه‌های نمایش‌داده‌شده در ویدئوهای تأییدنشده نمی‌توان اصالت کالا، مدل دقیق گوشی یا ارتباط آن با کشتی غرق‌شده را مشخص کرد.
به همین دلیل، خبر «صید قطعی صدها آیفون ۱۸» را نمی‌توان صرفاً بر اساس تصاویر منتشرشده پذیرفت.
آیا آیفون پیدا شده در دریا متعلق به صیاد است؟
این پرسش در میان کاربران بیش از هر موضوع دیگری مطرح شده است. بسیاری تصور می‌کنند کالایی که از دریا بیرون کشیده می‌شود، به فردی تعلق دارد که آن را پیدا کرده است؛ اما در قوانین گمرکی ایران چنین مالکیت خودکاری برای یابنده پیش‌بینی نشده است.
بر اساس ماده ۱۵۷ قانون امور گمرکی، اشخاصی که کالای داخلی یا خارجی را از آب‌های سرزمینی و مرزی خارج می‌کنند، مکلف‌اند آن را به نزدیک‌ترین گمرک تحویل دهند.
گمرک نیز باید مشخصات و ویژگی‌های کالا را در صورت‌جلسه ثبت کند و پس از طی مراحل انبارداری، موضوع را در یک روزنامه کثیرالانتشار آگهی دهد تا مالک احتمالی بتواند برای دریافت کالای خود اقدام کند.
البته اجرای این ماده به محل کشف کالا و صلاحیت قانونی گمرک ایران بستگی دارد. اگر کالایی در آب‌های تحت صلاحیت کشور دیگری پیدا شده باشد، نمی‌توان بدون بررسی محل دقیق کشف، مقررات ایران را به آن تعمیم داد.
مالک آیفون‌های پیدا شده چقدر فرصت دارد؟
قانون برای فرد یا شرکتی که ادعای مالکیت کالای بیرون‌آورده‌شده از آب را دارد، از تاریخ انتشار آگهی گمرک یک سال فرصت در نظر گرفته است. در این مدت، مالک باید اسناد معتبر ارائه کند و پس از انجام تشریفات قانونی و پرداخت هزینه‌های مربوط، برای ترخیص کالا اقدام کند.
در مورد کالاهای خارجی، حقوق ورودی و هزینه‌های بیرون آوردن کالا از آب نیز باید مطابق مقررات تعیین تکلیف شود.
اگر پس از پایان این مهلت هیچ شخصی با اسناد معتبر برای دریافت کالا مراجعه نکند، کالا مجهول‌المالک تلقی می‌شود و تعیین تکلیف آن بر اساس سازوکار قانونی انجام خواهد شد.
در نتیجه، حتی گذشت زمان هم لزوماً باعث نمی‌شود یابنده کالای گران‌قیمت به مالک آن تبدیل شود.
آیا آیفون ۱۸ دریایی را می‌توان فروخت یا رجیستر کرد؟
پاسخ به این پرسش به دو موضوع جداگانه بستگی دارد: مالکیت قانونی دستگاه و امکان استفاده از آن در شبکه تلفن همراه ایران.
اگر گوشی از محموله یک کشتی غرق‌شده به دست آمده باشد، ابتدا باید وضعیت قانونی مالکیت و ورود آن مشخص شود. صرف روشن شدن گوشی یا داشتن شماره سریال، مجوز قانونی برای فروش آن محسوب نمی‌شود.
از طرف دیگر، فعال‌سازی تلفن همراه در شبکه اپراتورهای ایران نیز ضوابط خاص خود را دارد. ممکن است دستگاهی از نظر فنی سالم باشد، اما در صورت نداشتن وضعیت قانونی مشخص، خریدار هنگام فعال‌سازی یا استفاده از خدمات شبکه با مشکل مواجه شود.
به همین دلیل، هرگونه آگهی فروش گوشی با عنوان «آیفون صید دریا» باید با احتیاط بررسی شود؛ به‌ویژه زمانی که فروشنده نمی‌تواند درباره اصالت دستگاه، مدارک خرید، وضعیت گمرکی و رجیستری آن توضیح معتبر ارائه کند.
برای مقایسه، در گزارش قیمت گوشی و آیفون ۱۷ در بازار ایران در ۲۳ مهر می‌توان فاصله قیمتی گوشی‌های پرچم‌دار با سایر محصولات بازار را مشاهده کرد.
چرا آیفون‌های دریایی این‌قدر خبرساز شدند؟
بخش مهمی از جذابیت این ماجرا به قیمت بالای گوشی‌های پرچم‌دار در ایران بازمی‌گردد. برای بسیاری از خانوارها، خرید یک آیفون جدید به هزینه‌ای قابل‌توجه تبدیل شده و همین موضوع باعث شده تصور پیدا کردن رایگان چنین دستگاهی، زمینه‌ساز شوخی‌های فراوان در فضای مجازی شود.
راهبرد فردا پیش‌تر در گزارشی با عنوان با پول یک آیفون می‌شود صاحب کوییک شد؟ به فاصله عجیب قیمت موبایل و هزینه خرید خودرو پرداخته است.
در چنین فضایی، ترکیب سه عنصر «کشتی غرق‌شده»، «گوشی گران‌قیمت» و «صیادان جنوبی» روایتی ساخته که به‌سرعت توجه کاربران را جلب کرده است. اما همین جذابیت، تشخیص مرز میان حادثه واقعی، طنز اینترنتی و تصاویر ساختگی را دشوارتر می‌کند.
بالاخره آیفون‌های خلیج فارس واقعی‌اند یا نه؟
آنچه تا امروز می‌توان با اطمینان گفت، وقوع حادثه برای کشتی کانتینربر و انتشار تصاویر مربوط به جمع‌آوری کالاهای شناور است. اما درباره وجود محموله آیفون ۱۸ و تعداد گوشی‌هایی که ادعا می‌شود از آب بیرون کشیده شده‌اند، مدارک قابل اتکای کافی منتشر نشده است.
از سوی دیگر، حتی در صورت تأیید وجود چنین گوشی‌هایی، مالکیت آن‌ها به‌طور خودکار به افرادی که آن‌ها را پیدا کرده‌اند منتقل نمی‌شود و شرایط قانونی محل کشف و تحویل کالا باید بررسی شود.
ماجرای آیفون‌های خلیج فارس فعلاً بیش از آنکه خبر قطعی پیدا شدن یک محموله گران‌قیمت باشد، نمونه‌ای از ترکیب یک حادثه واقعی با شایعات و تصاویر ساخته‌شده با هوش مصنوعی است؛ روایتی که نشان می‌دهد گاهی یک تصویر پربازدید، از اصل خبر جلو می‌زند.
