فوری/ ترامپ از جنگ کنار میکشد؟
در حالی که نزدیک به شش ماه از آغاز جنگ ایران و آمریکا گذشته و خطر بازگشت درگیری مستقیم همچنان پابرجاست، نشانههای تازهای از تغییر محاسبات دونالد ترامپ دیده میشود؛ نشانههایی که نشان میدهد رئیسجمهور آمریکا ممکن است بهجای ادامه جنگ نظامی، مسیر فشار اقتصادی و مذاکره را دنبال کند.
جنگ ایران و آمریکا از ۹ اسفند ۱۴۰۴ با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد و حدود ۴۰ روز ادامه داشت. پس از نزدیک به ۴۰ روز درگیری، دو طرف به آتشبس رسیدند و در ادامه نیز یک توافق موقت برای مدیریت وضعیت جنگ و مسائل مرتبط با آن شکل گرفت. این توافق نیز در نهایت به پایان رسید و اگرچه حملات گسترده جدیدی آغاز نشده، اما نه جنگ بهطور کامل پایان یافته و نه نگرانی از بازگشت درگیریها از بین رفته است.
اکنون اما یک موضوع بیش از هر چیز دیگری در مرکز اختلافات قرار گرفته است: تنگه هرمز.
تنگه هرمز؛ کلید پایان جنگ؟
تنگه هرمز در ماههای گذشته به یکی از مهمترین اهرمهای فشار ایران تبدیل شده است. محدود شدن عبور کشتیها از این آبراه استراتژیک، بازار انرژی و تجارت جهانی را تحت تأثیر قرار داده و آمریکا نیز تلاش کرده با افزایش فشار اقتصادی، تهران را به تغییر موضع درباره بازگشایی تنگه وادار کند.
گزارشهای تازه نشان میدهد عبور و مرور دریایی در هرمز همچنان بسیار پایینتر از سطح عادی است؛ هرچند در روزهای اخیر اندکی افزایش داشته است. بر اساس دادههای کپلر، روز چهارشنبه ۱۰ کشتی حامل کالا از تنگه عبور کردند، در حالی که میانگین ۱۰روزه این رقم حدود ۱۵ کشتی بوده است.
همزمان، ایران و عمان در حال مذاکره درباره ایجاد یک کریدور موقت کشتیرانی و سازوکار پاکسازی مینها هستند؛ موضوعی که میتواند نخستین نشانه عملی از کاهش تنش در مهمترین گلوگاه انرژی جهان باشد.
اما واشنگتن همزمان مسیر دیگری را دنبال کرده است؛ فشار اقتصادی بیشتر به جای ورود به یک مرحله تازه از عملیات نظامی.
دولت ترامپ در روزهای اخیر تحریمهای جدیدی علیه ایران اعمال کرده و مقامهای آمریکایی از تشدید فشار اقتصادی سخن گفتهاند. در همین حال، ایران نیز تهدید کرده است که در صورت ادامه «جنگ اقتصادی»، اقدامات سختگیرانهتری علیه صادرات نفت و تردد در خلیج فارس انجام خواهد داد.
ترامپ واقعاً میخواهد از جنگ خارج شود؟
آتلانتیک گزارش داده است که ترامپ در گفتوگوهای خصوصی به متحدان سیاسی خود گفته است اگر تنگه هرمز دوباره باز شود، او تمایل دارد پیروزی را اعلام کند و از ادامه جنگ عبور کند. این گزارش به نقل از یک مشاور بیرونی و یک مقام ارشد دولت آمریکا منتشر شده که درباره مذاکرات داخلی کاخ سفید با شرط ناشناس ماندن صحبت کردهاند.
این گزارش، تصویر متفاوتی از استراتژی فعلی ترامپ ارائه میدهد؛ به این معنا که ممکن است هدف اصلی واشنگتن دیگر ادامه عملیات نظامی برای دستیابی به همه اهداف اولیه جنگ نباشد، بلکه باز کردن هرمز، تثبیت دستاوردهای آمریکا و خروج از یک جنگ فرسایشی باشد.
این تغییر رویکرد میتواند دلایل مختلفی داشته باشد. یکی از مهمترین آنها هزینههای جنگ برای آمریکا است. گزارشهای اخیر نشان میدهد ذخایر برخی موشکهای دوربرد آمریکا در جریان جنگ بهشدت کاهش یافته و ادامه درگیری فشار قابل توجهی بر آمادگی نظامی واشنگتن وارد کرده است. آتلانتیک پیشتر گزارش داده بود که ذخایر برخی مهمات آمریکا به سطوح بسیار پایینی رسیده است.
از سوی دیگر، جنگ برای ترامپ در داخل آمریکا نیز هزینه سیاسی ایجاد کرده است. افزایش قیمت سوخت و نگرانی رأیدهندگان درباره اقتصاد، در آستانه انتخابات میاندورهای کنگره، فشار بر رئیسجمهور آمریکا را افزایش داده است. رویترز نیز گزارش داده که ادامه جنگ و تبعات اقتصادی آن به یکی از چالشهای سیاسی ترامپ تبدیل شده است.
چرا هرمز برای ترامپ اینقدر مهم شده است؟
اهمیت موضوع فقط نظامی نیست. تنگه هرمز یکی از حیاتیترین مسیرهای انرژی جهان است و بسته ماندن آن میتواند قیمت نفت، هزینه حملونقل و تورم را در کشورهای مختلف افزایش دهد.
به همین دلیل، بازگشایی هرمز میتواند برای ترامپ یک خروجی سیاسی قابل قبول از جنگ ایجاد کند.
در چنین سناریویی، ترامپ میتواند اعلام کند که آمریکا توانسته امنیت مسیرهای کشتیرانی را بازگرداند، فشار نظامی و اقتصادی خود را حفظ کرده و ایران را مجبور به پذیرش بازگشایی مسیر کرده است؛ سپس بدون ورود به یک جنگ طولانیتر، از ادامه عملیات نظامی فاصله بگیرد.
اما مسئله هنوز حل نشده است.
ایران و عمان درباره سازوکار موقت عبور کشتیها مذاکره میکنند، در حالی که آمریکا با برخی مفاد این ترتیبات موافق نیست. از سوی دیگر، تهران بر حق خود برای تعیین شرایط عبور از آبراه تأکید دارد و واشنگتن نیز با هرگونه دریافت عوارض برای عبور کشتیها مخالفت کرده است.
بنابراین، هرمز اکنون فقط یک آبراه نیست؛ به نقطه اتصال جنگ، اقتصاد، نفت و دیپلماسی تبدیل شده است.
آیا جنگ دوباره شروع میشود؟
فعلاً نمیتوان با قطعیت گفت که ترامپ تصمیم نهایی برای خروج از جنگ گرفته است. گزارش آتلانتیک از تمایل رئیسجمهور آمریکا برای اعلام پیروزی و عبور از جنگ پس از بازگشایی هرمز سخن میگوید، نه یک تصمیم قطعی برای پایان درگیری.
با این حال، مجموعه اتفاقات اخیر یک پیام روشن دارد: واشنگتن در حال بررسی راهی برای تبدیل جنگ نظامی به فشار اقتصادی و مذاکره است.
اگر مذاکرات ایران و عمان درباره هرمز به نتیجه برسد و مسیر کشتیرانی به شکل قابل اتکایی باز شود، احتمال کاهش بیشتر تنش و فاصله گرفتن ترامپ از گزینه حمله مجدد افزایش خواهد یافت. اما اگر بنبست در هرمز ادامه پیدا کند، خطر بازگشت به رویارویی نظامی همچنان باقی است.
به بیان سادهتر، کلید مرحله بعدی جنگ شاید دیگر در میدان نبرد نباشد؛ در تنگه هرمز است.
