پاتریوت در آستانه خالی شدن؛ آمریکا برای جنگ بزرگ بعدی آماده نیست؟

اوکراین در حال حاضر شدیدترین نمونه این بحران است. سامانه‌های پاتریوت که زمانی بخش بزرگی از حملات موشکی روسیه را خنثی می‌کردند، در بسیاری از مواقع با کمبود مهمات مواجه شده‌اند و روسیه نیز با مشاهده این ضعف، فشار حملات بالستیک خود را افزایش داده است.

وقتی پاتریوت هست، اما موشکی برای شلیک نیست

در ادبیات نظامی اصطلاحی به نام «Going Winchester» وجود دارد که به معنای تمام شدن مهمات یک واحد رزمی است؛ وضعیتی که اکونومیست معتقد است بخش‌هایی از پدافند اوکراین اکنون به آن نزدیک شده‌اند. داشتن رادار، لانچر و سامانه پیشرفته در چنین شرایطی فایده چندانی ندارد، زیرا بدون موشک رهگیر، سامانه پدافندی عملاً نمی‌تواند با موشک بالستیک ورودی مقابله کند.

اثر این کمبود در آمار رهگیری اوکراین هم دیده می‌شود. بر اساس گزارش اکونومیست، اوکراین در ماه مارس حدود ۷۰ درصد موشک‌های بالستیک را رهگیری می‌کرد، اما این رقم در ماه ژوئیه به حدود ۲۰ درصد کاهش یافت و در حمله پنجم اوت حتی یک موشک نیز رهگیری نشد.

جنگ با ایران ذخایر آمریکا را خالی‌تر کرد

مشکل فقط مربوط به اوکراین نیست. اکونومیست می‌نویسد مصرف گسترده موشک‌های رهگیر توسط آمریکا و متحدانش در جریان جنگ با ایران، بحرانی را که سال‌ها در حال شکل‌گیری بود با سرعت بیشتری آشکار کرد؛ برآورد مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی یا CSIS این است که آمریکا نزدیک به دو سوم ذخیره پیش از جنگ موشک‌های پاتریوت خود را مصرف کرده است.

همین مسئله نگرانی سایر متحدان آمریکا را نیز افزایش داده است. سوئیس انتظار دارد تحویل سامانه‌های پاتریوت سفارش داده‌شده‌اش تا هفت سال به تأخیر بیفتد و تایوان نیز نگران است ۱۰۲ موشک سفارش‌داده‌شده خود را در موعد مقرر دریافت نکند؛ لاکهید مارتین هم نمی‌تواند زمان تحویل به مشتریان خارجی را تضمین کند، زیرا پنتاگون امکان تغییر اولویت سفارش‌ها را دارد.

دفاع از حمله گران‌تر شده است

یکی از مهم‌ترین مشکلات جنگ موشکی، اقتصاد نامتوازن آن است. قیمت هر موشک پیشرفته PAC-3 MSE حدود ۴ تا ۵ میلیون دلار است و مدافعان برای افزایش احتمال انهدام یک هدف، در بسیاری از مواقع بیش از یک رهگیر شلیک می‌کنند؛ در مقابل، هزینه برخی موشک‌ها و به‌خصوص پهپادهای انتحاری مهاجم بسیار کمتر است.

این یعنی حتی اگر پدافند تمام اهداف را نابود کند، ممکن است از نظر اقتصادی در حال باختن جنگ باشد. کشوری که بتواند با مهمات ارزان، طرف مقابل را مجبور به مصرف رهگیرهای چند میلیون دلاری کند، علاوه بر آسیب نظامی می‌تواند ذخایر و ظرفیت صنعتی دشمن را نیز فرسوده کند.

کارخانه‌ها توان جبران مصرف را ندارند

ریشه بحران تنها در مصرف زیاد موشک‌ها نیست؛ ظرفیت تولید نیز برای یک جنگ طولانی طراحی نشده است. طبق گزارش اکونومیست، تولید سالانه PAC-3 قرار است از حدود ۶۰۰ فروند به نزدیک ۲ هزار فروند در اوایل دهه آینده افزایش پیدا کند، اما حتی این برنامه هم برای جبران سریع ذخایر مصرف‌شده کافی نیست.

CSIS برآورد کرده است که بازسازی ذخایر پاتریوت آمریکا تا سطح قبل از جنگ ممکن است تا سال ۲۰۲۹ طول بکشد. این در حالی است که پاتریوت اکنون برای دفاع نقطه‌ای از پایگاه‌های نظامی، شهرها و زیرساخت‌های حیاتی در ۱۹ کشور مورد استفاده قرار می‌گیرد و همه این کشورها هم‌زمان خواهان موشک بیشتری هستند.

راه‌حل ارزان‌تر در راه است؟

آمریکا و اروپا اکنون به دنبال افزایش تولید و ساخت رهگیرهای ارزان‌تر هستند. پروژه اروپایی-اوکراینی «Freyja» برای مثال تلاش می‌کند رهگیری با حدود یک‌چهارم هزینه PAC-3 تولید کند و لاکهید مارتین نیز روی نسخه کوچک‌تر و ارزان‌تری با نام PAC-3 ACE یا «Baby Patriot» کار می‌کند که ممکن است از سال ۲۰۲۸ وارد تولید شود.

اما هیچ‌کدام از این راه‌حل‌ها فوری نیستند و افزایش ظرفیت کارخانه‌های موشکی چند سال زمان می‌برد. سلاح‌های لیزری نیز هنوز عمدتاً در برابر پهپادها کارایی نشان داده‌اند و فعلاً نمی‌توانند جای رهگیرهای گران‌قیمت مورد نیاز برای مقابله با موشک‌های بالستیک را بگیرند.

اگر جنگ بعدی با چین باشد چه؟

نگرانی اصلی واشنگتن از جایی شروع می‌شود که بحران امروز را به یک جنگ احتمالی بزرگ‌تر تعمیم دهیم. اکونومیست به مطالعه‌ای از بنیاد هریتیج اشاره می‌کند که بر اساس آن آمریکا در یک جنگ گسترده با چین ممکن است ظرف چند روز بخش مهمی از رهگیرهای خود را مصرف کند و برای دفاع از پایگاه‌هایش در ژاپن، گوام و سایر نقاط اقیانوس آرام با مشکل مواجه شود.

در این برآورد، برای مقابله با توان موشکی چین بیش از ۱۹ هزار موشک پاتریوت مورد نیاز خواهد بود؛ رقمی بیش از ۲۰ برابر برآورد فعلی CSIS از ذخیره آمریکا. مشکل اینجاست که حمله پیش‌دستانه به لانچرهای چین نیز می‌تواند به دلیل نقش نیروی موشکی این کشور در زرادخانه هسته‌ای، خطر تشدید یک جنگ متعارف به تقابل هسته‌ای را افزایش دهد.

درس جنگ‌های جدید؛ موشک کمتر شلیک کن

به همین دلیل استراتژی جدید تنها بر خرید موشک بیشتر متمرکز نیست. پراکنده کردن پایگاه‌ها، مقاوم‌سازی زیرساخت‌ها، مخفی کردن تجهیزات و حمله به لانچرها و مراکز فرماندهی دشمن می‌تواند تعداد رهگیرهای مورد نیاز را کاهش دهد؛ به تعبیر یکی از فرماندهان سابق نیروی هوایی آمریکا، ارزان‌ترین موشک رهگیر همان موشکی است که هیچ‌گاه مجبور به شلیک آن نشوید.

گزارش اکونومیست در نهایت به یک هشدار بزرگ‌تر می‌رسد: جنگ‌های اوکراین و ایران نشان داده‌اند که برتری فناوری بدون ذخیره کافی مهمات تضمینی برای حفظ برتری نظامی نیست. اگر تولید موشک‌های دفاعی نتواند با سرعت مصرف آنها هماهنگ شود، جنگ بعدی ممکن است نه زمانی تمام شود که یک کشور هواپیما یا سامانه پدافندی ندارد، بلکه زمانی که لانچرهایش هنوز سر جای خود هستند اما دیگر چیزی برای شلیک در آنها باقی نمانده است.