متناسبسازی درست اعمال شده یا نه؟ / بازنشستهها این عدد را در حکم و فیش مقایسه کنند
با اجرای مرحله سوم متناسبسازی حقوق بازنشستگان در سال ۱۴۰۵، یکی از پرسشهای پرتکرار این است که از کجا میتوان فهمید رقم متناسبسازی واقعاً درست در حقوق اعمال شده است. مقایسه مبلغ نهایی واریزی با حقوق سال قبل بهتنهایی پاسخ این سؤال را نمیدهد، زیرا همزمان افزایش سالانه حقوق، متناسبسازی، مزایا، معوقات و کسورات مختلف میتوانند رقم نهایی فیش را تغییر دهند.
برای بررسی دقیقتر، بازنشسته باید ابتدا حکم حقوقی سال ۱۴۰۵ را در کنار آخرین فیش حقوقی قرار دهد و ردیف مربوط به متناسبسازی را بررسی کند. همین مقایسه ساده میتواند مشخص کند که افزایش دیدهشده در حساب بانکی ناشی از متناسبسازی بوده یا از بخش دیگری از حقوق آمده است.
در سال ۱۴۰۵ چه اتفاقی برای متناسبسازی افتاد؟
متناسبسازی در قانون برنامه هفتم بهصورت یک برنامه سهساله طراحی شده است. برای بازنشستگان مشمول صندوقهای دولتی، هدف قانون این است که فاصله حقوق بازنشسته با ۹۰ درصد حقوق و فوقالعادههای مشمول کسور شاغل مشابه و همتراز کاهش پیدا کند.
این فاصله قرار بود در سه مرحله جبران شود؛ ۴۰ درصد مابهالتفاوت در سال نخست و دو مرحله ۳۰ درصدی در سالهای بعد. بنابراین سال ۱۴۰۵ سومین مرحله اجرای این برنامه محسوب میشود.
این موضوع یک نکته مهم دارد: عبارت «۳۰ درصد در سال ۱۴۰۵» به این معنی نیست که حقوق تمام بازنشستگان امسال ۳۰ درصد دیگر به دلیل متناسبسازی افزایش پیدا کرده است. منظور، اجرای مرحله سوم از مابهالتفاوت محاسبهشده طبق قانون است و به همین دلیل رقم نهایی برای افراد مختلف میتواند متفاوت باشد.
بازنشستهها کدام عدد را در حکم پیدا کنند؟
برای شروع بررسی، حکم سال ۱۴۰۵ را باز کنید و دنبال ردیف مربوط به متناسبسازی یا مابهالتفاوت متناسبسازی بگردید. طبق آییننامه، مبلغ ناشی از متناسبسازی باید بهصورت جداگانه در حکم درج شود و خود این مبلغ نیز مشمول افزایش ضریب سنواتی حقوق میشود.
این عدد را با حکم قبلی و سپس با فیش حقوقی مقایسه کنید. اگر حکم جدید نشان میدهد متناسبسازی برای شما محاسبه شده است، اثر آن باید در مجموع حقوق ماهانه نیز دیده شود. البته این به معنای آن نیست که رقم واریزی بانک دقیقاً به اندازه همان مبلغ افزایش پیدا کند؛ زیرا ممکن است همزمان اقساط، بیمه تکمیلی، مزایا یا معوقات نیز تغییر کرده باشند.
به همین دلیل سه عدد را باید از هم جدا کرد: مبلغ متناسبسازی در حکم، جمع ناخالص حقوق در فیش و خالص مبلغ قابل پرداخت.
اگر متناسبسازی در حکم هست اما حقوق خیلی بیشتر نشده چه؟
این یکی از اصلیترین دلایل سردرگمی بازنشستگان است. فرض کنید در حکم جدید رقمی بابت متناسبسازی اضافه شده باشد؛ در همان ماه ممکن است مبلغ یک قسط افزایش یافته، یکی از پرداختهای غیرمستمر حذف شده یا کسورات جدیدی اعمال شده باشد. در نتیجه اثر متناسبسازی در حکم دیده میشود اما خالص دریافتی به همان اندازه بالا نمیرود.
برعکس این حالت نیز امکانپذیر است. ممکن است مبلغ واریزی یک ماه بهطور محسوسی افزایش پیدا کند اما بخشی از این افزایش مربوط به معوقات یا مابهالتفاوت ماههای قبل باشد. بنابراین از روی پیامک بانک نمیتوان درباره درست یا غلط بودن متناسبسازی قضاوت کرد.
برای بررسی بهتر، فیش حقوقی این ماه و ماه قبل باید کنار هم قرار گیرد و علاوه بر متناسبسازی، ردیفهای افزایش سالانه، معوقات، مزایا و کسورات نیز مقایسه شوند.
بازنشستگان کشوری چگونه بررسی کنند؟
در صندوق بازنشستگی کشوری، مرحله سوم متناسبسازی در احکام سال ۱۴۰۵ اعمال شده است. مبنای کلی محاسبه برای مشمولان این گروه، نزدیک کردن حقوق به سطح تعیینشده نسبت به حقوق و فوقالعادههای مشمول کسور شاغل مشابه و همتراز است و به همین دلیل شغل، گروه، رتبه، طبقه و سایر عوامل مرتبط میتواند در رقم فرد اثر داشته باشد.
بنابراین دو بازنشسته که حتی حقوق فعلی نزدیک به یکدیگر دارند، لزوماً نباید رقم متناسبسازی یکسانی دریافت کنند. برای مشخص شدن صحت محاسبه باید حکم سال جاری با حکم قبل و اطلاعات شاغل مشابه یا همتراز که مبنای محاسبه صندوق قرار گرفته، مقایسه شود.
اگر در حکم جدید ردیف متناسبسازی وجود دارد اما بازنشسته نسبت به رقم آن ابهام دارد، اصل موضوعی که باید بررسی شود مبلغ مابهالتفاوت محاسبهشده برای همان فرد است؛ نه مقایسه حقوق او با یک بازنشسته دیگر.
تأمین اجتماعی را با فرمول بازنشستگان کشوری اشتباه نگیرید
درباره بازنشستگان تأمین اجتماعی فرمول قانونی متفاوت است. در این صندوق، مبنا حفظ نسبت مستمری فرد به حداقل دستمزد است. قانون مقرر کرده که پس از پایان دوره سهساله، نسبت مستمری بازنشسته به حداقل دستمزد سال جاری به ۹۰ درصد نسبت مستمری زمان بازنشستگی او به حداقل دستمزد همان زمان برسد.
به همین دلیل نمیتوان برای یک بازنشسته تأمین اجتماعی صرفاً حقوق یک شاغل همتراز را پیدا کرد و انتظار داشت ۹۰ درصد آن را دریافت کند. این یکی از برداشتهای اشتباهی است که میتواند باعث تصور اشتباه درباره کم بودن رقم متناسبسازی شود.
سازمان تأمین اجتماعی برای سال ۱۴۰۵ ابزار محاسبه رسمی نیز در سامانه خدمات غیرحضوری خود قرار داده است. بازنشستگان میتوانند پس از ورود به es.tamin.ir از بخش خدمات مستمریبگیران، جزئیات محاسبه متناسبسازی شخصی خود را مشاهده کنند. در این بخش دادههای مؤثر و فرمول استفادهشده برای هر مستمریبگیر نمایش داده میشود.
این اعداد را در حکم و فیش مقایسه کنید
برای اینکه بررسی سادهتر شود، بهتر است حکم جدید و فیش حقوقی را کنار هم قرار دهید و این موارد را کنترل کنید:
| مورد | در کجا بررسی شود؟ | چرا مهم است؟ |
|---|---|---|
| مبلغ متناسبسازی | حکم سال ۱۴۰۵ | نشان میدهد چه رقمی بابت متناسبسازی منظور شده |
| حقوق پس از افزایش سالانه | حکم جدید | افزایش عمومی حقوق را از متناسبسازی جدا میکند |
| ناخالص حقوق | فیش حقوقی | مجموع حقوق و مزایا را نشان میدهد |
| معوقات و مابهالتفاوت | فیش حقوقی | ممکن است دریافتی یک ماه را موقتاً بالا ببرد |
| کسورات | فیش حقوقی | میتواند اثر افزایش حقوق را در خالص دریافتی کم کند |
مهمترین اشتباه این است که بازنشسته فقط رقم آخر جدول یعنی «خالص پرداختی» را با ماه گذشته مقایسه کند. خالص پرداختی نتیجه تمام افزایشها و کسورات است و بهتنهایی چیزی درباره رقم واقعی متناسبسازی نمیگوید.
یک مثال ساده؛ چرا افزایش حساب با متناسبسازی برابر نیست؟
فرض کنید در حکم جدید یک بازنشسته، مبلغی بابت متناسبسازی به حقوق اضافه شده باشد. اگر همان ماه یک قسط دو میلیون تومانی نیز آغاز شود و از سوی دیگر بخشی از مزایای ماه قبل تکرار نشود، ممکن است مبلغ نهایی واریزی فقط اندکی بیشتر از ماه قبل باشد.
این وضعیت بهتنهایی نشانه اشتباه در متناسبسازی نیست. برای تشخیص خطا باید دید رقم متناسبسازی در حکم چقدر بوده و پس از آن چه تغییراتی در سایر اجزای فیش اتفاق افتاده است.
همین موضوع درباره افزایش زیاد دریافتی نیز صدق میکند. اگر مبلغی تحت عنوان معوقه یا مابهالتفاوت در فیش درج شده باشد، کل افزایش آن ماه را نمیتوان به متناسبسازی نسبت داد.
چه زمانی احتمال اشتباه در حکم وجود دارد؟
اگر ردیف متناسبسازی در حکم جدید وجود ندارد، رقم آن بدون توضیح نسبت به حکم قبلی تغییر غیرمنتظرهای کرده یا اطلاعات مبنای محاسبه مانند سابقه، گروه، رتبه یا سایر مشخصات مؤثر با وضعیت واقعی بازنشسته تطابق ندارد، بررسی بیشتر ضروری است.
همچنین اگر حکم جدید یک رقم مشخص را نشان میدهد اما این رقم در محاسبات حقوقی فیش منعکس نشده است، باید موضوع از طریق صندوق مربوطه پیگیری شود.
اما صرف اینکه همکار یا بازنشسته دیگری متناسبسازی بیشتری دریافت کرده، بهتنهایی نشانه خطا نیست؛ زیرا مبلغ متناسبسازی فردی است و به وضعیت حقوقی و سوابق هر شخص وابسته است.
چطور بفهمیم متناسبسازی درست اعمال شده است؟
اول حکم سال ۱۴۰۵ را باز کنید و رقم متناسبسازی را پیدا کنید. سپس آن را با حکم قبلی مقایسه کنید و بعد سراغ فیش حقوقی بروید. در فیش، علاوه بر حقوق ناخالص، معوقات و تمام کسورات را نیز بررسی کنید.
بازنشستگان تأمین اجتماعی یک امکان اضافه دارند و میتوانند از ابزار رسمی محاسبه متناسبسازی در سامانه غیرحضوری این سازمان استفاده کنند و فرمول مربوط به پرونده شخصی خود را ببینند.
در نهایت، عدد مهم برای تشخیص اجرای متناسبسازی، مبلغی است که تحت همین عنوان در حکم حقوقی درج شده؛ نه صرفاً مبلغ پیامک واریز حقوق. مقایسه حکم و فیش مشخص میکند که متناسبسازی چه مقدار به حقوق اضافه کرده و چه عواملی باعث شدهاند رقم نهایی واریزی متفاوت باشد.
