برای حذف یارانه، دولت همه‌چیز را می‌داند؛ برای افزایش کالابرگ، مردم باید خودشان را ثابت کنند؟
افزایش اعتبار کالابرگ قرار است بخشی از فشار هزینه‌های زندگی بر خانوارها را کاهش دهد، اما شیوه اجرای این تصمیم با پرسش‌هایی همراه شده است. از الزام به خوداظهاری و تعیین مهلت محدود برای ثبت درخواست گرفته تا اختلال موقت سامانه و ابهام درباره وضعیت برخی متقاضیان، همگی نشان می‌دهند که اجرای یک سیاست حمایتی به اندازه اصل تصمیم برای افزایش حمایت اهمیت دارد.
دولت در روزهای اخیر تصمیمات تازه‌ای برای افزایش اعتبار کالابرگ اعلام کرده است؛ تصمیماتی که هدف اصلی آنها تقویت قدرت خرید خانوارها و حمایت از اقشار کم‌درآمد عنوان شده است. در شرایطی که هزینه تأمین کالاهای ضروری سهم قابل توجهی از درآمد خانوارها را به خود اختصاص می‌دهد، افزایش حمایت معیشتی اقدامی ضروری و قابل دفاع است.
با این حال، پرسش مهم این است که آیا سازوکار اجرایی این تصمیم نیز متناسب با هدف حمایتی آن طراحی شده است؟
بر اساس اطلاعیه سازمان برنامه و بودجه، حدود ۴۰ میلیون نفر در قالب ۱۸ میلیون و ۳۰۰ هزار خانوار در مرحله جدید افزایش اعتبار کالابرگ قرار گرفته‌اند و برای بهره‌مندی از این حمایت باید فرم خوداظهاری را در پنجره ملی خدمات دولت هوشمند تکمیل کنند. مهلت اولیه این اقدام نیز تا پایان ۲۱ مهرماه اعلام شده است.
این در حالی است که هم‌زمان با آغاز فرآیند ثبت درخواست، برخی متقاضیان با مشکلات دسترسی به سامانه مواجه شدند؛ موضوعی که مسئولان فنی نیز وقوع آن را تأیید کرده و علت را اختلال شبکه‌ای اعلام کردند. طبق اعلام بعدی، این مشکل برطرف شده است.
با وجود رفع اختلال، اصل پرسش درباره نحوه طراحی فرآیند ثبت درخواست همچنان باقی است.
وقتی اطلاعات اقتصادی خانوارها وجود دارد، چرا خوداظهاری ضروری است؟
یکی از پرسش‌های اساسی درباره مرحله جدید کالابرگ، ضرورت تکمیل فرم خوداظهاری است.
در سال‌های گذشته، پایگاه‌های اطلاعاتی مختلفی برای ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوارها و اجرای سیاست‌های حمایتی ایجاد شده است. اطلاعات مربوط به درآمد، دارایی و وضعیت اقتصادی شهروندان نیز در فرآیند دهک‌بندی و شناسایی مشمولان یارانه مورد استفاده قرار می‌گیرد.
البته ممکن است اطلاعات موجود کامل یا به‌روز نباشد و دریافت اطلاعات تکمیلی از شهروندان برای افزایش دقت شناسایی ضرورت داشته باشد. با این حال، انتظار می‌رود دستگاه‌های مسئول توضیح دهند چه بخشی از اطلاعات موردنیاز در پایگاه‌های موجود در دسترس نیست و چرا تکمیل مجدد اطلاعات توسط خانوارها برای اجرای این مرحله ضروری تشخیص داده شده است.
این پرسش به‌ویژه از آن جهت اهمیت دارد که فرآیندهای اداری گسترده، حتی اگر با هدف افزایش دقت طراحی شوند، ممکن است برای بخشی از جامعه هدف دشوار باشند.
به نظر می‌رسد استفاده حداکثری از اطلاعات موجود و اختصاص خوداظهاری به موارد نیازمند اصلاح یا تکمیل اطلاعات، گزینه‌ای باشد که شایسته بررسی جدی است.
آیا مهلت کوتاه ثبت درخواست برای همه خانوارها مناسب است؟
موضوع دیگری که نیازمند توضیح است، زمان‌بندی اجرای طرح است.
در اطلاعیه سازمان برنامه و بودجه، مهلت اولیه ثبت درخواست تا ساعت ۲۴ روز ۲۱ مهر تعیین شده است. از سوی دیگر، معاون رفاه وزارت کار اعلام کرده که افراد تحت پوشش کمیته امداد و سازمان بهزیستی، برای استمرار دریافت اعتبار افزایش‌یافته خود سه ماه فرصت تکمیل فرم خوداظهاری دارند.
هرچند این دو مهلت مربوط به فرآیندهایی با شرایط متفاوت است، اما تفاوت آنها ضرورت اطلاع‌رسانی دقیق‌تر درباره مراحل اجرای طرح را نشان می‌دهد.
به‌ویژه آنکه دسترسی دیجیتال و آشنایی با سامانه‌های الکترونیکی در میان همه خانوارها یکسان نیست. ممکن است برخی سالمندان، ساکنان مناطق کم‌برخوردار یا افرادی که به اینترنت دسترسی محدود دارند، برای تکمیل اطلاعات به زمان بیشتری نیاز داشته باشند.
رئیس سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها نیز در توضیحات تازه خود اعلام کرده که ثبت نکردن اطلاعات به معنای حذف از حمایت نیست و در صورت نیاز، امکان تمدید مهلت خوداظهاری وجود دارد.
این توضیح می‌تواند بخشی از نگرانی‌ها را کاهش دهد، اما مناسب‌تر آن است که شرایط تمدید مهلت، وضعیت افرادی که پیامک دریافت نکرده‌اند و شیوه پیگیری درخواست‌ها از ابتدا به‌صورت روشن و یکپارچه اعلام شود.
اختلال سامانه؛ مشکلی فنی با پیامدهای اجتماعی
اختلال در سامانه‌های الکترونیکی ممکن است برای هر زیرساخت گسترده‌ای رخ دهد و بروز یک مشکل فنی به‌تنهایی نمی‌تواند مبنای قضاوت درباره عملکرد کلی دستگاه‌های اجرایی باشد.
با این حال، زمانی که یک سامانه برای ارائه خدمات به میلیون‌ها نفر مورد استفاده قرار می‌گیرد، آمادگی زیرساخت، پیش‌بینی حجم مراجعه و فراهم کردن مسیرهای جایگزین اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
در ماجرای اخیر نیز سازمان فناوری اطلاعات اعلام کرده که اختلال شبکه‌ای برطرف شده است. این اقدام مثبت است، اما انتظار می‌رود در کنار رفع مشکل، درباره راهکارهای پیشگیری از تکرار اختلال و تضمین دسترسی متقاضیان در مهلت تعیین‌شده نیز اطلاع‌رسانی شود.
در سیاست‌های حمایتی، آسان بودن دسترسی مردم به خدمات بخشی از کیفیت خود حمایت است.
دولت باید ابهام‌های طرح جدید کالابرگ را برطرف کند
در کنار مسائل اجرایی، شفافیت درباره میزان افزایش اعتبار و زمان بهره‌مندی خانوارهای مختلف نیز اهمیت زیادی دارد.
افزایش ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار کالابرگ حدود ۱۱ میلیون نفر از افراد تحت پوشش کمیته امداد و سازمان بهزیستی اعلام و اجرا شده است. با این حال، لازم است درباره مبلغ نهایی افزایش برای سایر گروه‌های مشمول، زمان اعمال اعتبار و شیوه رسیدگی به درخواست‌های بازنگری نیز توضیحات روشن و قابل دسترسی ارائه شود.
تعدد اطلاعیه‌ها و تفاوت مراحل اجرای طرح ممکن است پیگیری اطلاعات را برای بخشی از مردم دشوار کند. انتشار یک راهنمای جامع و به‌روز می‌تواند از بروز برداشت‌های متفاوت و مراجعات غیرضروری جلوگیری کند.
در نهایت، هدف از طرح کالابرگ حمایت از معیشت خانوارهاست و تحقق این هدف تنها به مبلغ اعتبار اختصاص‌یافته محدود نمی‌شود. شیوه شناسایی مشمولان، سهولت ثبت درخواست، شفافیت تصمیمات و امکان پیگیری مشکلات نیز در موفقیت این سیاست نقش اساسی دارند.
انتظار از دولت این است که دریافت حمایت معیشتی را تا حد امکان ساده، شفاف و قابل دسترس کند؛ زیرا برای خانواری که با افزایش هزینه‌های زندگی مواجه است، مسیر دریافت حمایت نباید به نگرانی تازه‌ای تبدیل شود.
افزایش کالابرگ اقدامی در جهت حمایت از قدرت خرید مردم است، اما اثربخشی این تصمیم زمانی بیشتر خواهد بود که فرآیند اجرای آن نیز با کمترین پیچیدگی و بیشترین شفافیت همراه باشد.
