تنگه هرمز ظرف ۷ روز باز میشود؟ / پیشنهاد تازه ایران چه معنایی برای نفت و دلار دارد؟
یک خبر از تنگه هرمز کافی بود تا نفت دوباره به زیر ۱۰۰ دلار برگردد. رویترز به نقل از یک مقام ارشد ایرانی گزارش داد تهران آمادگی دارد در صورت کاهش فشار نظامی آمریکا و رفع محدودیت علیه بنادر ایران، مسیر تنگه هرمز را ظرف هفت روز باز کند. بازار نفت بلافاصله به این خبر واکنش نشان داد.
اما ساعاتی بعد رسانههای نزدیک به دولت ایران گزارش ارائه چنین پیشنهاد مشخصی را رد کردند؛ بنابراین در زمان انتشار این گزارش، بازگشایی هرمز ظرف هفت روز یک توافق قطعی نیست و درباره اصل پیشنهاد نیز روایتهای متناقض وجود دارد.
با این حال واکنش بازار نشان داد حتی احتمال باز شدن هرمز میتواند معادلات نفت، دلار جهانی و انتظارات بازار ارز ایران را تغییر دهد.
ماجرای «۷ روز» چیست؟
رویترز روز سهشنبه ۲۲ سپتامبر گزارش داد یک مقام ارشد ایرانی گفته تهران آمادگی دارد ظرف یک هفته تردد در تنگه هرمز را تسهیل کند؛ مشروط به اینکه آمریکا فشار نظامی را کاهش دهد و محدودیت علیه بنادر ایران برداشته شود. طبق همین گزارش، پیشنهاد ایران پیشتر از طریق واسطهها به واشنگتن منتقل شده بود.
همزمان هیأت ایرانی برای حضور در مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک به سر میبرد و گزارشهای مختلف از احتمال احیای کانالهای دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن منتشر شده است. با این حال دیدار مستقیمی میان رؤسای جمهور دو کشور برنامهریزی نشده بود.
نفت فوراً واکنش نشان داد
بازار نفت منتظر تأیید رسمی نماند.
قیمت نفت برنت برای تحویل نوامبر با افت بیش از ۲ درصدی به حدود ۹۸ دلار در هر بشکه رسید و پایینترین سطح دو هفته اخیر را تجربه کرد. نفت آمریکا نیز بیش از ۲ درصد کاهش یافت.
دلیل واکنش سریع بازار روشن است: پیش از تشدید بحران، حدود یکپنجم عرضه جهانی نفت از مسیر تنگه هرمز عبور میکرد. هر نشانهای از عادی شدن تردد در این مسیر میتواند بخشی از «پریمیوم ریسک جنگ» را از قیمت نفت خارج کند.
هرمز هنوز واقعاً باز نشده است
این نکته بسیار مهم است.
افت نفت به معنی بازگشت تردد عادی به هرمز نیست. دادههای کشتیرانی رویترز نشان میدهد روز دوشنبه تنها دو کشتی کالایی از این مسیر عبور کردند؛ در حالی که پیش از درگیریها متوسط تردد روزانه کشتیهای تجاری بزرگ حدود ۱۲۵ فروند بود.
بنابراین فاصله میان «احتمال توافق» و «بازگشت واقعی جریان تجارت» هنوز زیاد است.
بازار برای ادامه کاهش قیمت نفت احتمالاً باید نشانههای عینیتری ببیند: افزایش تعداد نفتکشها، کاهش تهدیدهای نظامی و روشن شدن وضعیت مذاکرات.
اگر هرمز باز شود نفت تا کجا میتواند پایین بیاید؟
بازگشایی پایدار تنگه هرمز از دو مسیر به نفت فشار نزولی وارد میکند.
اول اینکه احتمال اختلال در عرضه نفت کشورهای حاشیه خلیج فارس کاهش پیدا میکند. دوم اینکه هزینه حملونقل و بیمه نفتکشها پایین میآید.
در ماههای اخیر شرکتهای نفتی برای دور زدن اختلال هرمز به انتقال کشتیبهکشتی و مسیرهای جایگزین روی آوردهاند؛ روشی که طبق تحلیل رویترز هزینه حمل برخی محمولهها را به بیش از ۳۰ دلار در هر بشکه رسانده است.
بازگشت مسیر عادی میتواند بخشی از این هزینه را حذف کند.
با این حال نفت الزاماً وارد یک ریزش آزاد نمیشود. جنگ منطقهای، وضعیت بابالمندب، زیرساختهای آسیبدیده و محدودیت عرضه فرآوردههای نفتی همچنان ریسکهای مهم بازار باقی ماندهاند.
این خبر برای دلار ایران چه معنایی دارد؟
اثر هرمز بر دلار ایران مستقیم و مکانیکی نیست؛ اما از مسیر انتظارات سیاسی میتواند مهم باشد.
اگر بازار ارز به این نتیجه برسد که بازگشایی هرمز بخشی از یک توافق بزرگتر میان تهران و واشنگتن است، انتظار کاهش تنش سیاسی و افزایش امکان صادرات و دسترسی به درآمدهای ارزی میتواند فشار روانی روی دلار را کاهش دهد.
در مقابل، اگر مشخص شود مذاکرات به نتیجه نرسیده یا خبر بازگشایی هرمز عملی نمیشود، بخش بزرگی از این خوشبینی میتواند به سرعت برگردد.
دلار بازار آزاد در ۳۱ شهریور در محدوده بالای ۲۳۰ هزار تومان معامله شده و طی یک ماه اخیر افزایش قابل توجهی را تجربه کرده است؛ بنابراین بازار ارز در سطوحی قرار دارد که حساسیت آن به اخبار سیاسی بالاست.
چرا ممکن است نفت بریزد اما دلار ایران فوراً پایین نیاید؟
این دو بازار یک عامل مشترک دارند، اما دقیقاً مثل هم رفتار نمیکنند.
نفت مستقیماً احتمال افزایش عرضه جهانی را قیمتگذاری میکند؛ بنابراین حتی یک سیگنال درباره بازگشایی هرمز میتواند فوراً باعث فروش قراردادهای نفت شود.
اما معاملهگر دلار ایران باید به سؤال دیگری جواب دهد:
آیا این خبر واقعاً به کاهش پایدار ریسک سیاسی و افزایش عرضه ارز منجر میشود؟
تا زمانی که پاسخ این سؤال روشن نباشد، ممکن است واکنش دلار محدودتر از واکنش نفت باشد.
سه سناریو برای نفت و دلار
سناریوی اول؛ بازگشایی هرمز و آغاز مذاکرات
این سناریو بیشترین فشار نزولی را بر پریمیوم ریسک نفت وارد میکند. در بازار ارز ایران نیز میتواند انتظارات کاهشی را تقویت کند.
سناریوی دوم؛ هرمز باز شود اما توافق سیاسی بزرگتری شکل نگیرد
در این حالت نفت میتواند از کاهش ریسک عرضه منتفع شود، اما اثر روی دلار ایران محدودتر خواهد بود.
سناریوی سوم؛ خبر هفتروزه منتفی شود و تنش دوباره بالا بگیرد
در این سناریو بخشی از کاهش نفت میتواند پس گرفته شود و تقاضای احتیاطی در بازار ارز ایران نیز دوباره تقویت شود.
آیا تنگه هرمز واقعاً تا هفت روز دیگر باز میشود؟
فعلاً پاسخ قطعی نه است.
یک گزارش معتبر بینالمللی از پیشنهاد مشروط ایران خبر داده، اما رسانههای ایرانی متعاقباً چنین پیشنهاد مشخصی را رد کردهاند. علاوه بر این، تردد واقعی کشتیها هنوز بسیار پایینتر از شرایط عادی است.
با این حال یک چیز روشن شده است: بازارها منتظر خودِ توافق نیستند؛ احتمال توافق را هم معامله میکنند.
ریزش نفت به زیر ۱۰۰ دلار نشان داد هر نشانه معتبر از بازگشت تردد به هرمز میتواند خیلی سریع قیمت انرژی را جابهجا کند. برای بازار ارز ایران نیز سؤال اصلی حالا این است که آیا این سیگنال به یک مسیر دیپلماتیک واقعی تبدیل خواهد شد یا نه.
