بعد از انتخابات آمریکا، جنگ اقتصادی با ایران شدیدتر می‌شود؟
حتی اگر صدای جنگ نظامی در ماه‌های آینده کمتر شود، بخش دیگری از تقابل ایران و آمریکا می‌تواند مدت بسیار بیشتری ادامه پیدا کند: جنگ اقتصادی. تحریم بانک‌ها، محدودیت دسترسی به شبکه مالی، فشار بر خریداران و واسطه‌ها، بیمه، حمل‌ونقل و تجارت ابزارهایی هستند که برای استفاده از آنها لزوماً نیازی به ادامه حملات نظامی نیست.
این مسئله درست چند هفته پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای دوباره برجسته شده است. وزارت خزانه‌داری آمریکا به مؤسسات مالی خارجی هشدار داده که انجام کسب‌وکار با ایران یا بخش مالی ایران می‌تواند آنها را بدون اخطار قبلی در معرض تحریم آمریکا قرار دهد. پیام این هشدار روشن است: فشار اقتصادی همچنان یکی از ابزارهای فعال سیاست واشنگتن در قبال تهران باقی مانده است.
اما آیا نتیجه انتخابات ۳ نوامبر می‌تواند این فشار را بیشتر کند؟ پاسخ ساده‌ای وجود ندارد. انتخابات رئیس‌جمهور را تغییر نمی‌دهد و بخش بزرگی از اجرای تحریم‌ها همچنان در اختیار دولت ترامپ خواهد بود. چیزی که تغییر می‌کند ترکیب نهادی است که می‌تواند قوانین جدید تصویب کند، قدرت لغو بعضی تحریم‌ها را محدود کند یا بر نحوه اجرای آنها فشار بیاورد.
ماشین تحریم در کاخ سفید می‌ماند
بخش قابل توجهی از تحریم‌های آمریکا با اختیارات قوه مجریه اجرا می‌شوند. وزارت خزانه‌داری می‌تواند اشخاص، شرکت‌ها، شبکه‌های تجاری و مؤسسات مالی را بر اساس قوانین و فرمان‌های اجرایی موجود در فهرست تحریم قرار دهد.
به همین دلیل حتی اگر ترکیب کنگره تغییر کند، دولت برای اجرای بسیاری از ابزارهای فشار اقتصادی نیاز ندارد هر بار از مجلس نمایندگان و سنا مجوز تازه‌ای بگیرد.
این نکته مهمی است، زیرا ممکن است تصور شود تغییر کنترل کنگره به صورت خودکار سیاست تحریم را تغییر خواهد داد. در عمل، نتیجه انتخابات بیشتر می‌تواند دامنه مانور دولت را تغییر دهد تا اینکه ماشین تحریم را متوقف یا فعال کند.
حتی در سناریوی کاهش درگیری نظامی، دولت می‌تواند فشار مالی را ادامه دهد. به همین دلیل احتمال دارد جنگ اقتصادی عمر طولانی‌تری از مرحله نظامی بحران داشته باشد.
کنگره چگونه تحریم را سخت‌تر می‌کند؟
قدرت اصلی کنگره در تبدیل سیاست به قانون است.
تحریمی که صرفاً بر فرمان اجرایی رئیس‌جمهور متکی باشد، معمولاً انعطاف بیشتری برای تغییر دارد. اما وقتی محدودیت‌ها در قانون تثبیت شوند، لغو یا تعلیق آنها می‌تواند به روند سیاسی پیچیده‌تری نیاز داشته باشد.
کنگره همچنین می‌تواند تحریم‌های ثانویه جدید تصویب کند، دامنه فعالیت‌های مشمول محدودیت را توسعه دهد یا شرایط استفاده رئیس‌جمهور از معافیت‌های تحریمی را تغییر دهد.
این موضوع برای هر مذاکره احتمالی آینده نیز اهمیت دارد. هرچه معماری تحریم بیشتر در قوانین کنگره قفل شود، دولت برای ارائه امتیاز اقتصادی در یک توافق سیاسی آزادی عمل کمتری خواهد داشت.
در مقابل، کنگره‌ای که تمایل کمتری به تصویب بسته‌های تحریمی جدید داشته باشد ممکن است سرعت گسترش قانونی تحریم‌ها را کاهش دهد؛ هرچند این امر به خودی خود اجرای محدودیت‌های موجود توسط دولت را متوقف نمی‌کند.
فشار اقتصادی دقیقاً کجا دیده می‌شود؟
اثر تحریم فقط در فهرست شرکت‌های تحریم‌شده دیده نمی‌شود. یکی از مهم‌ترین ابزارهای فشار، ایجاد نگرانی برای شرکت‌هایی است که حتی خودشان آمریکایی نیستند.
وقتی یک بانک، شرکت کشتیرانی یا بیمه‌گر خارجی احتمال دهد همکاری با طرف ایرانی می‌تواند دسترسی‌اش به نظام مالی آمریکا را به خطر بیندازد، ممکن است حتی قبل از قرار گرفتن در فهرست رسمی نیز از معامله عقب‌نشینی کند.
به این ترتیب تحریم علاوه بر ممنوعیت قانونی، یک «هزینه ریسک» ایجاد می‌کند. انتقال پول دشوارتر می‌شود، شرکت‌ها به واسطه‌های بیشتری نیاز پیدا می‌کنند، هزینه بیمه و حمل بالا می‌رود و تجارت پیچیده‌تر می‌شود.
در چنین شرایطی جنگ اقتصادی می‌تواند بدون شلیک یک موشک، هزینه مبادله را برای اقتصاد ایران بالا نگه دارد.
آیا ۳ نوامبر نقطه عطف تحریم‌هاست؟
نه به آن سادگی.
شدت جنگ اقتصادی بیش از هر چیز به تصمیم دولت آمریکا، مسیر جنگ، وضعیت مذاکرات و تحولات منطقه بستگی دارد. انتخابات یکی از متغیرهایی است که محیط سیاسی این تصمیم‌ها را تغییر می‌دهد.
اما نتیجه انتخابات می‌تواند تعیین کند که سیاست تحریم طی دو سال بعد چقدر انعطاف‌پذیر یا سخت‌تغییر باشد. کنگره می‌تواند ابزارهای تازه‌ای به دولت بدهد یا در بعضی حوزه‌ها دست آن را محدود کند؛ قوانین جدید می‌توانند فشار را ماندگارتر کنند و جلسات نظارتی نیز بر نحوه اجرای سیاست اثر بگذارند.
به همین دلیل شاید مهم‌ترین اثر انتخابات بر ایران نه روز چهارم نوامبر، بلکه ماه‌ها بعد دیده شود؛ زمانی که کنگره تازه شروع به تصویب بودجه‌ها و قوانین جدید می‌کند.
اگر جنگ نظامی آرام شود، این احتمال وجود دارد که رقابت ایران و آمریکا بیش از گذشته به میدان اقتصاد منتقل شود. در آن صورت اهمیت ترکیب کنگره نیز افزایش پیدا خواهد کرد.
انتخابات ۲۰۲۶ لزوماً شدت تحریم را تعیین نمی‌کند، اما می‌تواند مشخص کند باز و بسته کردن پیچ‌های تحریم برای دولت آمریکا در دو سال آینده چقدر آسان خواهد بود.
