تماس محرمانه ویتکاف و عراقچی/ مذاکرات دوباره کلید خورد؟
پس از شکست دور قبلی گفتوگوهای تهران و واشنگتن، به نظر میرسد مسیرهای غیررسمی دیپلماسی همچنان فعال هستند. روزنامه «رأیالیوم» در گزارشی اختصاصی مدعی شده عمان، پاکستان و قطر تلاش تازهای را برای نزدیک کردن مواضع ایران و آمریکا آغاز کردهاند؛ تلاشی که به ادعای این رسانه، حتی پای عباس عراقچی و استیو ویتکاف را نیز به یک کانال ارتباطی غیرعلنی باز کرده است.
این تحرکات در شرایطی دنبال میشود که فضای سیاسی میان تهران و واشنگتن همچنان پرتنش است و همزمان موضوع تنگه هرمز به یکی از محورهای اصلی اختلافات دو طرف تبدیل شده است.
یک کانال دیپلماتیک هنوز باز است
بر اساس گزارش رأیالیوم، میانجیهای منطقهای تلاش دارند ارتباط میان تهران و واشنگتن را حفظ کنند تا اختلافات موجود بار دیگر به مسیر مذاکره منتقل شود.
عمان در این میان نقش محوریتری دارد و بنا بر این گزارش، پیامهایی میان دو طرف منتقل کرده است. پاکستان و قطر نیز در کنار مسقط تلاش دارند به ایجاد فضایی برای کاهش تنش کمک کنند.
البته این ادعاها تاکنون به شکل رسمی از سوی تهران و واشنگتن تأیید نشدهاند و گزارشهای تازه نیز نشان میدهد درباره وضعیت مذاکرات، روایتهای متفاوتی وجود دارد.
خبر مرتبط
تفاهم نامه اسلام آباد به روایت پزشکیان/ به جنگ نزدیک تریم یا صلح؟
رئیسجمهور با تشریح آخرین وضعیت مذاکرات و شرایط امنیتی کشور، از تدوین نقشه راه جدید برای عبور از تنگه هرمز خبر داد و گفت در صورت پایبندی آمریکا به تعهداتش، ایران نیز در چارچوب مصوبات نظام برای بازگشایی این مسیر اقدام خواهد کرد. پزشکیان همچنین تأکید کرد که تفاهم پیشین به دلیل پایبند نبودن طرف مقابل به تعهداتش با مشکل مواجه شد.
اسلامآباد وارد بازی تهران و واشنگتن شد
یکی از بخشهای قابل توجه این گزارش، نقش پاکستان در تحولات جدید است. طبق روایت رأیالیوم، سفر مقام ارشد نظامی پاکستان به تهران پس از گفتوگوی او با دونالد ترامپ، در چارچوب تلاش اسلامآباد برای میانجیگری میان دو طرف ارزیابی شده است.
پاکستان پیش از این نیز در پروندههای منطقهای تلاش کرده بود از ظرفیت روابط خود با طرفهای مختلف برای کاهش تنش استفاده کند. حالا نیز نام این کشور در کنار عمان و قطر بهعنوان یکی از مسیرهای احتمالی ارتباطی میان ایران و آمریکا مطرح شده است.
هرمز فقط یک موضوع دریایی نیست
تنگه هرمز بخش دیگری از این معادله است. طبق گزارش منتشرشده، یکی از موضوعات مورد بررسی میانجیها، نحوه مدیریت رفتوآمد کشتیها در این مسیر و مسائل مربوط به امنیت کشتیرانی است.
مسئله مینهای دریایی و نحوه عبور و مرور کشتیها نیز در همین چارچوب مطرح شده است. اهمیت هرمز برای بازار انرژی و تجارت جهانی باعث شده هرگونه تنش در این مسیر، فراتر از روابط تهران و واشنگتن پیامد داشته باشد.
از همین رو، اگر کانالهای دیپلماتیک میان ایران و آمریکا فعال شوند، بعید نیست موضوع تنگه هرمز نیز در کنار پرونده هستهای به یکی از محورهای اصلی گفتوگوها تبدیل شود.
آیا عراقچی و ویتکاف دوباره به هم نزدیک شدهاند؟
رأیالیوم مدعی شده یکی از مهمترین بخشهای رایزنیهای جدید، تماس میان عباس عراقچی و استیو ویتکاف از طریق واسطهها بوده است.
این ادعا از آن جهت اهمیت دارد که عراقچی و ویتکاف پیشتر نیز در مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا از طریق میانجیها با یکدیگر در ارتباط بودند.
با این حال، هنوز جزئیات مشخصی از محتوای ارتباط احتمالی اخیر منتشر نشده است. بنابراین نمیتوان از آغاز قطعی مذاکرات جدید سخن گفت؛ آنچه فعلاً مطرح شده، گزارشهایی درباره تلاش برای باز کردن دوباره مسیر دیپلماسی است.
ایده یک توافق موقت دوباره مطرح شده است؟
در بخش دیگری از گزارش رأیالیوم، از تلاش برای احیای چارچوبی موسوم به «یادداشت تفاهم» سخن گفته شده است؛ چارچوبی که قرار بود ابتدا اقدامات مقدماتی را در یک دوره مشخص پیش ببرد و سپس مذاکرات درباره جزئیات توافق نهایی ادامه پیدا کند.
در چنین سناریویی، پرونده هستهای ایران همچنان در مرکز مذاکرات قرار خواهد داشت، اما مسائل امنیتی و منطقهای نیز میتوانند به بخشی از توافق احتمالی تبدیل شوند.
با این حال، گزارشهای جدید نشان میدهد موضع واشنگتن درباره بازگشت به تفاهمهای قبلی محل اختلاف است و برخی گزارشها از بیمیلی دولت ترامپ به بازگشت به چارچوب پیشین حکایت دارند.
مقصد رایزنیها؛ مذاکره یا فقط کاهش تنش؟
در شرایط فعلی، هنوز مشخص نیست تلاش عمان، پاکستان و قطر در نهایت به مذاکرات رسمی ایران و آمریکا منجر خواهد شد یا صرفاً برای کنترل تنش و جلوگیری از تشدید بحران انجام میشود.
آنچه فعلاً اهمیت دارد، فعال ماندن کانالهای دیپلماتیک و تلاش میانجیها برای جلوگیری از بسته شدن کامل مسیر گفتوگوست. اگر این رایزنیها پیشرفت کند، ممکن است تهران و واشنگتن بار دیگر از طریق واسطهها وارد گفتوگو شوند؛ اما برای صحبت از توافق جدید ایران و آمریکا هنوز زود است.
به این ترتیب، معادله فعلی بیشتر از آنکه نشانه یک توافق قطعی باشد، تلاش برای بازگرداندن دیپلماسی به صحنه است؛ تلاشی که موفقیت آن به تصمیم تهران و واشنگتن و میزان انعطاف هر دو طرف بستگی دارد.
