هشدار پارلمان بریتانیا درباره وابستگی خطرناک به چین / پکن کلید صنایع نظامی و هوش مصنوعی لندن را در دست دارد؟
وابستگی بریتانیا به چین در تأمین مواد معدنی حیاتی به یکی از نگرانی‌های مهم امنیتی و اقتصادی این کشور تبدیل شده است. گاردین در گزارشی تازه به نقل از کمیته تجارت و کسب‌وکار پارلمان بریتانیا هشدار داده است که دسترسی صنایع دفاعی، هوش مصنوعی، خودروهای برقی و انرژی‌های تجدیدپذیر به مواد اولیه ضروری، به‌شدت تحت تأثیر زنجیره تأمین تحت سلطه چین قرار دارد. نمایندگان پارلمان خواستار اقدامات فوری برای کاهش این وابستگی شده‌اند.
به گزارش راهبرد فردا، رقابت اقتصادی چین و کشورهای غربی وارد مرحله‌ای شده که در آن کنترل مواد معدنی حیاتی می‌تواند به اندازه فناوری‌های پیشرفته و تجهیزات نظامی اهمیت داشته باشد. بررسی جدید یک کمیته پارلمانی در بریتانیا نشان می‌دهد پکن نه‌تنها در استخراج شماری از این مواد، بلکه در فرآوری و پالایش آن‌ها نیز موقعیت مسلطی دارد. چنین وضعیتی ممکن است در صورت محدودیت صادرات، بخش‌هایی از اقتصاد و صنایع راهبردی بریتانیا را با مشکلات جدی روبه‌رو کند.
مواد معدنی حیاتی چرا برای صنایع نظامی اهمیت دارند؟
مواد معدنی حیاتی گروهی از مواد اولیه هستند که در ساخت تجهیزات پیشرفته صنعتی و نظامی استفاده می‌شوند. عناصر خاکی کمیاب، لیتیوم و برخی فلزات خاص در تولید باتری، موتورهای الکتریکی، آهنرباهای قدرتمند و تجهیزات الکترونیکی کاربرد دارند.
برای مثال، آهنرباهای مبتنی بر عناصر خاکی کمیاب در سامانه‌های مختلف صنعتی و دفاعی مورد استفاده قرار می‌گیرند. لیتیوم نیز یکی از مواد مهم در زنجیره تولید باتری‌های خودروهای برقی و سامانه‌های ذخیره انرژی است.
اهمیت این مواد تنها به کاربرد فنی آن‌ها محدود نمی‌شود. اگر تأمین یک ماده خاص به تعداد محدودی کشور وابسته باشد، محدودیت صادرات یا بروز اختلاف سیاسی می‌تواند هزینه تولید را افزایش دهد و حتی فعالیت کارخانه‌ها را با اختلال مواجه کند.
چین چه اندازه بر زنجیره تأمین تسلط دارد؟
بر اساس گزارش گاردین، کمیته پارلمانی بریتانیا به این نتیجه رسیده که مرحله فرآوری و پالایش مواد معدنی یکی از مهم‌ترین نقاط آسیب‌پذیری است. چین در پالایش هفت دسته از مواد معدنی حیاتی موقعیت مسلط دارد و همین موضوع وابستگی سایر کشورها را تشدید کرده است.
این مسئله نشان می‌دهد که در اختیار داشتن ذخایر معدنی کافی نیست. حتی اگر یک کشور بتواند ماده خام را از معدنی خارج از چین تهیه کند، ممکن است برای تبدیل آن به محصول قابل استفاده در صنعت به تأسیسات فرآوری چین نیاز داشته باشد.
ایجاد ظرفیت مستقل پالایش نیز فرآیندی پرهزینه و زمان‌بر است. احداث کارخانه، دریافت مجوزهای زیست‌محیطی، تأمین فناوری و ایجاد نیروی انسانی متخصص از جمله موانعی هستند که توسعه زنجیره تأمین جایگزین را دشوار می‌کنند.
تقاضای لیتیوم تا سال ۲۰۳۰ چند برابر می‌شود؟
در جریان بررسی پارلمان بریتانیا، پیش‌بینی‌هایی درباره افزایش شدید تقاضای برخی مواد معدنی مطرح شده است. بر اساس اطلاعات ارائه‌شده به کمیته، تقاضای لیتیوم در سناریوی مورد بررسی می‌تواند تا سال ۲۰۳۰ حدود ۴۵ برابر افزایش یابد.
همچنین برای عناصر خاکی کمیابی که در تولید آهنرباهای دائمی کاربرد دارند، افزایش شانزده‌برابری تقاضا مطرح شده است. این ارقام پیش‌بینی‌های ارائه‌شده در بررسی پارلمانی هستند و نباید آن‌ها را رشد قطعی و یکسان مصرف جهانی در تمام سناریوها دانست.
افزایش نیاز صنایع هوش مصنوعی، توسعه شبکه‌های انرژی، تولید خودروهای برقی و گسترش تجهیزات نظامی از جمله عواملی هستند که می‌توانند تقاضا برای مواد اولیه خاص را افزایش دهند.
در نتیجه، تأمین مواد معدنی حیاتی تنها یک مسئله تجاری نیست و به بخشی از برنامه‌ریزی بلندمدت اقتصادی و امنیت ملی تبدیل شده است.
هشدار درباره توقف تولید صنایع اروپایی
گاردین به تجربه محدودیت‌های صادراتی چین و مشکلات زنجیره تأمین در سال‌های اخیر اشاره کرده است. در برخی موارد، اختلال در عرضه مواد اولیه یا قطعات حساس توانسته فعالیت صنایع خودروسازی اروپا را در معرض خطر قرار دهد.
برای صنایعی که تولید آن‌ها بر اساس تحویل دقیق و زمان‌بندی‌شده قطعات تنظیم می‌شود، حتی وقفه کوتاه در تأمین یک ماده ضروری می‌تواند آثار گسترده‌ای داشته باشد.
از این منظر، نگرانی بریتانیا فقط مربوط به افزایش قیمت مواد اولیه نیست. خطر اصلی آن است که یک اختلاف تجاری یا سیاسی، دسترسی به موادی را محدود کند که جایگزینی فوری برای آن‌ها وجود ندارد.
پارلمان بریتانیا چه پیشنهادی داده است؟
کمیته پارلمانی خواستار ایجاد یک سیاست متمرکز برای تأمین مواد معدنی حیاتی شده است. نمایندگان پیشنهاد کرده‌اند دولت ابزار مالی ویژه‌ای برای حمایت از پروژه‌های استخراج، فرآوری و بازیافت ایجاد کند.
این حمایت می‌تواند به شکل وام، مشارکت سرمایه‌ای و کمک‌هزینه برای پروژه‌هایی باشد که وابستگی به چین را کاهش می‌دهند.
همچنین همکاری با کشورهای گروه هفت، شرکای اروپایی و کشورهای منطقه اقیانوس هند و آرام به‌عنوان یکی از مسیرهای واقع‌بینانه مطرح شده است. تجمیع تقاضا میان چند کشور می‌تواند سرمایه‌گذاری در زنجیره‌های تأمین جدید را اقتصادی‌تر کند.
دولت بریتانیا چه پاسخی داده است؟
دولت بریتانیا ارزیابی کمیته درباره نبود راهبرد مناسب را رد کرده و اعلام کرده است که برنامه‌هایی برای گسترش تولید داخلی، بازیافت و همکاری بین‌المللی اجرا می‌کند.
بر اساس پاسخ دولت، حدود ۴۰۰ میلیون پوند برای افزایش تولید و بازیافت داخلی و توسعه همکاری‌ها در نظر گرفته شده است. همچنین اهدافی برای سال ۲۰۳۵ اعلام شده که شامل تأمین بخشی از نیاز از تولید داخلی و بازیافت است.
با این حال، نمایندگان پارلمان معتقدند برای اطمینان از کاهش وابستگی، به برنامه اجرایی شفاف‌تر و ابزارهای مالی قوی‌تری نیاز است.
رقابت چین و غرب به کجا می‌رسد؟
گزارش گاردین نشان می‌دهد رقابت قدرت‌های اقتصادی در حال حرکت از بازار کالاهای مصرفی به زیرساخت‌های پایه فناوری است. کشوری که زنجیره تأمین مواد ضروری را کنترل می‌کند، می‌تواند بر هزینه تولید و برنامه‌های صنعتی دیگر کشورها تأثیر بگذارد.
برای بریتانیا، مسئله اصلی آن است که چگونه بدون قطع روابط تجاری با چین، خطر وابستگی بیش از حد را کاهش دهد. این هدف نیازمند سرمایه‌گذاری گسترده و همکاری با شرکای بین‌المللی است.
در مجموع، هشدار تازه پارلمان بریتانیا نشان می‌دهد مواد معدنی حیاتی به یکی از محورهای اصلی امنیت اقتصادی جهان تبدیل شده‌اند؛ بازاری که چین در آن مزیت قابل‌توجهی دارد و کاهش این برتری در کوتاه‌مدت آسان نخواهد بود.
