شروط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز اعلام شد/ جنگ به پایان می رسد؟
ایران بازگشایی کامل تنگه هرمز را به پایان درگیریهای منطقهای مشروط کرده است؛ در حالی که گزارشها از بیمیلی ترامپ برای بازگشت به چارچوب توافق ژوئن با تهران حکایت دارد.
ایران شروط خود برای بازگشایی تنگه هرمز را تشریح کرده و پایان جنگها و عملیات نظامی در منطقه را یکی از پیششرطهای اصلی برای بازگشت کامل تردد کشتیها از این آبراه راهبردی دانسته است.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، در گفتوگو با شبکه لبنانی المنار اعلام کرد هرگونه تفاهم احتمالی درباره تنگه هرمز با آمریکا باید شامل پایان جنگ و عملیات نظامی در لبنان، غزه و سوریه باشد.
رضایی تأکید کرد که درگیری در نوار غزه باید پایان یابد و اسرائیل نیز باید از لبنان عقبنشینی کرده و حملات خود به سوریه را متوقف کند.
در حالی که نزدیک به شش ماه از آغاز جنگ ایران و آمریکا گذشته و خطر بازگشت درگیری مستقیم همچنان پابرجاست، نشانههای تازهای از تغییر محاسبات دونالد ترامپ دیده میشود؛ نشانههایی که نشان میدهد رئیسجمهور آمریکا ممکن است بهجای ادامه جنگ نظامی، مسیر فشار اقتصادی و مذاکره را دنبال کند.
به گفته او، نمیتوان موضوع تنگه هرمز را از تحولات گستردهتر منطقه جدا کرد. ایران همچنین از آمریکا خواسته است برای ایجاد اعتماد جدید، جدیت خود را در اجرای این تعهدات نشان دهد.
شرط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز چیست؟
بر اساس اظهارات دبیر شورای عالی امنیت ملی، موضع ایران تنها به مسائل مربوط به کشتیرانی محدود نمیشود و تهران بازگشایی کامل این آبراه را در چارچوب تحولات امنیتی خاورمیانه میبیند.
مهمترین شروط مطرحشده عبارتاند از:
| پایان جنگ غزه | توقف درگیریهای نظامی در نوار غزه |
| خروج اسرائیل از لبنان | عقبنشینی نیروهای اسرائیلی از لبنان |
| توقف حملات به سوریه | پایان حملات اسرائیل به خاک سوریه |
| ایجاد اعتماد | اثبات جدیت آمریکا در اجرای تعهدات |
| تفاهم درباره هرمز | مرتبط شدن وضعیت کشتیرانی با تحولات منطقه |
رضایی همچنین گفته است تا زمانی که آمریکا جدیت خود را در اجرای این تعهدات اثبات نکند، زمینه لازم برای شکلگیری اعتماد جدید فراهم نخواهد شد.
ترامپ فعلاً به دنبال بازگشت به توافق ژوئن نیست
در شرایطی که ایران از بازگشت به مسیر تفاهم و ایجاد اعتماد سخن میگوید، گزارشها حاکی از آن است که دولت دونالد ترامپ فعلاً تمایلی به بازگشت به چارچوب توافقی که در ماه ژوئن با ایران مورد تفاهم قرار گرفته بود، ندارد.
روزنامه والاستریت ژورنال گزارش داده است که ترامپ دیگر علاقهای به چارچوب توافق ژوئن ندارد و در حال حاضر منتظر است ببیند آیا راهبرد فشار اقتصادی علیه ایران میتواند نتیجه مورد نظر واشنگتن را به همراه داشته باشد یا خیر.
این گزارش با استناد به افراد مطلع از موضوع منتشر شده و نشان میدهد که بازگشت فوری ایران و آمریکا به مسیر دیپلماسی دستکم در شرایط فعلی چندان نزدیک به نظر نمیرسد.
تغییر استراتژی آمریکا؛ فشار اقتصادی جایگزین اقدام نظامی؟
دولت ترامپ روز دوشنبه از آغاز کارزاری با عنوان «روز دی اقتصادی» علیه تهران خبر داد. در این چارچوب، واشنگتن علاوه بر اعمال فشار بر ایران، کشورهایی را که با جمهوری اسلامی همکاری اقتصادی دارند نیز تهدید کرده است.
به این ترتیب، به نظر میرسد استراتژی آمریکا از تمرکز صرف بر گزینه نظامی به سمت افزایش فشار اقتصادی و تحریمها تغییر کرده است.
این رویکرد میتواند بر آینده مذاکرات تهران و واشنگتن و همچنین وضعیت تنگه هرمز تأثیر مستقیم داشته باشد؛ بهویژه آنکه ایران بازگشایی کامل این آبراه را به مجموعهای از تحولات سیاسی و امنیتی منطقه گره زده است.
تردد محدود کشتیها در تنگه هرمز ادامه دارد
با وجود ادامه اختلافات میان تهران و واشنگتن، ایران در حال حاضر اجازه عبور یک کریدور موقت و محدود برای کشتیها از تنگه هرمز را داده است.
محسن رضایی گفته است آینده تردد دریایی در این آبراه به تحولات مربوط به تفاهمها با واشنگتن بستگی خواهد داشت.
همزمان، ایران و عمان نیز درباره پیشنهادی برای ایجاد یک مسیر موقت مشترک کشتیرانی در تنگه هرمز و همچنین مأموریتی برای پاکسازی مینها از این مسیر حیاتی صادرات نفت گفتوگو کردهاند.
آمریکا: مسیرهای کشتیرانی هرمز باز شده است
در مقابل، مقامهای آمریکایی تصویر متفاوتی از وضعیت تنگه هرمز ارائه میکنند.
براد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا، در ویدیویی اعلام کرده است که نیروهای آمریکایی در پاکسازی مینها از تنگه هرمز نقش داشتهاند.
او مدعی شده است که نیروهای سنتکام طی ماههای گذشته به عبور حدود ۱۵۰۰ کشتی تجاری و ۷۵۰ میلیون بشکه نفت خام از تنگه هرمز کمک کردهاند.
کوپر همچنین گفته است که مسیرهای بینالمللی کشتیرانی اکنون باز هستند و روند بازگشت تردد در حال شتاب گرفتن است.
آمار کشتیرانی با ادعای آمریکا فاصله دارد
با این حال، دادههای منتشرشده از سوی شرکت Kpler تصویر متفاوتی از وضعیت واقعی تردد کشتیها در تنگه هرمز نشان میدهد.
بر اساس آخرین دادههای در دسترس، تنها پنج کشتی در روز سهشنبه از تنگه هرمز عبور کردهاند؛ رقمی که فاصله بسیار زیادی با حدود ۱۳۰ کشتی در روز دارد که پیش از آغاز جنگ در ماه فوریه از این آبراه حیاتی عبور میکردند.
این اختلاف آماری نشان میدهد اگرچه آمریکا از باز بودن مسیرهای بینالمللی سخن میگوید، اما تردد تجاری در تنگه هرمز هنوز به سطح پیش از جنگ بازنگشته است.
آینده تنگه هرمز در گرو مذاکرات ایران و آمریکا
تنگه هرمز همچنان یکی از مهمترین نقاط تعیینکننده در معادلات اقتصادی و امنیتی منطقه است. از یک سو، ایران بازگشایی کامل این مسیر را به پایان درگیریهای منطقهای و اقدامات اسرائیل در غزه، لبنان و سوریه مرتبط کرده و از سوی دیگر، واشنگتن بر فشار اقتصادی علیه تهران تمرکز کرده است.
در چنین شرایطی، آینده بازگشایی تنگه هرمز بیش از آنکه صرفاً یک مسئله کشتیرانی باشد، به بخشی از مذاکرات و چانهزنیهای گستردهتر میان ایران، آمریکا و دیگر بازیگران منطقه تبدیل شده است.
تا زمانی که میان تهران و واشنگتن درباره شروط امنیتی و سیاسی به تفاهم نرسند، احتمالاً تردد کشتیها در این آبراه همچنان با محدودیت و نوسان همراه خواهد بود.
