حقوق بازنشستگان در برابر تورم / چرا سفره بازنشسته هر ماه کوچکتر میشود؟
حقوق بازنشستگان در سال ۱۴۰۵ افزایش پیدا کرد، اما مسابقهای که بازنشسته در آن قرار گرفته فقط با درصد افزایش حقوق سنجیده نمیشود؛ طرف دیگر این مسابقه تورمی است که هر ماه قیمت خوراک، مسکن، درمان و خدمات را بالاتر میبرد. تازهترین آمار رسمی نشان میدهد تورم نقطهبهنقطه در مرداد به ۸۹ درصد رسیده است؛ یعنی حتی پس از افزایش حقوق، قدرت خرید بازنشسته دوباره زیر فشار قرار گرفته است.
حقوق یکبار بالا میرود؛ قیمتها هر ماه
برای حداقلبگیران تأمین اجتماعی، اصل مستمری در سال ۱۴۰۵ حدود ۶۰ درصد افزایش یافت و به ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار تومان رسید. مستمری سایر سطوح نیز ۴۵ درصد بهاضافه مبلغ ثابت افزایش پیدا کرد. اما تفاوت اصلی حقوق با تورم همینجاست؛ حکم حقوق معمولاً یکبار برای سال جدید تغییر میکند، در حالی که قیمتها هر ماه دوباره تعیین میشوند. فقط در مرداد، متوسط قیمت کالاها و خدمات ۳.۴ درصد دیگر بالا رفت و خوراکیها نیز در یک ماه ۳.۶ درصد گرانتر شدند.
افزایش ۶۰ درصدی در برابر تورم ۸۹ درصدی
اعداد تصویر روشنی از این مسابقه نابرابر میدهند. مرکز آمار میگوید خانوار ایرانی در مرداد امسال برای خرید همان مجموعه کالاها و خدمات مرداد سال گذشته بهطور متوسط ۸۹ درصد بیشتر پول نیاز داشته است. در مقابل، اصل مستمری حداقلبگیر تأمین اجتماعی نسبت به سال گذشته ۶۰ درصد افزایش یافته است. این دو شاخص دقیقاً همتعریف نیستند و نمیتوان اختلاف آنها را مستقیماً «کاهش قدرت خرید» نامید، اما یک واقعیت را بهوضوح نشان میدهند: سرعت رشد قیمتها از سرعت ترمیم مستمری جلو زده است.
تورم برای کمدرآمدها حتی سنگینتر است
فشار تورم برای همه خانوارها نیز یکسان نیست. آمار مرداد نشان میدهد تورم سالانه دهک دوم هزینهای به ۷۸.۳ درصد رسیده، در حالی که این نرخ برای دهک دهم ۶۷.۶ درصد بوده است. علت اهمیت این تفاوت برای بازنشستگان روشن است؛ خانوارهای کمدرآمد سهم بیشتری از درآمدشان را صرف نیازهای اجتنابناپذیری مانند خوراک، مسکن و درمان میکنند. بازنشسته نمیتواند خرید دارو را برای ماه بعد عقب بیندازد یا برای جبران افزایش اجاره، مصرف مسکن خود را نصف کند. به همین دلیل تورم برای او فقط یک عدد در گزارش مرکز آمار نیست؛ مستقیماً از تعداد اقلام داخل سبد خرید کم میکند.
سفرهای که بدون کاهش حقوق کوچک میشود
این شاید مهمترین ویژگی تورم برای بازنشسته باشد: لازم نیست حقوقش کم شود تا فقیرتر شود. کافی است مستمری ثابت بماند و قیمتها ماهبهماه بالا بروند. اگر یک بازنشسته در ابتدای ماه بتواند با حقوق خود مقدار مشخصی دارو، مواد غذایی و خدمات بخرد، با تورم ۳.۴ درصدی همان سبد فقط یک ماه بعد گرانتر شده است؛ در حالی که حقوق او همان عدد قبلی است. این فرسایش آرام شاید در فیش حقوقی دیده نشود، اما در خرید روزمره کاملاً محسوس است.
مسئله بازنشسته درصد افزایش نیست؛ قدرت خرید است
برای همین شاید زمان آن رسیده باشد که بحث حقوق بازنشستگان از مسابقه اعلام درصدها فاصله بگیرد. افزایش ۶۰ درصدی زمانی موفقیت محسوب میشود که بتواند سطح زندگی بازنشسته را حفظ کند، نه صرفاً عدد حکم حقوقی او را بزرگتر کند. وقتی تورم دوباره از افزایش مستمری عبور میکند، بازنشسته هر ماه با همان حقوق قبلی چیزهای کمتری میخرد. برای او سؤال اصلی این نیست که «حقوق چند درصد زیاد شد؟»؛ سؤال بسیار سادهتر است: چرا بعد از افزایش حقوق هم سفره من هر ماه کوچکتر میشود؟
