دورکاری کارمندان چقدر بنزین ذخیره میکند؟ / حساب راهبرد فردا از صرفهجویی ۳۰ میلیون لیتری در سال
محاسبات راهبرد فردا نشان میدهد اگر ۲۰ درصد کارکنان دولت هفتهای یک روز دورکار شوند، با چند فرض درباره رفتوآمد خودرویی میتوان سالانه حدود ۳۰ میلیون لیتر در مصرف بنزین صرفهجویی کرد.
دولت دورکاری کارکنان و کاهش رفتوآمد با خودروی شخصی را به یکی از ابزارهای تازه مدیریت مصرف سوخت تبدیل کرده است. اما این تصمیم واقعاً چقدر بنزین ذخیره میکند؟ محاسبات سناریویی «راهبرد فردا» نشان میدهد اگر فقط ۲۰ درصد از کارکنان دولت هفتهای یک روز دورکار شوند و نیمی از آنها در حالت عادی با خودروی شخصی به محل کار بروند، صرفهجویی سالانه بنزین میتواند به حدود ۳۰ میلیون لیتر برسد.
دستور تازه دولت برای صرفهجویی در مصرف سوخت فقط یک توصیه عمومی نیست. دستگاههای اجرایی موظف شدهاند برای مشاغلی که امکان ارائه خدمت از راه دور دارند، از ظرفیت آییننامه دورکاری استفاده کنند. همزمان برنامه «روز بدون خودرو» نیز برای کاهش استفاده کارکنان و مدیران از خودروی شخصی مطرح شده است.
این تصمیم یک سؤال مهم اقتصادی ایجاد میکند: اگر بخشی از چند میلیون کارمند دولت واقعاً یک روز در هفته به محل کار نروند، اثر آن بر مصرف بنزین چقدر خواهد بود؟
دولت چند کارمند دارد؟
طبق آخرین آماری که معاون سازمان اداری و استخدامی اعلام کرده، اطلاعات حقوق و مزایای حدود ۲ میلیون و ۴۳۳ هزار کارمند دولت در سامانه مربوط ثبت شده است.
این عدد البته همه شاغلان بخش عمومی را شامل نمیشود. با احتساب کارکنان شهرداریها، تأمین اجتماعی، آتشنشانی و برخی نهادهای عمومی، تعداد نیروهای شاغل در مجموعه دولت و نهادهای وابسته میتواند به حدود ۴ میلیون نفر برسد.
برای اینکه محاسبات ما محافظهکارانه باشد، تنها همان ۲.۴۳۳ میلیون کارمند رسمی ثبتشده در آمار دولت را مبنا قرار دادهایم.
حساب راهبرد فردا؛ فرضهای محاسبه چیست؟
قرار نیست ادعا کنیم همه کارکنان دولت با خودروی شخصی سر کار میروند یا همه مشاغل قابلیت دورکاری دارند.
برای همین یک سناریوی ساده و نسبتاً محتاطانه ساختهایم:
-
تعداد کارکنان مبنا: ۲ میلیون و ۴۳۳ هزار نفر
-
فقط ۵۰ درصد کارکنان مشمول سناریو در حالت عادی با خودروی شخصی رفتوآمد کنند
-
متوسط رفتوبرگشت روزانه: ۳۰ کیلومتر
-
متوسط مصرف خودرو: ۸ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر
-
دورکاری: هفتهای یک روز
با این فرضها، هر کارمندی که در یک روز خودرو را از چرخه رفتوآمد حذف کند، تقریباً ۲.۴ لیتر بنزین صرفهجویی خواهد کرد.
حالا کافی است این عدد را در تعداد کارکنان ضرب کنیم.
اگر فقط ۱۰ درصد کارکنان دورکار شوند
۱۰ درصد از ۲ میلیون و ۴۳۳ هزار نفر میشود حدود ۲۴۳ هزار کارمند.
اگر فرض کنیم فقط نیمی از آنها پیش از این با خودروی شخصی رفتوآمد میکردند، حدود ۱۲۲ هزار خودرو در آن روز از سفر اداری حذف میشود.
نتیجه؟
حدود ۲۹۲ هزار لیتر بنزین فقط در یک روز.
اگر این برنامه هر هفته تکرار شود، صرفهجویی سالانه به حدود ۱۵.۲ میلیون لیتر میرسد.
اگر ۲۰ درصد کارکنان یک روز در هفته دورکار شوند چه؟
اینجا عدد جدیتر میشود.
| سهم کارکنان دورکار | صرفهجویی یک روز | صرفهجویی سالانه با هفتهای یک روز |
|---|---|---|
| ۱۰ درصد | حدود ۲۹۲ هزار لیتر | حدود ۱۵.۲ میلیون لیتر |
| ۲۰ درصد | حدود ۵۸۴ هزار لیتر | حدود ۳۰.۴ میلیون لیتر |
| ۳۰ درصد | حدود ۸۷۶ هزار لیتر | حدود ۴۵.۵ میلیون لیتر |
در سناریوی میانی، یعنی ۲۰ درصد دورکاری، تقریباً ۴۸۷ هزار کارمند یک روز در هفته خارج از اداره کار میکنند.
اگر نیمی از آنها راننده خودروی شخصی باشند، نزدیک به ۲۴۳ هزار سفر خودرویی رفتوبرگشت حذف میشود.
صرفهجویی مستقیم بنزین در هر هفته حدود ۵۸۴ هزار لیتر و طی ۵۲ هفته تقریباً ۳۰ میلیون و ۴۰۰ هزار لیتر خواهد بود.
۳۰ میلیون لیتر بنزین عدد بزرگی است؟
در مقیاس کل مصرف بنزین کشور، ۳۰ میلیون لیتر عددی نیست که به تنهایی مسئله ناترازی را حل کند.
اما نکته اصلی اینجاست که داریم درباره فقط یک سیاست، فقط یک روز در هفته و فقط بخشی از کارکنان دولت صحبت میکنیم.
ضمن اینکه محاسبه ما اثر چند عامل دیگر را اصلاً وارد نکرده است؛ کاهش ترافیک میتواند مصرف خودروهای باقیمانده در خیابان را نیز کمتر کند، در حالی که سفرهای جایگزین و رفتوآمدهای شخصی در روز دورکاری ممکن است بخشی از صرفهجویی را پس بگیرند.
بنابراین عدد ۳۰ میلیون لیتر را باید یک سناریوی محاسباتی دانست، نه برآورد رسمی دولت.
دورکاری برای همه جواب نمیدهد
مهمترین محدودیت سیاست دورکاری این است که همه مشاغل دولتی قابلیت انجام از خانه را ندارند.
کارمند بیمارستان، نیروی خدماتی، مأمور عملیاتی یا فردی که مستقیماً با مراجعهکننده سروکار دارد، نمیتواند به سادگی دورکار شود.
در مقابل، بخشهایی مانند امور ستادی، برنامهریزی، پژوهش، تحلیل، امور اداری و برخی فعالیتهای کارشناسی ظرفیت بیشتری برای دورکاری دارند.
بنابراین سناریوی ۲۰ درصدی شاید از نظر اجرایی واقعبینانهتر از تصور دورکاری گسترده تمام کارکنان باشد.
«روز بدون خودرو» شاید اثر بزرگتری داشته باشد
دولت در کنار دورکاری، روی روز بدون خودرو نیز تأکید کرده است.
تفاوت این دو سیاست مهم است. در دورکاری، اصل سفر حذف میشود؛ اما در روز بدون خودرو، کارمند همچنان به محل کار میرود و باید از مترو، اتوبوس، سرویس یا شیوه دیگری استفاده کند.
از نظر صرفهجویی بنزین، هر دو میتوانند مفید باشند، اما روز بدون خودرو یک پرسش دیگر ایجاد میکند: آیا حملونقل عمومی ظرفیت پذیرش این تعداد سفر جدید را دارد؟
اگر صدها هزار کارمند در یک روز مشخص خودروی شخصی را کنار بگذارند، بخشی از این بار مستقیماً وارد مترو و اتوبوس خواهد شد.
این همان جایی است که سیاست صرفهجویی سوخت از یک دستور اداری به مسئله زیرساخت شهری تبدیل میشود.
اگر مسافت روزانه بیشتر باشد، صرفهجویی هم بزرگتر میشود
سناریوی راهبرد فردا رفتوبرگشت روزانه را تنها ۳۰ کیلومتر در نظر گرفته است.
اما برای کارکنانی که از حومه شهرها وارد کلانشهر میشوند، مسیر رفتوبرگشت میتواند ۴۰، ۵۰ یا حتی بیش از ۶۰ کیلومتر باشد.
اگر متوسط مسیر را به جای ۳۰ کیلومتر ۴۰ کیلومتر در نظر بگیریم، همان سناریوی ۲۰ درصد دورکاری میتواند صرفهجویی سالانه را به بیش از ۴۰ میلیون لیتر برساند.
در مقابل اگر تنها ۳۰ درصد کارکنان با خودروی شخصی رفتوآمد کنند، عدد نهایی پایینتر خواهد آمد.
بنابراین دامنه اثر به شدت به الگوی واقعی سفر کارکنان بستگی دارد.
دورکاری میتواند بیشتر از یک سیاست اداری باشد
سالها بحث دورکاری بیشتر از زاویه بهرهوری، ساعت کاری یا شرایط اضطراری مطرح میشد.
اما در شرایطی که مدیریت مصرف بنزین به یکی از دغدغههای اصلی دولت تبدیل شده، دورکاری حالا یک بعد اقتصادی جدید پیدا کرده است: حذف سفر.
اگر دولت بتواند مشاغل مناسب برای دورکاری را دقیق انتخاب کند و کیفیت خدمات عمومی افت نکند، حتی یک روز دورکاری در هفته میتواند میلیونها لیتر از تقاضای سالانه بنزین کم کند.
نکته اصلی شاید همین باشد؛ برای کاهش مصرف سوخت الزاماً همه راهها از افزایش قیمت بنزین نمیگذرد. بخشی از مصرف را میتوان با کاهش سفرهای غیرضروری مدیریت کرد.
یادداشت تحریریه: عدد ۳۰.۴ میلیون لیتر محاسبه اختصاصی و سناریویی راهبرد فردا است، نه آمار رسمی دولت. محاسبه بر پایه ۲.۴۳۳ میلیون کارمند، سهم ۲۰ درصدی دورکاری، استفاده ۵۰ درصد آنها از خودروی شخصی، رفتوبرگشت ۳۰ کیلومتری و مصرف متوسط ۸ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر انجام شده است.
