تغییر بزرگ در مقررات صادرات و واردات / اظهار کالا در گمرکات مرزی ممنوع می‌شود؟ جزئیات تصمیم جدید گمرک
گمرک جمهوری اسلامی ایران پیش‌نویس شیوه‌نامه‌ای را منتشر کرده که در صورت تصویب و ابلاغ، تغییرات مهمی در فرآیند صادرات و واردات ایجاد خواهد کرد. یکی از مهم‌ترین بخش‌های این پیش‌نویس، ممنوعیت پذیرش اظهارنامه قطعی صادرات در گمرکات مرزی زمینی و انتقال تشریفات اصلی صادرات به گمرکات داخلی است. در مقابل، تسهیلاتی برای ترخیص کالاهای وارداتی، کاهش توقف محموله‌ها و تسریع در فرآیند ترانزیت پیش‌بینی شده است.
به گزارش راهبرد فردا، انتشار پیش‌نویس جدید گمرک در روزهای اخیر، موضوع تغییر تشریفات تجاری را بار دیگر در کانون توجه فعالان اقتصادی قرار داده است. این شیوه‌نامه با هدف تسهیل فرآیندهای گمرکی و حمل یکسره کالا تدوین شده و می‌تواند بر نحوه فعالیت صادرکنندگان، واردکنندگان و شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی تأثیر بگذارد. با این حال، مفاد آن هنوز به مرحله اجرای قطعی نرسیده و تصمیم نهایی به طی مراحل قانونی و ابلاغ رسمی بستگی دارد.
اظهار صادراتی در گمرکات مرزی چه تغییری می‌کند؟
مطابق پیش‌نویس منتشرشده، گمرکات مرزی زمینی دیگر محل پذیرش اظهارنامه قطعی صادرات نخواهند بود. صادرکننده باید تشریفات اصلی محموله را در یک گمرک داخلی یا مبدأ مجاز انجام دهد و سپس کالا برای خروج به مرز انتقال پیدا کند.
این تغییر به معنای حذف نقش گمرک مرزی نیست. در الگوی پیشنهادی، مرز خروج همچنان مسئول کنترل نهایی کالا، بررسی اطلاعات حمل و نظارت بر خروج محموله خواهد بود؛ اما بخش مهمی از بررسی اسناد و تشریفات گمرکی به گمرک مبدأ منتقل می‌شود.
برای صادرکنندگان، انتخاب گمرک مناسب در مبدأ و برنامه‌ریزی دقیق زمان حمل اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد. شرکت‌های حمل‌ونقل نیز باید مسیر حرکت و زمان تحویل کالا به مرز را با تشریفات جدید هماهنگ کنند.
جدول تغییرات پیشنهادی در مقررات گمرکی
| موضوع | تغییر پیش‌بینی‌شده |
|---|---|
| اظهار قطعی صادرات زمینی | انتقال از گمرک مرزی به گمرک داخلی مجاز |
| وظیفه گمرک مرزی | کنترل نهایی و خروج کالا |
| ارزیابی و نمونه‌برداری صادرات | انجام در گمرک مبدأ |
| مغایرت برخی اطلاعات کالای وارداتی | امکان رسیدگی و ترخیص با رعایت شرایط |
| توقف برای نمونه‌برداری قرنطینه | محدودیت زمانی دو ساعت در شرایط تعیین‌شده |
| تشریفات ترانزیت | انتقال بخش اصلی فرآیند به گمرک مقصد |
| وضعیت مقررات | پیش‌نویس؛ هنوز لازم‌الاجرا نیست |
آیا صادرات از مرزهای زمینی متوقف می‌شود؟
یکی از برداشت‌های نادرست از این خبر می‌تواند این باشد که صادرات از مرزهای زمینی ممنوع خواهد شد. در حالی که موضوع پیش‌نویس، تغییر محل انجام تشریفات گمرکی است و نه ممنوعیت صادرات زمینی.
بر اساس سازوکار پیشنهادی، کامیون‌ها و محموله‌های صادراتی پس از تکمیل تشریفات در گمرک داخلی، همچنان می‌توانند از مرزهای مجاز کشور خارج شوند. بنابراین اگر این مقررات اجرایی شود، تغییر اصلی در مسیر اداری صادرات خواهد بود.
همچنین پیش‌نویس برای برخی مناطق و گمرکات استثناهایی در نظر گرفته است. از جمله شرایط خاصی برای استان‌های ایلام و گلستان و برخی گمرکات مستقر در مناطق آزاد و ویژه اقتصادی پیش‌بینی شده که باید در نسخه نهایی شیوه‌نامه بررسی شود.
تسهیلات جدید برای ترخیص کالاهای وارداتی
بخش دیگری از پیش‌نویس به کاهش موانع ترخیص کالاهای وارداتی اختصاص دارد. در برخی موارد و با وجود تخصیص ارز، الزام تقدم تاریخ ثبت سفارش بر تاریخ اسناد حمل یا قبض انبار تعدیل شده است.
همچنین پیش‌بینی شده که برخی مغایرت‌های اطلاعاتی مانند سال ساخت، کشور سازنده یا گمرک مقصد، در صورت رعایت سایر ضوابط قانونی، به‌تنهایی مانع ترخیص کالا نباشند.
این تغییر می‌تواند برای واردکنندگانی اهمیت داشته باشد که محموله آن‌ها به دلیل اختلاف اطلاعات ثبت‌شده در اسناد با مشکل مواجه شده است.
البته چنین تسهیلاتی شامل کالاهای ممنوع یا موارد مشمول مقررات قاچاق نمی‌شود. کالاهای دارویی، غذایی و سلامت‌محور نیز همچنان باید مجوزها و الزامات فنی و بهداشتی مربوط را رعایت کنند.
توقف دو ساعته کالا در گمرک به چه معناست؟
در بخش ترانزیت، پیش‌نویس جدید برای توقف کالا به‌منظور نمونه‌برداری قرنطینه دامی و گیاهی، محدودیت زمانی مشخصی در نظر گرفته است.
بر اساس این پیشنهاد، در شرایط تعیین‌شده اگر مرجع مربوط در مدت دو ساعت مجوز لازم را صادر نکند، این موضوع نباید به‌تنهایی مانع ادامه تشریفات ترانزیت شود و فرآیند انتقال کالا می‌تواند ادامه پیدا کند.
این موضوع به‌ویژه برای کالاهای حساس به زمان، محصولات کشاورزی و محموله‌های وابسته به زنجیره تأمین تولید اهمیت دارد. تأخیرهای طولانی در مبادی ورودی ممکن است هزینه حمل، انبارداری و نگهداری کالا را افزایش دهد.
با این حال، تسهیل ترانزیت به معنای حذف استانداردها و کنترل‌های بهداشتی نیست و الزامات قانونی مربوط همچنان باید رعایت شوند.
تأثیر تغییرات گمرکی بر هزینه صادرات
انتقال تشریفات از مرز به گمرک داخلی می‌تواند در صورت اجرای درست، بخشی از ازدحام و توقف کامیون‌ها در پایانه‌های مرزی را کاهش دهد. این موضوع برای صادرکنندگان محصولاتی که به تحویل سریع نیاز دارند اهمیت دارد.
اما موفقیت طرح به هماهنگی میان گمرکات داخلی، مرزهای خروج، شرکت‌های حمل‌ونقل و دستگاه‌های صادرکننده مجوز بستگی دارد. اگر تشریفات فقط از یک نقطه به نقطه دیگر منتقل شود و هماهنگی سیستمی ایجاد نشود، ممکن است هزینه‌ها به‌جای کاهش، شکل متفاوتی پیدا کنند.
بنابراین بخش خصوصی باید هنگام بررسی نهایی شیوه‌نامه، آثار اجرایی آن بر مسیرهای صادراتی و هزینه تمام‌شده تجارت را مورد توجه قرار دهد.
مقررات جدید گمرک از چه زمانی اجرا می‌شود؟
تا زمان تنظیم این گزارش، متن منتشرشده در مرحله پیش‌نویس قرار دارد. به همین دلیل، نمی‌توان ممنوعیت پذیرش اظهارنامه در گمرکات مرزی را یک قانون اجرایی‌شده معرفی کرد.
زمان اجرا و جزئیات نهایی پس از بررسی، تصویب و ابلاغ رسمی مشخص خواهد شد. فعالان اقتصادی نیز برای تغییر رویه عملیاتی خود باید منتظر بخشنامه لازم‌الاجرای گمرک باشند.
در مجموع، پیشنهاد جدید گمرک می‌تواند یکی از تغییرات مهم تشریفات صادرات و واردات در سال ۱۴۰۵ باشد. انتقال تشریفات صادرات زمینی به گمرکات داخلی، کاهش موانع ترخیص و تسهیل ترانزیت، سه محور اصلی این طرح هستند که آثار واقعی آن‌ها پس از تصویب و اجرا مشخص خواهد شد.
