سیل نپال از کجا آمد؟ رد فاجعه به یخچال هیمالیا رسید
فاجعهای که روز چهارشنبه مناطق مرزی نپال و تبت را درنوردید، با یک بارندگی شدید معمولی آغاز نشد. بررسی تصاویر ماهوارهای و دادههای لرزهای نشان میدهد که فروپاشی بخشی عظیم از یک یخچال طبیعی در ارتفاعات هیمالیا، زنجیرهای از بهمن، گلولای و سیلاب را به راه انداخت که دهها کیلومتر پایینتر، روستاها و زیرساختهای نپال را ویران کرد.
گزارش تصویری نیویورکتایمز با استفاده از تصاویر ماهوارهای مسیر شکلگیری این سیل را بازسازی کرده است. آنچه در ابتدا بهعنوان یک زمینلرزه گزارش شده بود، به احتمال زیاد خودِ فروریختن حجم عظیمی از یخ و سنگ بوده؛ رخدادی آنقدر قدرتمند که سیگنال آن در شبکههای لرزهنگاری ثبت شده است.
فاجعه از بالای هیمالیا آغاز شد
بررسیهای اولیه نشان میدهد بخشی از یخچال در ارتفاع حدود ۵۲۰۰ متری جدا شده و نزدیک به ۱۲۰۰ متر به سمت کف دره سقوط کرده است. این توده عظیم در مسیر سقوط، سنگ و رسوبات کوهستان را با خود همراه کرد و پس از برخورد با دره، حجم عظیمی از یخ خردشده، آب و گلولای را وارد شبکه رودخانهای منطقه کرد.
تصاویر ماهوارهای پیش و پس از حادثه، تغییر بزرگی را در محل احتمالی ریزش نشان میدهند. رد بهمن و جریان مواد از ارتفاعات تا کف دره قابل مشاهده است و همین شواهد باعث شده کارشناسان فروپاشی یخچال را مهمترین عامل آغاز فاجعه بدانند.
یک سد طبیعی تشکیل شد؛ سپس همهچیز شکست
توده عظیم یخ، سنگ و رسوب پس از ورود به یکی از رودخانههای منطقه برای مدتی جریان آب را مسدود کرد و نوعی سد طبیعی به وجود آورد. پشت این مانع، آب به سرعت جمع شد؛ اما چنین سدهایی معمولاً ساختار پایداری ندارند و با افزایش فشار آب ممکن است ناگهان فرو بریزند.
با شکسته شدن این مانع، حجم بزرگی از آب و آوار تقریباً بهصورت یکجا به سمت پاییندست حرکت کرد. نتیجه دیگر یک سیلاب معمولی نبود؛ موجی متراکم از آب، سنگ، گل و بقایای طبیعی وارد دره شد و با سرعت به سمت مناطق مسکونی حرکت کرد.
سیل چگونه وارد نپال شد؟
جریان مخرب ابتدا از رودخانههای مرتفع منطقه عبور کرد و سپس به Bhote Koshi و بعد از آن به رودخانه Trishuli رسید. مسیر باریک و شیبدار دره باعث شد انرژی جریان حفظ شود و سیلاب با قدرت زیادی از مرز چین و نپال عبور کند.
شهرکها و روستاهایی در امتداد رودخانه، از جمله مناطق اطراف Syapru Besi، در مسیر مستقیم سیلاب قرار گرفتند. گزارشها حاکی از آن است که در برخی نقاط سطح آب رودخانه تریشولی طی حدود نیم ساعت تا نزدیک ۹ متر بالا رفت؛ سرعتی که فرصت بسیار کمی برای فرار ساکنان باقی میگذاشت.
زمینلرزه عامل حادثه نبود
در ساعات اولیه پس از وقوع فاجعه، یک رویداد لرزهای به بزرگی حدود ۴.۴ بهعنوان عامل احتمالی ریزش مطرح شد. بررسی بعدی سازمان زمینشناسی آمریکا اما تصویر متفاوتی ارائه کرد و نشان داد سیگنال لرزهای ثبتشده احتمالاً ناشی از خودِ سقوط عظیم یخ و سنگ بوده است، نه یک زمینلرزه که باعث فروپاشی یخچال شده باشد.
شدت این ریزش به اندازهای بود که در ادامه معادل یک رویداد لرزهای با بزرگی حدود ۵.۲ ارزیابی شد. این نکته نشان میدهد حجم مادهای که از ارتفاع سقوط کرده تا چه اندازه عظیم بوده و چرا توانسته چنین موج مخربی را در درههای پاییندست ایجاد کند.
روستاها، پلها و نیروگاهها در مسیر سیل
تصاویر منتشرشده از نپال، ساختمانهایی را نشان میدهد که تا طبقات پایین در گل و رسوب فرو رفتهاند و در برخی نقاط تقریباً اثری از سکونتگاههای حاشیه رودخانه باقی نمانده است. پلها، جادهها، خودروها و خطوط انتقال برق نیز در مسیر جریان آسیب دیده یا بهطور کامل از بین رفتهاند.
بخش انرژی نپال نیز ضربه سنگینی متحمل شده است. گزارشهای اولیه از آسیب صدها مگاوات ظرفیت تولید برق، از جمله نیروگاههای برقآبی حکایت دارد؛ زیرساختهایی که به دلیل قرار گرفتن در درههای رودخانهای، مستقیماً در معرض چنین سیلابهایی قرار دارند.
آمار قربانیان همچنان در حال افزایش است
ابعاد واقعی فاجعه هنوز مشخص نیست و آمارها با ادامه عملیات جستوجو به سرعت تغییر میکنند. تا روز ۲۷ اوت، دستکم بیش از ۱۶۰ نفر در دو سوی مرز جان باختهاند و مقامها از مفقود شدن بیش از هزار نفر در نپال و تبت خبر دادهاند؛ تعداد زیادی از مفقودان نیز گردشگران و زائران خارجی هستند.
موقعیت کوهستانی منطقه، تخریب جادهها و ضخامت زیاد گلولای عملیات امداد را دشوار کرده است. هزاران نیروی امدادی و نظامی همراه با بالگردها برای یافتن بازماندگان و رساندن تجهیزات به مناطقی که راه زمینی آنها قطع شده، وارد عملیات شدهاند.
هیمالیا با یک خطر تازه روبهرو نیست، اما خطر بزرگتر شده است
فروپاشی یخچالها و تشکیل سیلابهای ناگهانی در هیمالیا پدیدهای کاملاً جدید نیست، اما دانشمندان هشدار میدهند گرم شدن سریع منطقه میتواند احتمال بیثبات شدن یخچالها و شکلگیری چنین حوادثی را افزایش دهد. سرعت از دست رفتن یخ در هیمالیا طی دهههای اخیر افزایش یافته و تغییر ساختار یخچالها میتواند دامنههای کوهستانی را نیز ناپایدارتر کند.
فاجعه نپال نشان میدهد خطر تغییرات اقلیمی در ارتفاعات فقط به آب شدن تدریجی یخها و افزایش سطح دریا محدود نیست. گاهی کافی است بخشی از یک یخچال در نقطهای دورافتاده فرو بریزد تا چند دقیقه بعد، موجی از آب و سنگ دهها کیلومتر پایینتر به شهرها، جادهها و مردمی برسد که حتی بارانی بالای سرشان نباریده است.
