حقوق بازنشستگان چقدر از هزینه زندگی عقب مانده است؟ / مستمری کفاف چند روز ماه را میدهد؟
افزایش ۶۰ درصدی مستمری حداقلبگیران در سال ۱۴۰۵ روی کاغذ عدد بزرگی به نظر میرسد؛ اما کافی است آن را کنار هزینه واقعی زندگی بگذاریم تا تصویر تغییر کند. حداقل مستمری تأمین اجتماعی امسال به حدود ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار تومان رسیده، در حالی که تازهترین برآوردهای کارگری هزینه یک سبد حداقلی برای خانوار متوسط را تا حوالی ۹۰ میلیون تومان نشان میدهد. با این مقایسه، مستمری پایه یک بازنشسته حداقلبگیر حتی یکپنجم هزینه زندگی چنین خانواری را هم پوشش نمیدهد.
سازمان تأمین اجتماعی اعلام کرده است که مستمری حداقلبگیران در سال ۱۴۰۵، ۶۰ درصد افزایش یافته و اصل مستمری آنان به ۱۶۶ میلیون و ۲۵۵ هزار و ۵۰۰ ریال، معادل حدود ۱۶.۶ میلیون تومان رسیده است. کمکهزینه مسکن ۲۷۰ هزار تومانی و کمک معیشت ۶۰۰ هزار تومانی نیز برای مشمولان ادامه دارد، هرچند دریافتی نهایی هر بازنشسته با توجه به مزایا و کسورات متفاوت است. بنابراین نمیتوان برای همه بازنشستگان یک رقم واحد به عنوان دریافتی نهایی اعلام کرد؛ اما همین حداقل مستمری معیار خوبی برای دیدن ابعاد شکاف معیشتی است.
از سبد ۴۲.۹ میلیونی تا برآورد ۹۰ میلیون تومان
در دیماه ۱۴۰۴، کمیته مزد شورای عالی کار با توافق شرکای اجتماعی، هزینه سبد معیشت خانوار را ۴۲ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان محاسبه کرده بود. اما جهش قیمتها در ماههای بعد معادله را بهسرعت تغییر داد. فرامرز توفیقی، فعال کارگری، با استناد به دادههای تورمی تیرماه هزینه سبد حداقلی یک خانوار ۳.۳ نفره را حدود ۹۰ میلیون تومان برآورد کرده است. این رقم هنوز «سبد رسمی جدید شورای عالی کار» نیست و کمیته مزد در حال بازبینی محاسبات است؛ اما جهت حرکت هزینهها را بهخوبی نشان میدهد.
مستمری کفاف چند روز ماه را میدهد؟
اگر همان برآورد ۹۰ میلیون تومانی را مبنا قرار دهیم و فرض کنیم یک خانوار فقط به حداقل مستمری ۱۶.۶ میلیون تومانی متکی باشد، این درآمد حدود ۱۸.۵ درصد هزینه ماهانه را پوشش میدهد؛ یعنی به زبان ساده، معادل هزینه تقریبی ۵ تا ۶ روز یک ماه. حتی با اضافه کردن برخی مزایای عمومی، فاصله آنقدر بزرگ است که اصل نتیجه تغییر نمیکند. این مقایسه البته برای یک خانوار متوسط انجام شده و نه یک بازنشسته مجرد؛ اما دقیقاً همان واقعیتی را نشان میدهد که بسیاری از بازنشستگان هر ماه با آن مواجهاند: حقوق هنوز نیامده، بخش بزرگی از آن برای خوراک، اجاره، درمان و قبوض از قبل خرج شده است.
تورم، افزایش حقوق را پیش از پایان سال پس گرفت
مشکل فقط بالا بودن هزینه زندگی نیست؛ سرعت افزایش قیمتهاست. براساس آخرین گزارش مرکز آمار ایران، تورم نقطهبهنقطه در مرداد ۱۴۰۵ به ۸۹ درصد و تورم سالانه به ۶۹.۹ درصد رسیده است. یعنی خانوار ایرانی برای خرید همان مجموعه کالا و خدمات سال قبل، بهطور متوسط ۸۹ درصد بیشتر هزینه میکند. در چنین شرایطی، افزایش ۶۰ درصدی مستمری حداقلبگیران حتی پیش از آنکه سال به نیمه برسد از رشد سالانه قیمتها عقب افتاده است.
مسئله دیگر «افزایش حقوق» نیست؛ مسئله امکان زندگی است
بحث بازنشستگان را نمیتوان با اعلام درصد افزایش حقوق تمامشده دانست. سؤال واقعی این نیست که مستمری امسال ۴۰، ۵۰ یا ۶۰ درصد بالا رفته؛ سؤال این است که با پولی که به حساب بازنشسته میآید چند روز میتوان زندگی کرد؟ وقتی برآورد هزینه یک زندگی حداقلی چند برابر حداقل مستمری است، افزایش اسمی حقوق شاید عدد فیش را بزرگتر کند، اما لزوماً سفره را بزرگتر نمیکند. برای بازنشستهای که پس از چند دهه کار باید هزینه دارو، خوراک، مسکن و زندگی روزمره را بپردازد، این فاصله دیگر یک شاخص اقتصادی نیست؛ ۲۰ روز باقیمانده ماه است که باید از جایی تأمین شود.
