به‌جای طلا، زعفران بخریم؟ راهنمای سرمایه‌گذاری در طلای سرخ

بورس کالا این مشکل را تا حد زیادی حل کرده است. سرمایه‌گذار امروز می‌تواند بدون آنکه حتی یک گرم زعفران در خانه نگهداری کند، از طریق گواهی سپرده کالایی یا صندوق‌های سرمایه‌گذاری زعفران در این بازار حضور داشته باشد. قراردادهای آتی نیز ابزار سوم بازار زعفران هستند، اما به دلیل اهرم و ریسک بالاتر بیشتر مناسب معامله‌گران حرفه‌ای‌اند و موضوع این گزارش نیستند.

یک گرم زعفران، در قالب یک ورقه بورسی

گواهی سپرده کالایی در واقع سند مالکیت کالایی است که در یک انبار مورد تأیید بورس کالا نگهداری می‌شود. تولیدکننده یا مالک زعفران، محصول خود را به انبار مورد تأیید می‌برد؛ کالا از نظر کمی و کیفی ارزیابی می‌شود و پس از پذیرش، برای آن گواهی سپرده صادر می‌شود. این گواهی سپس مانند یک ورقه بهادار قابلیت خرید و فروش پیدا می‌کند.

در بازار زعفران، هر گواهی سپرده معادل یک گرم زعفران است. بنابراین اگر فردی هزار گواهی در اختیار داشته باشد، از نظر اقتصادی مالک معادل یک کیلوگرم زعفران موجود در انبار است. به همین دلیل قیمت یک گواهی را می‌توان تقریباً قیمت بورسی یک گرم زعفران دانست.

گواهی زعفران بخریم یا صندوق؟

برای سرمایه‌گذار عادی تفاوت اصلی این دو ابزار در میزان درگیری با بازار است. خرید گواهی سپرده به معنای مالکیت مستقیم زعفران مشخص در یک انبار مشخص است؛ اما با خرید صندوق، مدیریت این زعفران‌ها به مدیر صندوق سپرده می‌شود.

طبق جدول کارمزدهای منتشرشده توسط یک کارگزاری دارای مجوز، کارمزد عمومی معاملات گواهی سپرده کالایی حدود ۰.۲۴ درصد در هر سمت معامله و کارمزد صندوق‌های کالایی حدود ۰.۱۲ درصد در هر سمت است. تسویه معاملات گواهی نیز T+1 اعلام شده است. نرخ‌ها و مقررات عملیاتی ممکن است تغییر کنند و باید هنگام معامله مجدداً بررسی شوند.

کدام گواهی زعفران را باید خرید؟

همه گواهی‌های زعفران یک نماد ندارند. هر انبار مورد تأیید بورس کالا، نماد مخصوص به خود را دارد و به همین دلیل ممکن است در یک روز قیمت و نقدشوندگی گواهی‌ها اندکی با یکدیگر متفاوت باشد.

در داده‌های معاملاتی سال ۱۴۰۵، نمادهای سری «زعف0510» زیر در بازار مشاهده شده‌اند:

این به آن معنا نیست که سرمایه‌گذار باید ارزان‌ترین نماد را بدون بررسی بخرد. حجم معاملات، فاصله قیمت خرید و فروش، سررسید گواهی، هزینه انبارداری و شرایط تحویل باید پیش از خرید بررسی شوند. وضعیت فعال بودن هر نماد و تاریخ دقیق سررسید نیز باید در روز معامله از اطلاعیه‌های بورس کالا کنترل شود.

برای خرید مستقیم گواهی سپرده، طبق راهنمای معاملاتی جدید کارگزاری ایده‌آل کوشا، سرمایه‌گذار به کد بازار مالی بورس کالا نیاز دارد و این دسترسی از کد بازار فیزیکی بورس کالا جداست. در مقابل، خرید ETFهای کالایی از طریق پنل معمول معاملات اوراق بهادار انجام می‌شود.

صندوق‌های زعفران؛ ساده‌ترین مسیر برای سرمایه‌گذار خرد

اگر هدف فقط مشارکت در افزایش یا کاهش قیمت زعفران باشد و سرمایه‌گذار نخواهد درگیر انتخاب انبار، سررسید، هزینه نگهداری و تحویل کالا شود، صندوق‌های قابل معامله گزینه ساده‌تری هستند.

در حال حاضر دو نام اصلی در بازار صندوق‌های زعفرانی دیده می‌شود: نهال و سافرون. سافرون همان صندوقی است که در گذشته با نماد «سحرخیز» شناخته می‌شد و نماد آن به سافرون تغییر کرده است. نام فعلی آن در تابلو «صندوق سرمایه‌گذاری کالای گنجینه زمین» است.

درباره نهال یک نکته بسیار مهم وجود دارد. این صندوق در دوره‌های مختلف الزاماً صددرصد زعفرانی نبوده و امکان تغییر ترکیب دارایی آن وجود دارد. 

صندوق‌ها فعلاً بازار بزرگ‌تری دارند

آمار معاملات نشان می‌دهد بخش عمده نقدینگی بازار مالی زعفران اکنون در صندوق‌ها گردش می‌کند. در هفته منتهی به ۶ شهریور ۱۴۰۵، ارزش کل معاملات ابزارهای زعفرانی بورس کالا حدود ۱,۸۶۷ میلیارد تومان بود. از این رقم حدود ۱,۷۳۴ میلیارد تومان به صندوق‌های زعفران و تنها ۱۳۰.۲ میلیارد تومان به گواهی‌های سپرده اختصاص داشت.

این وضعیت در معاملات روزانه هم دیده می‌شود. در ۷ شهریور حدود ۱۸۷.۷ میلیارد تومان صندوق زعفران معامله شد، در حالی که ارزش معاملات گواهی‌های زعفران تنها ۱۱.۴ میلیارد تومان بود. مجموع بازار در آن روز به حدود ۱۹۹ میلیارد تومان رسید.

در نتیجه برای کسی که امکان ورود و خروج راحت‌تر برایش اهمیت زیادی دارد، بررسی نقدشوندگی ETFها منطقی است؛ هرچند نقدشوندگی هر دو صندوق نیز باید جداگانه از روی حجم و ارزش معاملات روزانه بررسی شود.

حباب صندوق را فراموش نکنید

خرید صندوق زعفران یک نکته مهم دارد که در خرید مستقیم گواهی کمتر مطرح است: NAV.

NAV نشان می‌دهد دارایی‌های واقعی صندوق به ازای هر واحد چقدر می‌ارزند. اما قیمت واحد صندوق در بازار بر اساس عرضه و تقاضا تعیین می‌شود و ممکن است بالاتر یا پایین‌تر از NAV باشد.

به زبان ساده، اگر NAV یک صندوق ۷ هزار تومان باشد ولی واحد آن در بازار ۷,۳۵۰ تومان معامله شود، سرمایه‌گذار حدود ۵ درصد بیشتر از ارزش خالص دارایی‌های صندوق پول پرداخت کرده است. این همان «حباب مثبت» است.

در صندوق کالایی عملاً دو فاصله قیمتی می‌تواند ایجاد شود: نخست فاصله قیمت خود گواهی زعفران با بازار فیزیکی و دوم فاصله قیمت واحد صندوق با NAV. بنابراین قبل از خرید نهال یا سافرون، تنها مثبت یا منفی بودن تابلو کافی نیست و P/NAV نیز باید کنترل شود.

چه چیزی قیمت زعفران بورسی را بالا و پایین می‌کند؟

بازده این سرمایه‌گذاری برخلاف صندوق درآمد ثابت قابل پیش‌بینی نیست. قیمت زعفران یک قیمت کالایی است و چند متغیر بنیادی روی آن اثر می‌گذارند.

در حال حاضر وضعیت انبارها یکی از متغیرهای جالب بازار است. طبق داده‌های منتشرشده تا ۱۱ شهریور، حدود ۴۹ درصد ظرفیت کل انبارهای زعفران بورس کالا خالی بوده و از ابتدای خرداد تا این تاریخ خالص خروج زعفران از انبارها به ۱۲.۷ تن رسیده است. ظرفیت کل انبارها نیز در همین دوره ۱۶.۱ تن کاهش یافته است. کاهش موجودی به تنهایی سیگنال قطعی خرید نیست، اما از منظر عرضه متغیری است که باید زیر نظر گرفته شود.

مالیات چطور محاسبه می‌شود؟

یکی دیگر از مزایای ابزارهای بورسی، شفاف‌تر شدن موضوع مالیات است. در بخشنامه مالیاتی ابلاغ‌شده در سال ۱۴۰۴، معاملات ثانویه گواهی سپرده کالایی میان خریداران در بورس ــ به استثنای معامله نهایی که به تحویل کالا منجر می‌شود ــ در قالب خرید و فروش اوراق بهادار تعریف شده و مشمول معافیت مربوطه است. وضعیت مالک اولیه کالا و فردی که در نهایت کالا را از انبار تحویل می‌گیرد متفاوت است و احکام مالیاتی جداگانه‌ای دارد.

بنابراین برای سرمایه‌گذاری که فقط گواهی را در بازار ثانویه می‌خرد و سپس دوباره در بورس می‌فروشد، سازوکار بسیار ساده‌تر از خرید، انبار کردن و معامله فیزیکی زعفران است.

بالاخره نهال و سافرون بخریم یا گواهی زعفران؟

پاسخ به هدف سرمایه‌گذار بستگی دارد.