دلار بدهید، دلار پس بگیرید؛ صندوق ارزی جدید چگونه سود میدهد؟
صندوقهای سرمایهگذاری ارزی در آستانه ورود به بازار سرمایه هستند. صدور، ابطال و تسویه این صندوقها ارزی است و تسویه ریالی ممنوع خواهد بود؛ اما تضمین نقدشوندگی با تضمین مستقیم اصل و سود تفاوت دارد.
نخستین صندوقهای سرمایهگذاری ارزی در آستانه ورود به بازار سرمایه قرار گرفتهاند؛ ابزاری که قرار است صاحبان دلار و سایر ارزها بتوانند بدون تبدیل دارایی خود به ریال، سرمایهگذاری کنند و سود ارزی بگیرند. با این حال مهمترین سؤال سرمایهگذاران این است که هنگام خروج از صندوق، آیا واقعاً ارز خود را پس میگیرند یا تسویه در نهایت ریالی خواهد بود؟
بر اساس مقررات اعلامشده برای صندوقهای درآمد ثابت ارزی، صدور و ابطال واحدهای سرمایهگذاری و تسویه وجوه باید بهصورت ارزی انجام شود و تسویه ریالی مجاز نیست. به این ترتیب، اگر سرمایهگذار با دلار وارد صندوق شود، سازوکار صندوق بر بازپرداخت ارزی استوار است.
صندوق ارزی چگونه کار میکند؟
هدف صندوقهای ارزی جمعآوری ارزهای در اختیار مردم و سرمایهگذاری این منابع در داراییهای ارزی است. منابع میتواند در سپردههای ارزی، اوراق ارزی، گواهیهای سپرده ارزی و ابزارهای تأمین مالی پروژههای صادراتی و ارزآور سرمایهگذاری شود.
بازده این داراییها نیز به دارندگان واحدهای صندوق تعلق میگیرد؛ بنابراین سرمایهگذار علاوه بر حفظ ماهیت ارزی دارایی خود، امکان دریافت بازده ارزی نیز خواهد داشت.
وزیر اقتصاد نیز اعلام کرده است پذیرهنویسی نخستین صندوق ارزی در بازار سرمایه بهزودی آغاز خواهد شد.
دلار میدهید، دلار پس میگیرید؟
مهمترین تفاوت این ابزار با برخی تجربههای قبلی بازار ارز همینجاست.
در مقررات جدید، تسویه ریالی ممنوع شده است و سرمایهگذار هنگام ابطال واحدهای خود باید ارزش سرمایهگذاری را به همان ارز منتخب صندوق دریافت کند.
بنابراین اگر صندوق بر مبنای دلار فعالیت کند، اصل سازوکار بر این است که سرمایهگذار در زمان خروج، دلار دریافت کند؛ نه اینکه بانک یا صندوق معادل ریالی دلار را با یک نرخ مشخص به حساب او واریز کند.
این موضوع برای دارندگان ارز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا یکی از نگرانیهای همیشگی آنها، تبدیل اجباری دارایی ارزی به ریال در زمان سررسید بوده است.
اگر صندوق دلار کافی نداشته باشد چه میشود؟
اینجا «ضامن نقدشوندگی» وارد ماجرا میشود.
دارایی صندوق الزاماً بهصورت اسکناس در حساب باقی نمیماند و ممکن است در اوراق، سپردهها یا سایر ابزارهای ارزی سرمایهگذاری شده باشد. بنابراین ممکن است در مقطعی حجم درخواستهای خروج بیشتر از منابع نقد ارزی در دسترس مدیر صندوق باشد.
برای چنین شرایطی، رکن ضامن نقدشوندگی در ساختار صندوق پیشبینی شده است تا در صورت کمبود منابع نقد، امکان تأمین ارز مورد نیاز برای ابطال واحدها فراهم شود.
در نخستین صندوق ارزی معرفیشده، بانک ملت بهعنوان مدیر ثبت، مدیر عملیات ارزی و ضامن نقدشوندگی معرفی شده و مدیریت صندوق نیز برعهده تأمین سرمایه بانک ملت قرار گرفته است.
آیا بانک مرکزی اصل و سود صندوق ارزی را تضمین میکند؟
اینجا یک نکته بسیار مهم وجود دارد: تسویه ارزی، ضمانت نقدشوندگی و تضمین اصل و سود توسط بانک مرکزی سه مفهوم متفاوت هستند.
اینکه مقررات میگوید سرمایهگذار باید ارز دریافت کند، به معنی آن نیست که بانک مرکزی لزوماً اصل سرمایه و مقدار مشخصی سود را شخصاً تضمین کرده است.
ضامن نقدشوندگی نیز اساساً برای تأمین امکان خروج سرمایهگذار و پاسخگویی به درخواست ابطال در نظر گرفته شده است.
بنابراین سرمایهگذار پیش از خرید واحدهای هر صندوق باید امیدنامه همان صندوق را مطالعه کند تا مشخص شود چه نهادی چه نوع ضمانتی ارائه کرده، سود چگونه محاسبه میشود و مسئولیت مدیر، ضامن و سایر ارکان صندوق دقیقاً چیست.
تفاوت صندوق ارزی با گواهیهای قبلی چیست؟
در برخی ابزارهای ارزی سالهای گذشته، بازپرداخت نهایی بهصورت ریالی انجام میشد و نرخ ارز صرفاً مبنای محاسبه مبلغ پرداختی بود.
در صندوقهای جدید، طراحی متفاوت است: سرمایهگذار با دارایی ارزی وارد میشود و خروج نیز باید ارزی باشد.
در نتیجه مهمترین مزیت بالقوه صندوق برای دارنده دلار این است که برای کسب سود مجبور نیست دارایی خود را ابتدا به ریال تبدیل کند و ریسک نرخ تسعیر را بپذیرد.
پول صندوقهای ارزی کجا سرمایهگذاری میشود؟
طبق چارچوب اعلامشده، منابع صندوق میتواند به تأمین مالی طرحهای ارزآور و صادراتمحور اختصاص یابد. در کنار آن، سپردههای ارزی، اوراق ارزی و سایر ابزارهای مالی ارزی نیز میتوانند در ترکیب دارایی صندوق قرار بگیرند.
سیاستگذار امیدوار است با این روش بخشی از ارزهایی که خارج از شبکه رسمی نگهداری میشوند وارد بازار مالی شده و به سمت تأمین مالی تولید و صادرات حرکت کنند.
آزمون اصلی صندوق ارزی؛ اعتماد مردم
با وجود همه این مقررات، موفقیت صندوقهای ارزی بیش از نرخ سود به یک مسئله بستگی دارد: آیا مردم اطمینان پیدا میکنند هنگام خروج واقعاً ارز خود را تحویل میگیرند؟
روی کاغذ، مقررات پاسخ روشنی دارد: تسویه باید ارزی باشد و تسویه ریالی ممنوع است. اما اعتماد سرمایهگذار زمانی شکل میگیرد که سازوکار تحویل ارز، نقدشوندگی، نوع داراییهای صندوق و تعهدات ضامن نیز در عمل بدون اختلال اجرا شود.
بنابراین جذابیت واقعی صندوق ارزی فقط به چند درصد سود بیشتر محدود نمیشود؛ مهمترین ویژگی این ابزار برای صاحبان ارز، حفظ ماهیت دلاری دارایی از زمان ورود تا خروج است.
