اگر نتانیاهو انتخابات اسرائیل را ببازد چه می‌شود؟ / ۳ سناریو برای قدرت و آینده تنش با ایران
به گزارش راهبرد فردا، شکست احتمالی نتانیاهو در انتخابات ۵ آبان می‌تواند به تغییر دولت اسرائیل منجر شود؛ اما لزوماً به معنای پایان قدرت او یا کاهش تنش با ایران نیست.
تنها هشت روز تا انتخابات پارلمانی اسرائیل باقی مانده و آینده سیاسی بنیامین نتانیاهو به یکی از مهم‌ترین پرسش‌های منطقه تبدیل شده است. نتانیاهو که سال‌های طولانی در رأس دولت اسرائیل قرار داشته، این بار با رقبایی روبه‌روست که برای پایان دادن به نخست‌وزیری او تلاش می‌کنند. با این حال، ساختار سیاسی اسرائیل به‌گونه‌ای است که حتی شکست حزب حاکم در رقابت انتخاباتی نیز الزاماً به تغییر فوری نخست‌وزیر منجر نمی‌شود.
در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که اگر نتانیاهو در انتخابات ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۵ آبان ۱۴۰۵، نتواند قدرت را حفظ کند، چه کسی جایگزین او خواهد شد و تغییر دولت چه پیامدهایی برای ایران، آمریکا و آینده تنش‌های خاورمیانه خواهد داشت؟
اگر نتانیاهو انتخابات را ببازد، فوراً از قدرت کنار می‌رود؟
پاسخ کوتاه منفی است. در نظام پارلمانی اسرائیل، نخست‌وزیر مستقیماً با رأی مردم انتخاب نمی‌شود و پایان رأی‌گیری نیز به معنای پایان فوری فعالیت دولت مستقر نیست. نتیجه انتخابات ابتدا ترکیب ۱۲۰ کرسی پارلمان یا کنست را مشخص می‌کند و سپس احزاب برای تشکیل ائتلاف حاکم وارد مذاکره می‌شوند.
نکته مهم این است که نتانیاهو حتی در صورت کاهش شدید کرسی‌های حزب لیکود می‌تواند برای تشکیل دولت تلاش کند. در مقابل، اگر احزاب مخالف بتوانند حمایت لازم برای تشکیل کابینه جدید را به دست آورند، دولت او پس از رأی اعتماد به کابینه جایگزین، قدرت را واگذار خواهد کرد.
قوانین اسرائیل تصریح می‌کنند که دولت مستقر تا زمان تشکیل دولت جدید به فعالیت خود ادامه می‌دهد. بنابراین ممکن است نتانیاهو انتخابات را از نظر سیاسی ببازد اما برای چند هفته دیگر همچنان نخست‌وزیر باقی بماند.
سناریوی اول؛ آیزنکوت یا یکی دیگر از مخالفان نتانیاهو نخست‌وزیر شود
نخستین سناریو، تشکیل دولت جدید توسط مخالفان نتانیاهو است. گادی آیزنکوت، فرمانده پیشین ارتش اسرائیل و رهبر حزب یشار، در ماه‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین چهره‌های رقیب تبدیل شده است. در کنار او، نفتالی بنت و یائیر لاپید نیز با فهرست مشترک انتخاباتی خود تلاش می‌کنند بخشی از رأی‌دهندگان مخالف دولت فعلی را جذب کنند.
اگر این احزاب همراه با سایر گروه‌های سیاسی بتوانند توافقی برای تشکیل کابینه به دست آورند، دوره جدیدی در ساختار قدرت اسرائیل آغاز خواهد شد. تغییر نخست‌وزیر می‌تواند با جابه‌جایی وزیر دفاع، وزیر امور خارجه و دیگر مقام‌های کلیدی همراه باشد و بر شیوه مدیریت سیاست‌های امنیتی و دیپلماتیک تأثیر بگذارد.
با این حال، اختلافات میان مخالفان نتانیاهو نباید نادیده گرفته شود. احزابی که درباره ضرورت کنار رفتن او اشتراک نظر دارند، الزاماً درباره مسائل مهمی مانند شهرک‌سازی در کرانه باختری، روابط دین و دولت، بودجه نظامی یا آینده غزه دیدگاه یکسانی ندارند. به همین دلیل حتی در صورت دستیابی مخالفان به کرسی‌های قابل‌توجه، تشکیل یک دولت باثبات ممکن است با مذاکرات دشواری همراه شود.
سناریوی دوم؛ نتانیاهو با وجود شکست نسبی در قدرت بماند
دومین سناریو زمانی شکل می‌گیرد که حزب لیکود نتواند بیشترین کرسی‌ها را به دست آورد، اما نتانیاهو با کمک متحدان سیاسی خود مسیر تشکیل دولت را پیدا کند. در نظام انتخاباتی اسرائیل، تعداد کرسی‌های یک حزب به‌تنهایی تعیین‌کننده نخست‌وزیر نیست؛ بلکه توافق احزاب و توانایی کسب رأی اعتماد اهمیت دارد.
نتانیاهو برای حفظ قدرت به احزاب راست‌گرای ملی‌گرا و مذهبی متکی است. اگر این جریان‌ها در مجموع به اکثریت لازم برسند یا بتوانند حمایت نمایندگان دیگری را جلب کنند، احتمال تشکیل دوباره کابینه به ریاست او وجود خواهد داشت. البته چنین نتیجه‌ای به آرایش واقعی کرسی‌ها و توافق‌های پس از انتخابات بستگی دارد.
اهمیت این سناریو در آن است که ممکن است نتانیاهو از نظر تعداد آرای حزب خود نسبت به رقیب اصلی عقب بماند، اما از نظر ائتلاف‌سازی موقعیت متفاوتی داشته باشد. به همین دلیل عنوان «پیروزی» یا «شکست» را نمی‌توان صرفاً براساس رتبه لیکود در نتایج انتخابات تعیین کرد.
بیشتر بخوانید
ادعای جنجالی نتانیاهو: ایران پیش از انتخابات به اسرائیل حمله می‌کند
آیا ترامپ پیش از انتخابات به ایران حمله می‌کند؟ / گزارش جنجالی رسانه آمریکایی
بعد از انتخابات آمریکا، جنگ اقتصادی با ایران شدیدتر می‌شود؟
سناریوی سوم؛ نه نتانیاهو و نه مخالفانش نتوانند دولت تشکیل دهند
سومین احتمال، شکل‌گیری بن‌بست سیاسی پس از انتخابات است. این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که هیچ‌یک از جریان‌های اصلی نتوانند ائتلافی مورد توافق تشکیل دهند و اختلافات احزاب مانع دستیابی به رأی اعتماد شود.
براساس قانون، فردی که رئیس‌جمهور اسرائیل مسئولیت تشکیل دولت را به او واگذار می‌کند، در مرحله نخست ۲۸ روز فرصت دارد و این مهلت می‌تواند تا ۱۴ روز دیگر تمدید شود. در صورت ناکامی، امکان واگذاری مأموریت به فرد دیگری وجود دارد و قانون مراحل دیگری را نیز برای تلاش مجدد نمایندگان پیش‌بینی کرده است.
اگر تمام مسیرهای قانونی تشکیل دولت به نتیجه نرسد، امکان انحلال پارلمان و برگزاری انتخابات جدید وجود خواهد داشت. چنین وضعیتی برای سیاست اسرائیل بی‌سابقه نیست؛ این کشور در فاصله سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲ پنج انتخابات سراسری برگزار کرد.
در دوره بن‌بست، دولت پیشین همچنان مسئول اداره امور است. در نتیجه، ممکن است تا مدت قابل‌توجهی پس از انتخابات نیز نتانیاهو در مقام نخست‌وزیر باقی بماند، بدون آنکه موفق به تشکیل کابینه تازه‌ای شده باشد.
چرا رأی اعراب اسرائیل می‌تواند سرنوشت نتانیاهو را تغییر دهد؟
یکی از متغیرهای مهم انتخابات ۲۰۲۶، میزان مشارکت شهروندان عرب اسرائیل است. احزاب عربی در پارلمان حضور دارند و افزایش مشارکت رأی‌دهندگان آنها می‌تواند تعداد کرسی‌های این جریان‌ها و نسبت قدرت میان ائتلاف‌های اصلی را تغییر دهد.
اهمیت این موضوع به‌ویژه زمانی آشکار می‌شود که هیچ‌یک از دو بلوک سیاسی اصلی به اکثریت مستقل دست پیدا نکنند. در چنین شرایطی، حمایت مستقیم یا غیرمستقیم تعدادی از نمایندگان عرب می‌تواند در تشکیل دولت یا جلوگیری از تشکیل یک ائتلاف نقش داشته باشد.
با این حال، مسئله همکاری با احزاب عربی همچنان یکی از اختلافات جدی میان جریان‌های سیاسی اسرائیل است. آیزنکوت تاکنون با حضور این احزاب در ائتلاف خود مخالفت کرده، در حالی که منصور عباس، رهبر حزب رعام، از امکان همکاری سیاسی سخن گفته است. بنابراین افزایش کرسی‌های احزاب عرب به‌تنهایی به معنای مشارکت قطعی آنها در دولت بعدی نیست.
ترامپ پشت نتانیاهو ایستاد؛ اگر او شکست بخورد چه می‌شود؟
در تازه‌ترین تحول انتخاباتی، دونالد ترامپ روز یکشنبه ۱۸ اکتبر، برابر با ۲۶ مهر، به‌صورت علنی از ادامه نخست‌وزیری نتانیاهو حمایت کرد. رئیس‌جمهور آمریکا در اظهارات خود از همکاری با نتانیاهو به‌ویژه درباره ایران تمجید کرد و او را شریک مهم واشنگتن معرفی کرد.
این حمایت در شرایطی اعلام شد که نتانیاهو برای حفظ ائتلاف سیاسی خود تلاش می‌کند. با وجود این، حمایت رئیس‌جمهور آمریکا به معنای تضمین پیروزی نتانیاهو نیست و مشخص نیست این موضع تا چه اندازه بر تصمیم رأی‌دهندگان اسرائیلی اثر خواهد گذاشت.
اگر دولت جدیدی بدون حضور نتانیاهو تشکیل شود، روابط اسرائیل و آمریکا همچنان ادامه خواهد یافت؛ زیرا همکاری‌های امنیتی، نظامی و اقتصادی دو کشور به شخص نخست‌وزیر محدود نیست. با این حال، تغییر دولت ممکن است بر شیوه تعامل مستقیم با ترامپ، اولویت‌های دیپلماتیک و مذاکرات امنیتی تأثیر بگذارد.
آیا رفتن نتانیاهو به معنای پایان جنگ و کاهش تنش با ایران است؟
یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها برای مخاطبان ایرانی این است که آیا شکست نتانیاهو می‌تواند به کاهش احتمال درگیری نظامی یا تغییر سیاست اسرائیل در قبال ایران منجر شود. پاسخ این پرسش به ترکیب دولت آینده و تصمیمات آن بستگی دارد و نمی‌توان صرفاً از تغییر نخست‌وزیر چنین نتیجه‌ای گرفت.
آیزنکوت، بنت و لاپید با وجود اختلافات سیاسی با نتانیاهو، در برخی موضوعات امنیتی مواضع نزدیک یا حتی سخت‌گیرانه‌ای درباره ایران دارند. اختلاف آنها بیشتر در ارزیابی عملکرد دولت فعلی، زمان‌بندی اقدامات، نحوه همکاری با آمریکا و چگونگی استفاده از ابزارهای نظامی و دیپلماتیک دیده می‌شود.
به همین دلیل دو تحول را باید از یکدیگر جدا کرد: تغییر شخص نخست‌وزیر و تغییر راهبرد امنیتی اسرائیل. اولی ممکن است نتیجه مستقیم تشکیل دولت جدید باشد، اما دومی نیازمند تصمیمات تازه در سطح کابینه، نهادهای نظامی و روابط با واشنگتن خواهد بود.
اگر نتانیاهو از قدرت کنار برود، محاکمه او چه می‌شود؟
نتانیاهو علاوه بر رقابت انتخاباتی با پرونده‌های قضایی مربوط به اتهامات فساد مالی نیز روبه‌روست. رسیدگی به این پرونده‌ها در دادگاه ادامه دارد و وکلای او اتهامات مطرح‌شده را رد کرده‌اند.
شکست در انتخابات به‌خودی‌خود به معنای محکومیت، بازداشت یا پایان پرونده قضایی او نیست. روند رسیدگی در دادگاه مسیر حقوقی جداگانه‌ای دارد و نتیجه آن باید براساس تصمیم مراجع قضایی مشخص شود.
در مقابل، کنار رفتن از نخست‌وزیری نیز الزاماً به معنای پایان فعالیت سیاسی نتانیاهو نخواهد بود. او می‌تواند در صورت حفظ جایگاه خود در حزب لیکود و پارلمان، همچنان یکی از چهره‌های مهم مخالف دولت آینده باقی بماند.
بعد از انتخابات ۵ آبان چه زمانی تکلیف نتانیاهو روشن می‌شود؟
نتایج رسمی انتخابات اسرائیل قرار است روز ۴ نوامبر ۲۰۲۶، برابر با ۱۳ آبان ۱۴۰۵ منتشر شود، اما این تاریخ الزاماً روز معرفی نخست‌وزیر جدید نخواهد بود. پس از اعلام نتایج، رئیس‌جمهور با نمایندگان احزاب مشورت می‌کند و مذاکرات تشکیل دولت آغاز می‌شود.
سه مسئله سرنوشت سیاسی نتانیاهو را مشخص خواهد کرد: تعداد کرسی‌های لیکود و متحدانش، امکان توافق احزاب مخالف برای تشکیل دولت و نقش احزاب کوچک در مذاکرات ائتلافی. هر سه متغیر می‌توانند مسیر انتقال قدرت را تغییر دهند.
در نهایت، شکست انتخاباتی نتانیاهو الزاماً به معنای کنار رفتن فوری او نیست؛ همان‌طور که کنار رفتن او نیز لزوماً به معنای پایان سیاست‌های سخت‌گیرانه اسرائیل در قبال ایران نخواهد بود. آنچه آینده سیاسی اسرائیل را تعیین می‌کند، ترکیب دولت بعدی و تصمیماتی است که پس از تشکیل کابینه اتخاذ می‌شود.
