هشدار تازه درباره تنگه هرمز / حملات به کشتیها به بالاترین سطح از آغاز جنگ رسید
حملات به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز و آبهای اطراف آن طی ماههای اکتبر و نوامبر ۲۰۲۶ به بالاترین سطح از آغاز جنگ ایران با آمریکا و اسرائیل رسیده است. همزمان، گزارش فایننشال تایمز از کاهش تردد شناورها و افزایش هزینه بیمه نفتکشها خبر میدهد؛ تحولاتی که میتواند بر بازار جهانی انرژی اثر بگذارد.
تنگه هرمز بار دیگر به یکی از مهمترین کانونهای تنش در بازار جهانی انرژی تبدیل شده است. افزایش حملات گزارششده به شناورهای تجاری، نگرانی شرکتهای کشتیرانی و بیمهگران را درباره امنیت عبور از این آبراه راهبردی تشدید کرده است.
بر اساس گزارش شبکه آمریکایی ABC News در ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶، شمار حملات ثبتشده در ماههای اکتبر و نوامبر از ماههای پیشین جنگ فراتر رفته است. اطلاعات سازمانهای نظارت دریایی نشان میدهد شدت حوادث در این دو ماه بهطور محسوسی افزایش یافته است.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا، UKMTO، از ثبت ۳۱ حمله در اکتبر و حدود ۱۹ حمله تا ۱۸ نوامبر در تنگه هرمز و اطراف آن خبر داده است. این در حالی است که از مارس تا سپتامبر در مجموع ۵۳ حادثه به این مرکز گزارش شده بود.
البته آمار نهادهای مختلف یکسان نیست؛ زیرا شیوه تأیید و محدوده جغرافیایی ثبت حوادث تفاوت دارد. سازمان بینالمللی دریانوردی نیز آمار جداگانهای از حملات تأییدشده منتشر کرده است.
نفتکشهای بیشتری در تنگه هرمز هدف قرار گرفتند
گزارشهای تازه نشان میدهد بخش قابلتوجهی از حملات در نزدیکی مسیر جنوبی تنگه هرمز و سواحل عمان رخ داده است. این محدوده یکی از مسیرهای مورد استفاده شناورهایی است که قصد عبور از آبراه را دارند.
روز شنبه ۲۱ نوامبر نیز گزارشهایی از حمله به چند نفتکش در نزدیکی تنگه هرمز منتشر شد. مرکز UKMTO از برخورد پرتابهای ناشناس به قسمت عقب یک نفتکش در فاصله حدود ۱۱ مایل دریایی شمال خصب عمان خبر داده است.
در چنین شرایطی، خطر حمله تنها به نفتکشهای بزرگ محدود نمیشود و کشتیهای تجاری فعال در منطقه نیز با افزایش ریسک مواجه هستند.
کاهش ۱۵ درصدی تردد کشتیها از تنگه هرمز
روزنامه فایننشال تایمز در گزارش تازهای اعلام کرده تردد شناورها از تنگه هرمز کاهش یافته است. بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی مرکز نظارت دریایی بریتانیا، در هفته منتهی به ۱۸ نوامبر مجموعاً ۲۶۳ شناور از تنگه عبور کرده یا وارد آن شدهاند.
این رقم حدود ۱۵ درصد کمتر از هفته قبل و ۲۰ درصد پایینتر از دو هفته پیش از آن است. کاهش تردد نشان میدهد تشدید خطرات امنیتی میتواند حتی بدون توقف کامل کشتیرانی، ظرفیت جابهجایی کالا و انرژی را تحت فشار قرار دهد.
برآوردهای اولیه شرکت کپلر نیز از کاهش قابلتوجه جریان نفت در هفته دوم نوامبر نسبت به هفته نخست حکایت دارد. البته مقدار دقیق کاهش صادرات به نوع محموله، زمان ثبت دادهها و روش محاسبه وابسته است.
هزینه بیمه نفتکشها چقدر افزایش یافته است؟
یکی از مهمترین پیامدهای افزایش ناامنی دریایی، رشد هزینه بیمه خطر جنگ است. شرکتهای بیمه با افزایش احتمال آسیب به کشتی، محموله و خدمه، نرخ پوشش ریسک عبور از منطقه را بالا میبرند.
فایننشال تایمز به نقل از مقامهای آمریکایی از افزایش بسیار شدید هزینه بیمه نفتکشها نسبت به سال گذشته گزارش داده است. چنین افزایشی میتواند هزینه نهایی جابهجایی نفت را بالا ببرد و بر تصمیم شرکتهای حملونقل برای عبور از مسیر اثر بگذارد.
هزینه بیمه برای همه کشتیها یکسان نیست و به ارزش شناور، نوع محموله، مسیر حرکت و شرایط قراردادی بستگی دارد. بنابراین نمیتوان یک رقم را به تمام نفتکشهای حاضر در منطقه تعمیم داد.
نقش ایران و آمریکا در بحران تنگه هرمز
در گزارش ABC News، کارشناسان افزایش حملات را در چارچوب رویارویی نظامی ایران و آمریکا و تلاش دو طرف برای اثرگذاری بر جریان کشتیرانی تحلیل کردهاند. آمریکا از ماه آوریل محدودیتهای دریایی علیه کشتیهای ایرانی و مرتبط با ایران اعمال کرده و در مقابل، تهران نیز برای جلوگیری از عادی شدن تجارت دریایی در شرایط محاصره فشار وارد کرده است.
این برداشت درباره اهداف طرفین، تحلیل کارشناسان است و نباید بهعنوان توضیح رسمی و قطعی تمام حملات معرفی شود. همچنین درباره برخی حوادث، هویت مهاجمان یا علت دقیق آسیب به کشتیها همچنان محل اختلاف است.
برای نمونه، درباره حادثه نفتکش Gem No. 2 روایت خدمه کشتی و یافتههای تصویری گزارش ABC News با توضیح منتشرشده از سوی سپاه پاسداران تفاوت دارد. بنابراین تعیین مسئولیت هر حادثه نیازمند بررسی جداگانه شواهد است.
افزایش حملات تنگه هرمز چه اثری بر قیمت نفت دارد؟
تنگه هرمز یکی از مسیرهای اصلی جابهجایی نفت و فرآوردههای انرژی در جهان است. هرگونه اختلال در عبور کشتیها میتواند هزینه حمل، زمان تحویل محموله و انتظارات معاملهگران بازار نفت را تغییر دهد.
در صورت تشدید حملات و کاهش بیشتر تردد، احتمال افزایش هزینه تأمین انرژی برای برخی واردکنندگان وجود دارد. با این حال، قیمت جهانی نفت علاوه بر ریسک کشتیرانی، از وضعیت عرضه و تقاضا، ذخایر و سیاست تولیدکنندگان نیز تأثیر میپذیرد.
آیا تنگه هرمز بسته میشود؟
افزایش حملات و کاهش تردد به معنای بسته شدن کامل تنگه هرمز نیست. گزارشهای فعلی نشان میدهد کشتیها همچنان از آبراه عبور میکنند، اما شرایط عبور دشوارتر و پرهزینهتر شده است.
آنچه در روزهای آینده اهمیت خواهد داشت، تعداد حوادث جدید، واکنش شرکتهای بزرگ کشتیرانی و میزان جریان نفت عبوری است. تداوم شرایط فعلی میتواند فشار اقتصادی بر حملونقل دریایی را افزایش دهد، حتی اگر مسیر بهطور کامل مسدود نشود.