کانادا به اروپا می‌پیوندد / طرح بی‌سابقه اتحادیه اروپا برای یک عضو جدید

فون‌درلاین این پیشنهاد را در سخنرانی سالانه وضعیت اتحادیه اروپا مطرح کرد؛ جایی که مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، نیز حضور داشت. رئیس کمیسیون اروپا گفت هدف، رساندن رابطه با کانادا به «بالاترین سطح ممکن» است و اتحادیه اروپا می‌خواهد راه را برای تبدیل کانادا به نخستین associate member خود باز کند. نمایندگان پارلمان اروپا پس از این بخش از سخنان او ایستاده تشویق کردند.

با این حال، کانادا پیش‌تر تأکید کرده بود که به دنبال عضویت کامل در اتحادیه اروپا نیست. کارنی گفته است اتاوا به دنبال ایجاد یک «اتحاد منحصربه‌فرد» با اروپا است؛ رابطه‌ای که از توافق تجارت آزاد موجود فراتر برود اما کانادا را به یک عضو معمول اتحادیه تبدیل نکند. بنابراین تیتر «پیوستن کانادا به اروپا» در عمل به معنای ایجاد یک مدل جدید همکاری است، نه ورود کانادا به جمع ۲۷ عضو اتحادیه اروپا.

عضو وابسته یعنی چه؟

مشکل اصلی اینجاست که اتحادیه اروپا در حال حاضر اساساً عنوان حقوقی مشخصی به نام «عضو وابسته» ندارد. معاهدات فعلی اتحادیه میان کشورهای عضو، کشورهای نامزد و کشورهای ثالث تمایز قائل می‌شوند، اما جایگاهی که دقیقاً میان عضویت و شراکت عادی قرار بگیرد تعریف نشده است. به همین دلیل حتی در داخل اتحادیه نیز هنوز روشن نیست کانادا در صورت تحقق این پیشنهاد چه حقوقی خواهد داشت، در چه تصمیم‌هایی مشارکت می‌کند و چه تعهداتی در مقابل خواهد پذیرفت.

از صحبت‌های مقام‌های اروپایی اما می‌توان حدس زد که موضوع بسیار فراتر از تجارت خواهد بود. فون‌درلاین از همکاری در تولید پیشرفته، فناوری، صنایع دفاعی، قطب شمال، انرژی، مواد معدنی حیاتی، باتری، هوش مصنوعی، فناوری کوانتومی، امنیت سایبری و امنیت اقتصادی صحبت کرده است. او همچنین اعلام کرده دو طرف می‌خواهند رابطه فعلی مبتنی بر توافق CETA را به یک «اتحاد برای آینده» ارتقا دهند.

تجارت میان دو طرف نیز در سال‌های اخیر رشد قابل توجهی داشته است. کمیسیون اروپا می‌گوید تجارت کالایی کانادا و اتحادیه اروپا از زمان اجرای CETA در کمتر از یک دهه حدود ۷۵ درصد افزایش یافته است. با این حال هنوز آمریکا با فاصله زیاد مهم‌ترین شریک تجاری کاناداست و حدود ۷۲ درصد صادرات کانادا به بازار آمریکا می‌رود. همین وابستگی بالا یکی از دلایلی است که دولت کارنی به دنبال متنوع کردن شرکای اقتصادی کانادا است.

چرا حالا؟

پیشنهاد اروپا در شرایطی مطرح شده که روابط تجاری کانادا و آمریکا با تنش‌های تازه‌ای روبه‌رو شده است. دولت کانادا هدف گذاشته تجارت خود با کشورهای غیرآمریکایی را طی یک دهه دو برابر کند و اروپا یکی از مهم‌ترین گزینه‌ها برای تحقق این هدف است. کارنی نیز در سفر فعلی خود به اروپا تلاش کرده همکاری در حوزه‌های دفاع، فناوری، انرژی و مواد معدنی حیاتی را گسترش دهد.

اروپا هم انگیزه‌های خودش را دارد. اتحادیه اروپا برای صنایع دفاعی، گذار انرژی و صنایع فناوری به منابع قابل اتکا در حوزه انرژی و مواد معدنی حیاتی نیاز دارد و کانادا یکی از بزرگ‌ترین دارندگان این منابع است. همزمان دو طرف در حوزه‌هایی مانند اوکراین، امنیت قطب شمال، زنجیره تأمین و فناوری اشتراک منافع گسترده‌ای دارند.

با این حال مسیر تا تبدیل شدن این پیشنهاد به یک ساختار واقعی کوتاه نیست. فون‌درلاین به تنهایی نمی‌تواند جایگاه تازه‌ای برای کانادا ایجاد کند و کشورهای عضو اتحادیه اروپا باید در این فرآیند نقش داشته باشند. برخی دیپلمات‌های اروپایی نیز درباره معنا و قابلیت اجرای «عضویت وابسته» تردیدهایی مطرح کرده‌اند. علاوه بر این، هرگونه رابطه عمیق‌تر احتمالاً کانادا را مجبور خواهد کرد در برخی حوزه‌ها مقررات و استانداردهای خود را بیشتر با اتحادیه اروپا هماهنگ کند.

بنابراین کانادا هنوز در آستانه تبدیل شدن به بیست‌وهشتمین عضو اتحادیه اروپا نیست. آنچه روی میز قرار گرفته احتمالاً ایجاد چیزی است که اتحادیه اروپا تاکنون نداشته است: کشوری که عضو کامل نیست، اما در برخی حوزه‌های اقتصادی، دفاعی و فناوری بسیار نزدیک‌تر از یک شریک خارجی عادی به اتحادیه متصل می‌شود.

اگر این مدل شکل بگیرد، کانادا نه فقط نخستین کشوری خواهد بود که این عنوان را دریافت می‌کند، بلکه می‌تواند الگویی تازه برای روابط اتحادیه اروپا با کشورهایی باشد که خواهان همکاری عمیق با اروپا هستند، اما امکان یا تمایل عضویت کامل را ندارند.