دلار حباب دارد؟ هشدار جیهانی به خریداران ارز در قیمت‌های بالا
حمیدرضا جیهانی، کارشناس بازارهای مالی، با بیان اینکه قیمت فعلی دلار بالاتر از محدوده قابل توجیه بر اساس متغیرهای بنیادی است، نسبت به خریدهای هیجانی ارز هشدار داد و گفت انتظارات تورمی و ریسک‌های سیاسی همچنان از عوامل اصلی تقاضا در بازار هستند.
رشد قیمت دلار در هفته‌های اخیر و ثبت قله‌های جدید، بار دیگر موضوع ارزش واقعی ارز و دلایل تداوم تقاضا در بازار را مطرح کرده است. با وجود عقب‌نشینی‌های مقطعی، تقاضای شکل‌گرفته در بازار ارز همچنان ادامه دارد؛ تقاضایی که بخشی از آن با هدف حفظ ارزش دارایی‌ها و پوشش ریسک‌های اقتصادی و سیاسی ایجاد شده است.
حمیدرضا جیهانی، کارشناس بازارهای مالی، با اشاره به عوامل اثرگذار بر قیمت ارز اظهار کرد: «در شرایط فعلی موضوع اصلی انتظارات تورمی است. از منظر بنیادی متغیرهایی مانند تورم، کاهش ارزش پول ملی، کسری‌های اقتصادی و وضعیت درآمدهای دولت نیز در تعیین ارزش دلار اثرگذارند.»
فاصله قیمت بازار با ارزش بنیادی دلار
جیهانی با تأکید بر ضرورت تفکیک ارزش بنیادی ارز از قیمت شکل‌گرفته در بازار گفت: «با توجه به معادلات اقتصادی، قیمت دلار در محدوده‌ای پایین‌تر از رقم‌های فعلی باید قرار می‌گرفت و افزایش قیمت در سطوح بالاتر، دست‌کم بخشی از حباب بازار را نشان می‌دهد. بنابراین باید میان ارزش بنیادی دلار و قیمتی که تحت تاثیر انتظارات و فضای روانی شکل می‌گیرد، تفاوت قائل شد.»
به گفته این کارشناس، قیمت بازار لزوماً با ارزش بنیادی دارایی‌ها یکسان نیست و انتظارات و فضای روانی می‌توانند باعث شوند نرخ ارز برای مدتی در سطوح بالاتر باقی بماند.
تحریم‌ها و ریسک سیاسی چگونه تقاضای دلار را افزایش می‌دهند؟
این کارشناس بازارهای مالی با اشاره به محدودیت منابع ارزی و شرایط سیاسی کشور تصریح کرد: «ما محدودیت منابع ارزی داریم و تحت تحریم هستیم. این محدودیت‌ها و تشدید فشارهای سیاسی، انتظارات تورمی را افزایش داده و طبیعی است که مردم نسبت به آینده ارزش پول ملی نگران شوند.»
جیهانی ادامه داد: «وقتی مردم احساس می‌کنند ریسک‌های سیاسی بیشتر شده و ارزش دارایی‌هایشان ممکن است کاهش پیدا کند، بخشی از درآمد خود را به دارایی‌های ارزی تبدیل می‌کنند. این رفتار فقط در میان معامله‌گران حرفه‌ای دیده نمی‌شود و حتی افرادی که درآمد محدودی دارند نیز تلاش می‌کنند از ارزش دارایی خود محافظت کنند.»
او با اشاره به گسترش تقاضای احتیاطی در بازار ارز افزود: «در حال حاضر حتی افرادی که نیاز مشخصی به ارز ندارند، ممکن است برای حفظ ارزش دارایی به سمت خرید دلار بروند. این یعنی تقاضای بازار تنها مصرفی یا تجاری نیست و بخشی از آن ناشی از نگرانی نسبت به آینده است.»
این کارشناس همچنین تأکید کرد: «وقتی این ذهنیت در جامعه شکل می‌گیرد که ارزش پول ملی در حال کاهش است، مردم ترجیح می‌دهند دارایی خود را به چیزی تبدیل کنند که تصور می‌کنند در برابر تورم مقاوم‌تر است. بنابراین انتظارات تورمی می‌تواند به یک عامل مستقل برای افزایش تقاضا در بازار ارز تبدیل شود.»
ریسک‌های سیاسی، خرید ارز را جلو انداخته است
جیهانی با اشاره به رفتار فعالان اقتصادی، تجار، واردکنندگان و تولیدکنندگان گفت: «فعالان اقتصادی، تاجر، واردکننده و تولیدکننده نیز وقتی می‌بینند ریسک‌های سیاسی در حال افزایش است، ممکن است تصمیم بگیرند ارز مورد نیاز خود را زودتر تامین کنند. آنها لزوما منتظر نمی‌مانند که ببینند قیمت اصلاح می‌کند یا نه.»
بر این اساس، بخشی از تقاضای بازار می‌تواند ناشی از جلو انداختن خرید ارز مورد نیاز برای فعالیت‌های اقتصادی باشد؛ رفتاری که در شرایط افزایش نااطمینانی و نگرانی از رشد بیشتر قیمت‌ها شدت می‌گیرد.
آیا بانک مرکزی می‌تواند قیمت دلار را کنترل کند؟
این کارشناس بازارهای مالی درباره نقش بانک مرکزی در مدیریت بازار ارز اظهار کرد: «قطعا یک نهاد به تنهایی قادر نیست فشار ناشی از ریسک‌های سیاسی، تحریم‌ها و انتظارات تورمی را خنثی کند. بانک مرکزی نقش مهمی در بازار دارد، اما عوامل بسیار بزرگ‌تری نیز خارج از اختیار این نهاد هستند.»
او افزود: «در حالی که با محدودیت منابع ارزی، تحریم و ریسک‌های سیاسی مواجهیم، نمی‌توانیم تمام افزایش قیمت دلار را به عملکرد بانک مرکزی نسبت داد. البته سیاست‌گذار باید از ابزارهایی که در اختیار دارد برای مدیریت بازار استفاده کند، اما انتظار اینکه بانک مرکزی به تنهایی تمام فشارهای اقتصادی و سیاسی را از بین ببرد، واقع‌بینانه نیست.»
جیهانی در ادامه بر اهمیت مدیریت انتظارات تأکید کرد و گفت: «یکی از مهم‌ترین وظایف بانک مرکزی، مدیریت انتظارات و فضای ذهنی جامعه است. اگر بازار احساس کند سیاست‌گذار توانایی مدیریت شرایط را دارد، انگیزه سفته‌بازی و رفتارهای هیجانی کاهش پیدا می‌کند.»
او همچنین یادآور شد: «در سال‌های گذشته نیز تجربه کرده‌ایم که گاهی با مدیریت انتظارات و مداخله هدفمند، بازار برای مدتی آرام شده است. بنابراین صرف عرضه ارز کافی نیست و نحوه اطلاع‌رسانی و پیام‌هایی که به بازار منتقل می‌شود نیز اهمیت زیادی دارد.»
توصیه به مردم؛ از خرید هیجانی دلار پرهیز کنید
جیهانی با اشاره به سطح فعلی قیمت ارز، نسبت به خریدهای هیجانی در قیمت‌های بالا هشدار داد و گفت: «قیمت‌های فعلی از نظر بنیادی بالا هستند و در سطوح بالاتر از محدوده‌ای که بر اساس متغیرهای اقتصادی قابل توجیه است، می‌توان از حباب صحبت کرد. بنابراین مردم باید نسبت به خریدهای هیجانی در این سطوح احتیاط داشته باشند.»
او در عین حال تأکید کرد که بالا بودن قیمت نسبت به ارزش بنیادی، لزوماً به معنای کاهش سریع نرخ ارز نیست و افزود: «این به معنای آن نیست که بانک مرکزی یا یک عامل خاص می‌تواند قیمت را به سرعت پایین بیاورد. وقتی انتظارات تورمی و ریسک سیاسی وجود دارد، بازار می‌تواند برای مدتی در سطوح بالاتر باقی بماند. اما باید توجه داشت که قیمت بازاری همیشه با ارزش بنیادی یکسان نیست.»
