اگر جنگ شود طلا بهتر است یا دلار؟ / کدام دارایی در شوک جنگی بهتر عمل می‌کند؟
یک تصور قدیمی در بازار وجود دارد: هر وقت جنگ شروع شود، طلا بهترین دارایی است. تجربه جنگ ایران در سال ۲۰۲۶ نشان داد این قاعده همیشه به این سادگی کار نمی‌کند. جنگ می‌تواند تقاضا برای دارایی امن را بالا ببرد، اما همزمان اگر قیمت نفت و تورم را افزایش دهد، بانک‌های مرکزی ممکن است نرخ بهره را بالا نگه دارند؛ اتفاقی که می‌تواند برخلاف انتظار به قیمت جهانی طلا فشار وارد کند.
برای سرمایه‌گذار ایرانی یک عامل دیگر نیز وجود دارد. طلای ۱۸ عیار از نرخ ارز داخلی هم تأثیر می‌گیرد. بنابراین حتی اگر اونس جهانی هنگام جنگ کاهش پیدا کند، جهش متغیرهای داخلی می‌تواند بخشی از افت آن را جبران کند. دلار و طلا هر دو از جنگ اثر می‌گیرند، اما مسیر اثرگذاری آنها یکسان نیست.
در ساعات اول جنگ کدام سریع‌تر واکنش نشان می‌دهد؟
در یک شوک نظامی مستقیم، تقاضای احتیاطی برای دارایی ارزی معمولاً می‌تواند بسیار سریع شکل بگیرد. شرکت‌ها برای واردات و حفظ نقدینگی ارزی حساس‌تر می‌شوند، خانوارها تلاش می‌کنند بخشی از ریسک ریال را پوشش دهند و دولت نیز منابع بیشتری برای کالاهای ضروری و امنیتی کنار می‌گذارد.
طلای داخلی نیز از همین افزایش ریسک تأثیر می‌گیرد، اما یک متغیر اضافی دارد: اونس جهانی. اگر اونس همزمان بالا برود، طلا می‌تواند حرکت قوی‌تری داشته باشد؛ اگر پایین بیاید، بخشی از اثر رشد داخلی را خنثی می‌کند.
چرا جنگ اخیر طلا را آن‌طور که انتظار می‌رفت بالا نبرد؟
جنگ ایران نمونه خوبی از همین تضاد بود. بالا رفتن قیمت نفت، تورم آمریکا را دوباره تقویت کرد و فدرال رزرو را به سمت سیاست پولی سخت‌گیرانه‌تر سوق داد. در نتیجه طلای جهانی به‌جای اینکه صرفاً از نااطمینانی جنگ سود ببرد، زیر فشار افزایش نرخ بهره و بازده اوراق قرار گرفت.
تا اواخر اکتبر، طلای جهانی نسبت به زمان شروع جنگ بیش از ۲۰ درصد کاهش پیدا کرده بود. بنابراین عبارت «جنگ یعنی حتماً اونس طلا بالا می‌رود» با تجربه همین سال سازگار نیست.
در جنگ طولانی دلار چه مزیتی دارد؟
اگر جنگ طولانی شود، هزینه‌های دولت افزایش پیدا می‌کند، صادرات ممکن است آسیب ببیند و نیاز به واردات کالاهای ضروری، دارو و تجهیزات بیشتر شود. این عوامل مستقیماً روی عرضه و تقاضای ارز داخلی اثر می‌گذارند.
در چنین شرایطی دارایی ارزی مواجهه مستقیم‌تری با ریسک داخلی دارد. اگر همزمان جنگ باعث افزایش جهانی نفت و نرخ بهره شود، حتی ممکن است دلار برای مدتی از طلای ۱۸ عیار جلو بزند، زیرا اونس طلا از سمت سیاست پولی آمریکا تحت فشار قرار گرفته است.
طلا چه زمانی دوباره برتری پیدا می‌کند؟
اگر جنگ از یک شوک تورمی به یک بحران گسترده مالی و اقتصادی تبدیل شود، رفتار بازار جهانی می‌تواند تغییر کند. افزایش تقاضا برای دارایی امن، نگرانی درباره رشد اقتصادی و در نهایت احتمال کاهش نرخ بهره می‌تواند دوباره به نفع طلا تمام شود.
طلای ۱۸ عیار در این مرحله یک مزیت بزرگ دارد: می‌تواند همزمان از رشد اونس و فشار روی ارزش ریال اثر بگیرد. اگر این دو موتور با هم روشن شوند، طلا می‌تواند از دارایی ارزی نیز سریع‌تر حرکت کند.
اگر جنگ شد، طلا بهتر است یا دلار؟
در مرحله نخست یک شوک جنگی داخلی، دارایی ارزی معمولاً مواجهه مستقیم‌تر و واکنش سریع‌تری با افزایش ریسک دارد؛ در حالی که رفتار طلای ۱۸ عیار به واکنش اونس جهانی نیز وابسته است.
اما هرچه افق طولانی‌تر شود، طلا به دلیل داشتن دو موتور مستقل جذاب‌تر می‌شود. ممکن است اونس در مرحله اول جنگ به دلیل افزایش نرخ بهره افت کند، اما اگر بعداً سیاست پولی تغییر کند، همان اونس می‌تواند به موتور صعودی تازه‌ای تبدیل شود.
بنابراین تجربه اخیر نشان می‌دهد پاسخ «جنگ شد، فقط طلا بخریم» بیش از حد ساده است. در شوک اولیه دلار می‌تواند واکنش مستقیم‌تری داشته باشد؛ در یک بحران طولانی‌تر، طلا ظرفیت بیشتری برای جبران و حتی سبقت گرفتن دارد.
