هوش مصنوعی چرا نرخ بهره جهان را بالا میبرد؟
غولهای فناوری برای ساخت دیتاسنترها صدها میلیارد دلار سرمایه میخواهند؛ موجی که حالا از بازار سهام عبور کرده و به بازار بدهی و نرخ بهره رسیده است.
تا همین چند سال قبل، اثر هوش مصنوعی بر بازارهای مالی بیشتر در قیمت سهام شرکتهایی مانند انویدیا، مایکروسافت، آمازون و متا دیده میشد. اما داستان AI دیگر به رشد سهام فناوری محدود نیست. انقلاب هوش مصنوعی به مرحلهای رسیده که برای ادامه مسیر خود به حجم عظیمی از پول، برق، تراشه، زمین و دیتاسنتر نیاز دارد؛ نیازی که آرامآرام در حال تغییر یکی از مهمترین بازارهای جهان یعنی بازار بدهی است.
شرکتهای فناوری برای تأمین این سرمایهگذاریها بیش از گذشته سراغ انتشار اوراق رفتهاند و همین اتفاق یک سؤال جدید در والاستریت ایجاد کرده است: آیا رونق هوش مصنوعی میتواند نرخ بهره را برای مدت طولانیتری بالا نگه دارد؟
پاسخ کوتاه این است که هوش مصنوعی به تنهایی تعیینکننده نرخ بهره نیست؛ تورم، سیاست بانکهای مرکزی، کسری بودجه دولتها و تحولات ژئوپلیتیکی همچنان نقش اصلی را دارند. اما حجم سرمایهای که اکنون برای توسعه AI مورد نیاز است آنقدر بزرگ شده که دیگر نمیتوان اثر آن بر بازار پول و اوراق را نادیده گرفت.
صورتحساب چند تریلیون دلاری هوش مصنوعی
ساخت مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی فقط به خرید تراشه محدود نمیشود. پشت هر مدل بزرگ، شبکهای از دیتاسنترها، خطوط انتقال برق، تجهیزات خنککننده، سرورها، زمین و زیرساخت ارتباطی قرار دارد.
برآورد Goldman Sachs نشان میدهد hyperscalerها یا همان بزرگترین شرکتهای ابری و فناوری ممکن است تا سال ۲۰۳۰ بیش از ۵.۳ تریلیون دلار برای هوش مصنوعی و دیتاسنترها هزینه کنند. اعدادی در این ابعاد حتی برای ثروتمندترین شرکتهای جهان نیز بزرگ هستند.
آمازون در سال جاری برنامه سرمایهگذاری خود را افزایش داده و رقم مخارج سرمایهای سالانه آن به حدود ۲۲۰ میلیارد دلار رسیده است؛ بخش بزرگی از این پول به زیرساخت ابری و هوش مصنوعی اختصاص پیدا میکند. شرکتهای بزرگ دیگر نیز مسیر مشابهی را دنبال میکنند. نتیجه ساده است: انقلاب AI وارد مرحلهای شده که دیگر جریان نقدی شرکتها به تنهایی برای تأمین تمام سرمایه مورد نیاز کافی نیست و بازار بدهی باید بخشی از این بار را بر دوش بکشد.
۵۰۰ میلیارد دلار بدهی برای عصر هوش مصنوعی
Goldman Sachs تخمین میزند تنها در سال ۲۰۲۶ نزدیک به ۵۰۰ میلیارد دلار بدهی مرتبط با هوش مصنوعی در بازارها منتشر شده است.
از این رقم، تا اوایل اوت حدود ۱۹۴ میلیارد دلار مربوط به بزرگترین شرکتهای فناوری بوده؛ در حالی که این گروه در تمام سال ۲۰۲۵ حدود ۱۰۸ میلیارد دلار بدهی منتشر کرده بود.
برآورد این موسسه نشان میدهد انتشار مستقیم اوراق توسط hyperscalerها در کل سال ۲۰۲۶ میتواند به حدود ۲۵۰ میلیارد دلار برسد.
اما احتمالاً نقطه اوج هنوز فرا نرسیده است. رویترز گزارش داده انتشار اوراق مرتبط با بزرگترین شرکتهای AI ممکن است در سال ۲۰۲۷ به حدود ۴۲۰ میلیارد دلار برسد؛ حدود ۶۰ درصد بیشتر از ۲۰۲۶. اینجاست که داستان هوش مصنوعی به نرخ بهره وصل میشود.
دولت آمریکا یک رقیب تازه پیدا کرده است
بازار سرمایه ظرفیت نامحدودی ندارد.
سرمایهگذاران بزرگی مانند صندوقهای بازنشستگی، شرکتهای بیمه و صندوقهای اوراق باید بین گزینههای مختلف تصمیم بگیرند؛ از اوراق خزانه آمریکا گرفته تا اوراق متا، آمازون، مایکروسافت و دیگر شرکتهایی که برای AI پول جمع میکنند.
وقتی حجم اوراق شرکتی افزایش پیدا میکند، شرکتها برای جذب سرمایهگذار باید بازده مناسبی پیشنهاد کنند.
این اتفاق میتواند رقابت برای پول را افزایش دهد.
از طرف دیگر، دولت آمریکا نیز همزمان حجم عظیمی از اوراق خزانه منتشر میکند تا کسری بودجه و بدهی خود را تأمین مالی کند. بنابراین بازار با وضعیتی روبهرو شده که در آن هم دولت و هم بزرگترین شرکتهای تکنولوژی جهان به دنبال جذب حجم عظیمی از سرمایه هستند.
افزایش عرضه اوراق، در صورت ثابت ماندن تقاضا، معمولاً به معنای کاهش قیمت اوراق و افزایش بازده آنهاست.
و افزایش بازده اوراق همان چیزی است که در زبان ساده میتوان آن را افزایش هزینه پول دانست.
وقتی سرمایهگذار نزدیک ۶ درصد سود میگیرد
یکی از نکات مهم بازار امروز این است که سرمایهگذاران برای خرید اوراق شرکتهای فناوری بازده قابل توجهی دریافت میکنند.
Goldman Sachs در ژوئن گزارش داده بود که بازده نهایی برخی اوراق شرکتهای بزرگ AI به حوالی ۶ درصد رسیده است.
این رقم پیام مهمی برای سایر بازارها دارد.
وقتی یک سرمایهگذار میتواند از اوراق یک شرکت بزرگ و دارای جریان نقد قدرتمند، سودی نزدیک به ۶ درصد دریافت کند، بازده مورد انتظار او از سرمایهگذاریهای پرریسکتر نیز بالا میرود.
سهام، استارتاپها، املاک تجاری، بازارهای نوظهور و حتی پروژههای زیرساختی باید بازده بیشتری ارائه کنند تا همچنان برای سرمایهگذار جذاب باشند.
به همین دلیل نرخ بهره بالاتر فقط داستان بازار اوراق نیست؛ قیمتگذاری تقریباً تمام داراییهای جهان به آن وابسته است.
AI فقط پول نمیخواهد؛ برق هم میخواهد
اثر هوش مصنوعی بر نرخ بهره فقط از مسیر بدهی عبور نمیکند.
دیتاسنترها مصرفکنندگان عظیم انرژی هستند و توسعه سریع آنها نیاز به سرمایهگذاری گسترده در نیروگاه، شبکه برق و زیرساخت انرژی دارد.
برای نمونه، پروژه جدید متا در آلبرتا کانادا حدود ۱۳ میلیارد دلار کانادا ارزش دارد و تنها در دوره اولیه به صدها مگاوات برق نیاز خواهد داشت. بیش از ۱۰۰ پروژه دیتاسنتری نیز در این منطقه پیشنهاد شده است.
اگر تقاضای برق سریعتر از ظرفیت تولید رشد کند، هزینه انرژی نیز میتواند افزایش پیدا کند.
این موضوع از یک مسیر دیگر دوباره به تورم و نرخ بهره متصل میشود.
بنابراین رونق AI همزمان دو اثر دارد: تقاضا برای سرمایه مالی را بالا میبرد و تقاضا برای سرمایه فیزیکی و انرژی را نیز افزایش میدهد.
آیا بازار میتواند این همه بدهی را جذب کند؟
تا مدتی سرمایهگذاران بدون نگرانی اوراق شرکتهای فناوری را میخریدند؛ زیرا ترازنامه این شرکتها بسیار قدرتمند بود.
اما نشانههایی از تغییر رفتار دیده میشود.
رویترز در روزهای اخیر گزارش داده سرمایهگذاران در برابر موج جدید اوراق مرتبط با AI انتخابگرتر شدهاند و فاصله بازده برخی اوراق AI با اوراق دولتی افزایش یافته است.
اسپرد اوراق مرتبط با AI در برخی بخشهای بازار به حدود ۱۱۵ واحد پایه رسیده، در حالی که این رقم برای بازار گستردهتر اوراق شرکتی حدود ۷۸ واحد پایه گزارش شده است.
این الزاماً به این معنا نیست که سرمایهگذاران انتظار ورشکستگی غولهای فناوری را دارند.
نگرانی اصلی چیز دیگری است: حجم عرضه.
حتی اوراق یک شرکت بسیار معتبر نیز زمانی که دهها میلیارد دلار از آن وارد بازار شود باید با قیمت جذابتری عرضه شود تا خریدار کافی پیدا کند.
بزرگترین پرسش: این سرمایهگذاریها چه زمانی پولساز میشوند؟
در نهایت تمام داستان به یک سؤال بازمیگردد.
آیا درآمد حاصل از هوش مصنوعی میتواند سرمایهگذاری چند تریلیون دلاری امروز را توجیه کند؟
Goldman Sachs میگوید فاصله میان سرمایهگذاری شرکتها و زمانی که بتوانند از این زیرساختها درآمد ایجاد کنند، بسته به پروژه میتواند از چند ماه تا حدود دو سال باشد.
اگر درآمد AI با سرعت مورد انتظار رشد کند، بدهی امروز میتواند سوخت یک جهش بزرگ بهرهوری در آینده باشد.
اما اگر درآمدزایی عقبتر از سرمایهگذاری حرکت کند، شرکتها باید برای مدت بیشتری به بازار بدهی وابسته بمانند.
در آن صورت عرضه اوراق بیشتر خواهد شد و رقابت بر سر سرمایه نیز ادامه پیدا میکند.
انقلاب AI از بورس به بازار پول رسیده است
در سالهای ابتدایی تب هوش مصنوعی، مهمترین سؤال سرمایهگذاران این بود که کدام شرکت بیشترین سود را از AI خواهد برد.
اکنون سؤال بزرگتری در حال شکلگیری است:
پول لازم برای ساخت اقتصاد هوش مصنوعی از کجا خواهد آمد؟
پاسخ این سؤال میتواند پیامدهایی فراتر از صنعت فناوری داشته باشد.
دولتها برای تأمین کسری بودجه اوراق منتشر میکنند، شرکتهای فناوری صدها میلیارد دلار برای ساخت دیتاسنترها میخواهند و پروژههای انرژی و زیرساختی نیز به سرمایه نیاز دارند.
همه آنها در نهایت برای یک چیز رقابت میکنند: پول سرمایهگذار.
به همین دلیل ممکن است یکی از غیرمنتظرهترین پیامدهای انقلاب هوش مصنوعی نه در بازار تراشه یا سهام فناوری، بلکه در بازار اوراق دیده شود.
عصری که قرار بود ماشینها هزینه بسیاری از فعالیتها را کاهش دهند، فعلاً برای ساخته شدن به یکی از بزرگترین موجهای سرمایهگذاری و استقراض تاریخ نیاز دارد.
و تا زمانی که این عطش برای سرمایه ادامه داشته باشد، هوش مصنوعی میتواند یکی از نیروهایی باشد که اجازه نمیدهد قیمت پول در جهان به آسانی به دوران نرخهای بهره بسیار پایین بازگردد.
