بازدهی بازارها در ماه مهر / بورس، طلا یا دلار؛ کدام‌یک برنده بودند؟

این نتیجه از یک جهت اهمیت بیشتری دارد. در سال‌های اخیر هر زمان تورم و نااطمینانی افزایش پیدا کرده، معمولاً نگاه سرمایه‌گذاران ابتدا به سمت طلا و دارایی‌های ارزی رفته است. اما مهر امسال بازار سهام توانست در رقابت مستقیم با این دو دارایی جلو بیفتد. شاخص هم‌وزن ۱۷.۳۴ درصد، دلار ۱۵.۷۳ درصد، شاخص کل بورس ۱۴.۰۴ درصد و طلای ۱۸ عیار ۱۳.۲۶ درصد بازده ثبت کردند. برای بورس، آخرین داده معاملاتی ۲۹ مهر در محاسبات لحاظ شده است.

فاصله میان بهترین و ضعیف‌ترین بازار شاید در نگاه اول فقط چهار واحد درصد باشد، اما وقتی این اعداد روی یک سرمایه واقعی قرار می‌گیرند، تفاوت محسوس می‌شود. کسی که ابتدای مهر یک میلیارد تومان سرمایه داشت و بازدهی مشابه شاخص هم‌وزن به دست می‌آورد، در پایان دوره حدود ۱۷۳ میلیون تومان سود کرده بود. همین سرمایه در طلا حدود ۱۳۳ میلیون تومان سود می‌ساخت؛ یعنی فقط طی یک ماه، نزدیک به ۴۰ میلیون تومان اختلاف میان دو انتخاب ایجاد شده است.

مهر ماهی بود که بورس از پناهگاه‌های تورمی جلو زد

مقایسه اعداد از ۳۱ شهریور تا پایان مهر نشان می‌دهد تمام بازارهای اصلی بازده مثبت قابل توجهی داشته‌اند، اما ترتیب آنها برخلاف چیزی است که شاید در نگاه اول انتظار می‌رفت.

نکته مهم فقط صدرنشینی بورس نیست؛ شاخص هم‌وزن بیش از شاخص کل رشد کرده است. شاخص کل بیشتر تحت تأثیر شرکت‌های بزرگ و نمادهای شاخص‌ساز قرار دارد، در حالی که شاخص هم‌وزن وزن یکسان‌تری به شرکت‌ها می‌دهد و در نتیجه تصویر بهتری از وضعیت عمومی‌تر بازار ارائه می‌کند. رشد ۱۷.۳۴ درصدی شاخص هم‌وزن در برابر رشد ۱۴.۰۴ درصدی شاخص کل نشان می‌دهد حرکت مهر صرفاً به چند سهم بزرگ محدود نبوده و بخش وسیع‌تری از بازار سهام در صعود مشارکت داشته است.

این تفاوت برای تحلیل بازار اهمیت زیادی دارد. اگر شاخص کل به تنهایی بالا برود اما بخش بزرگی از سهام بازار درجا بزنند، نمی‌توان از یک رونق گسترده صحبت کرد. اما وقتی شاخص هم‌وزن جلوتر حرکت می‌کند، می‌توان گفت پول و تقاضا به دامنه بزرگ‌تری از نمادها رسیده است. مهر از این منظر یکی از متفاوت‌ترین ماه‌های بورس در دوره اخیر بود؛ ماهی که بازار سهام نه تنها مثبت شد، بلکه در سطح عمومی‌تر سهام نیز از دو پناهگاه سنتی سرمایه یعنی طلا و ارز جلو زد.

با این حال این صدرنشینی را نباید با تضمین ادامه روند اشتباه گرفت. بورس بازاری است که علاوه بر تورم از سودآوری شرکت‌ها، نرخ بهره، سیاست‌های اقتصادی، وضعیت صنایع صادراتی و جریان نقدینگی اثر می‌گیرد. چیزی که آمار مهر نشان می‌دهد صرفاً این است که در یک بازه یک‌ماهه، سرمایه‌گذار بورسی به‌طور متوسط فرصت بازده بیشتری از خریدار طلا و دلار داشته است.

اگر اول مهر یک میلیارد تومان داشتید، الان چقدر پول داشتید؟

درصد بازدهی زمانی ملموس می‌شود که آن را به پول تبدیل کنیم. فرض کنیم فردی در ابتدای مهر یک میلیارد تومان سرمایه داشته و چهار انتخاب پیش روی او بوده است. اگر سرمایه او متناسب با شاخص هم‌وزن رشد می‌کرد، ارزش دارایی‌اش در پایان دوره به حدود یک میلیارد و ۱۷۳ میلیون تومان می‌رسید. در دلار این عدد حدود یک میلیارد و ۱۵۷ میلیون تومان، در شاخص کل بورس یک میلیارد و ۱۴۰ میلیون تومان و در طلای ۱۸ عیار حدود یک میلیارد و ۱۳۳ میلیون تومان می‌شد.

این محاسبه یک نکته مهم درباره سرمایه‌گذاری را نشان می‌دهد. در دوره‌هایی که تقریباً تمام دارایی‌ها با هم رشد می‌کنند، مسئله فقط «فرار از افت ارزش پول» نیست؛ انتخاب بازار مناسب می‌تواند اختلاف قابل توجهی در بازده ایجاد کند. در مهر، کسی که صرفاً به دلیل ترس از تورم به طلا پناه برده بود، همچنان سود قابل توجهی داشت، اما نسبت به سرمایه‌گذاری که در بازار سهام و به‌ویژه بخش گسترده‌تری از سهام حضور داشت، بازده کمتری گرفت.

البته این محاسبه به معنی آن نیست که می‌توان شاخص هم‌وزن را مستقیماً خرید یا هر سهامی دقیقاً همین بازده را داده است. شاخص یک معیار آماری از عملکرد مجموعه‌ای از شرکت‌هاست و درون بازار، اختلاف بازده میان سهم‌ها می‌تواند بسیار زیاد باشد. بعضی سهام ممکن است چند برابر متوسط بازار رشد کرده باشند و برخی دیگر حتی در یک ماه صعودی بازده منفی داده باشند.

همین نکته یکی از تفاوت‌های بنیادین بورس با طلا و ارز است. در طلا یا دلار، انتخاب خود دارایی بخش اصلی تصمیم است؛ اما در بورس، بعد از انتخاب بازار تازه مرحله مهم‌تر یعنی انتخاب سهم آغاز می‌شود. بنابراین عدد ۱۷.۳۴ درصد را باید بازده شاخص هم‌وزن دید، نه سود تضمین‌شده هر سرمایه‌گذار بورسی.

چرا دلار با رشد ۱۵ درصدی هم بازنده این رقابت شد؟

دلار مهر را از محدوده ۲۳۲ هزار تومان شروع کرد و در پایان دوره مورد بررسی به ۲۶۸ هزار و ۵۰۰ تومان رسید. افزایش بیش از ۳۶ هزار تومانی قیمت در یک ماه، بازده ۱۵.۷۳ درصدی ساخته است؛ عددی که در هر شرایط معمول اقتصادی بازده فوق‌العاده بالایی برای تنها یک ماه محسوب می‌شود.

با این حال همین رشد هم برای رسیدن به رتبه اول کافی نبود. شاخص هم‌وزن حدود ۱.۶ واحد درصد بیشتر از دلار رشد کرد. اتفاقی که نشان می‌دهد در مهر بخشی از بازار سهام نه تنها توانسته همراه تورم دارایی‌ها حرکت کند، بلکه از یکی از اصلی‌ترین دارایی‌های مورد توجه سرمایه‌گذاران نیز جلو افتاده است.

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که مسیر دلار را در ماه‌های اخیر ببینیم. ارز در مدت کوتاهی جهش شدیدی را پشت سر گذاشته و طبیعی است که پس از چنین حرکتی بخشی از بازار در معرض اصلاح و شناسایی سود قرار بگیرد. بورس اما از نقطه متفاوتی وارد مهر شد؛ بازاری که مدت‌ها نسبت به بسیاری از دارایی‌ها عقب مانده بود و در نتیجه با برگشت نقدینگی توانست بخشی از این عقب‌ماندگی را جبران کند.

بنابراین بازده بیشتر بورس را نمی‌توان فقط به «بهتر بودن» ذاتی سهام نسبت داد. نقطه شروع بازارها متفاوت بوده است. دلاری که پیش از مهر بخش بزرگی از حرکت خود را آغاز کرده بود، با بورسی رقابت می‌کرد که هنوز ظرفیت جبران عقب‌ماندگی داشت. همین تفاوت در نقطه شروع، یکی از دلایل مهم نتیجه مهر است.

طلا آخر شد؛ اما آیا واقعاً عملکرد بدی داشت؟

طلای ۱۸ عیار با بازده ۱۳.۲۶ درصدی آخرین بازار در این مقایسه است، اما عبارت «آخرین» ممکن است تصویر اشتباهی ایجاد کند. بیش از ۱۳ درصد سود در یک ماه همچنان بازده بسیار بزرگی است. تنها مشکل طلا این بود که مهر ماهی بود که سه رقیب دیگر سریع‌تر حرکت کردند.

قیمت طلای ۱۸ عیار از ۲۳ میلیون و ۹۲۷ هزار و ۷۰۰ تومان در پایان شهریور به حدود ۲۷ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان رسید. برای سرمایه یک میلیارد تومانی، این حرکت چیزی نزدیک به ۱۳۳ میلیون تومان سود اسمی ایجاد کرده است. در بسیاری از دوره‌های سال چنین بازدهی می‌توانست طلا را به صدر جدول برساند.

اما طلا برخلاف دلار از دو موتور همزمان تأثیر می‌گیرد؛ متغیرهای داخلی و قیمت جهانی اونس. اگر این دو عامل هم‌جهت باشند، حرکت طلا می‌تواند بسیار سریع شود و اگر یکی از آنها فشار کاهشی ایجاد کند، طلای داخلی ممکن است از سایر دارایی‌های تورمی عقب بماند. مهر نمونه‌ای از حالت دوم بود؛ طلا رشد کرد، اما سرعت رشد آن به اندازه ارز و بورس نبود.

همین ویژگی باعث می‌شود مقایسه یک‌ماهه برای تصمیم بلندمدت کافی نباشد. ممکن است در یک ماه بورس صدرنشین باشد و ماه بعد با تغییر اونس یا شرایط اقتصادی، طلا دوباره جایگاه نخست را بگیرد. سرمایه‌گذاری را نمی‌توان صرفاً با نگاه به برنده ماه گذشته انجام داد.

مهم‌ترین پیام مهر؛ همه‌چیز با هم گران شد

شاید مهم‌ترین نکته جدول بازدهی مهر اصلاً این نباشد که کدام بازار اول شده است. نکته مهم‌تر این است که ضعیف‌ترین بازار این مقایسه هم بیش از ۱۳ درصد بازده داده است.

شاخص هم‌وزن ۱۷.۳۴ درصد، دلار ۱۵.۷۳ درصد، شاخص کل ۱۴.۰۴ درصد و طلا ۱۳.۲۶ درصد رشد کرده‌اند. وقتی طی یک ماه تقریباً تمام دارایی‌های اصلی دو رقمی بالا می‌روند، این رفتار را نمی‌توان صرفاً به داستان مستقل هر بازار نسبت داد. بخشی از آن بازتاب افزایش انتظارات تورمی و تلاش سرمایه برای فرار از کاهش قدرت خرید پول است.

در چنین فضایی حتی فردی که هیچ دارایی نخریده، عملاً در حال گرفتن یک موقعیت سرمایه‌گذاری است: نگهداری پول نقد. تفاوت اینجاست که ارزش این موقعیت روی صورت‌حساب بانکی تغییر نمی‌کند، اما در مقابل دارایی‌هایی که طی یک ماه ۱۳ تا ۱۷ درصد گران شده‌اند، قدرت خرید آن کاهش پیدا می‌کند.

به همین دلیل مهر را می‌توان ماه رقابت میان بازارها دانست، اما همزمان یک هشدار درباره ارزش پول نیز در آن دید. سرمایه‌گذار فقط میان بورس، طلا و دلار انتخاب نکرده؛ میان دارایی‌هایی که با سرعت‌های مختلف رشد کرده‌اند و پولی که بدون تغییر اسمی باقی مانده نیز انتخاب کرده است.

در پایان مهر، برنده عددی این رقابت شاخص هم‌وزن بورس بود؛ اما برنده ماه بعد از حالا مشخص نیست. آنچه داده‌های مهر روشن می‌کنند این است که بورس دوباره به رقابت دارایی‌ها برگشته، طلا و دلار دیگر تنها گزینه‌های حفظ ارزش سرمایه نیستند و انتخاب میان بازارها دوباره اهمیت پیدا کرده است.