انتخابات اسرائیل / گادی آیزنکوت کیست رقیب نتانیاهو با مواضع سخت‌گیرانه علیه ایران کیست؟
گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد کل ارتش اسرائیل و رهبر حزب یاشار، تلاش می‌کند با انتقاد از عملکرد بنیامین نتانیاهو در جنگ غزه و تکیه بر سابقه نظامی خود، به‌عنوان جایگزین نخست‌وزیر اسرائیل مطرح شود؛ با این حال، مواضع او درباره ایران، حماس و تشکیل کشور مستقل فلسطینی همچنان سخت‌گیرانه است.
گادی آیزنکوت از چهره‌هایی است که در رقابت سیاسی با بنیامین نتانیاهو، بر تجربه نظامی و انتقاد از عملکرد دولت فعلی اسرائیل تکیه دارد. او اگرچه در شیوه اداره دولت و مدیریت جنگ غزه با نتانیاهو اختلاف‌نظر دارد، در بسیاری از مسائل امنیتی و منطقه‌ای مواضعی نزدیک به سیاست‌های سخت‌گیرانه اسرائیل اتخاذ کرده است.
آیزنکوت که از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹ ریاست ستاد کل ارتش اسرائیل را بر عهده داشت، پس از حمله حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و آغاز جنگ غزه به کابینه جنگ نتانیاهو پیوست، اما حدود هشت ماه بعد از آن خارج شد و به انتقاد از نحوه مدیریت جنگ پرداخت.
بیشتر بخوانید:
انهدام مرکز آموزشی پژاک در عملیات سپاه
اختلاف آیزنکوت و نتانیاهو بر سر جنگ غزه
آیزنکوت معتقد است دولت نتانیاهو در دستیابی به اهداف اعلام‌شده خود در جنگ غزه، از جمله نابودی توان نظامی و ساختار حکمرانی حماس، موفق نبوده است. او همچنین بر ضرورت تدوین راهبردی روشن برای پایان دادن به جنگ و آزادی گروگان‌ها تأکید کرده است.
با این حال، انتقاد او از نتانیاهو به معنای مخالفت با سیاست‌های نظامی اسرائیل علیه حماس نیست. آیزنکوت نیز بر خلع سلاح این گروه و جلوگیری از بازگشت آن به قدرت در نوار غزه تأکید دارد.
بنابراین، رقابت این دو را نمی‌توان به تقابل میان یک سیاستمدار جنگ‌طلب و چهره‌ای صلح‌طلب تقلیل داد. اختلاف اصلی آنها بیشتر به نحوه مدیریت جنگ، عملکرد رهبری سیاسی و شیوه تصمیم‌گیری‌های امنیتی مربوط می‌شود.
مواضع سخت‌گیرانه آیزنکوت درباره ایران
جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای یکی از محورهای اصلی برنامه امنیتی آیزنکوت است. او استفاده از گزینه نظامی یا دستیابی به توافقی دیپلماتیک با حمایت آمریکا را از راه‌های مقابله با آنچه تهدید هسته‌ای ایران می‌داند، مطرح کرده است.
آیزنکوت همچنین معتقد است حمله به تأسیسات هسته‌ای به‌تنهایی برای رفع نگرانی‌های اسرائیل کافی نیست و باید از بازسازی پنهانی برنامه هسته‌ای ایران یا انتقال مواد حساس جلوگیری شود. از نگاه او، هرگونه توافق احتمالی باید بازرسی‌های گسترده و بلندمدت را تضمین کند.
بر اساس گزارش‌های رسانه‌های اسرائیلی، او از ایجاد سازوکاری برای نظارت مستمر بر مناطق مرتبط با ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران حمایت کرده است. در چارچوب پیشنهاد مطرح‌شده از سوی او، جابه‌جایی مشکوک مواد هسته‌ای می‌تواند با واکنش نظامی روبه‌رو شود.
همچنین گزارش‌هایی درباره حمایت آیزنکوت از گسترش عملیات اطلاعاتی و مخفی اسرائیل علیه ایران، به‌ویژه با تمرکز بر توان موشکی این کشور، منتشر شده است. این پیشنهادها در حد مواضع و طرح‌های منتسب به او مطرح شده‌اند و به‌خودی‌خود به معنای پذیرش یا اجرای آنها از سوی آمریکا نیستند.
تفاوت دیدگاه آیزنکوت با نتانیاهو درباره ایران
آیزنکوت و نتانیاهو در مخالفت با دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای اشتراک نظر دارند، اما درباره نحوه مدیریت این پرونده و چگونگی تعامل با آمریکا تفاوت‌هایی میان دیدگاه‌های آنها مطرح شده است.
آیزنکوت بر اهمیت حفظ همکاری با واشنگتن و پرهیز از تبدیل اختلاف‌نظرها به تقابلی علنی تأکید دارد. او معتقد است اسرائیل باید ضمن دفاع از منافع امنیتی خود، همکاری با آمریکا را نیز حفظ کند؛ رویکردی که در برخی مقاطع با شیوه علنی مخالفت کردن نتانیاهو با توافق‌های احتمالی با ایران تفاوت داشته است.
با این حال، آیزنکوت استفاده از نیروی نظامی را به‌طور اصولی رد نمی‌کند. او درباره حمله مستقیم ایران به اسرائیل در آوریل ۲۰۲۴ گفته بود که به نتانیاهو پیشنهاد کرده است هم‌زمان با حرکت موشک‌ها و پهپادهای ایرانی به سمت تل‌آویو، اسرائیل حمله‌ای علیه ایران انجام دهد؛ پیشنهادی که به گفته او، نتانیاهو نپذیرفت.
دیدگاه آیزنکوت درباره تغییر حکومت ایران
آیزنکوت در اکتبر ۲۰۲۶، سقوط جمهوری اسلامی را ضروری توصیف کرد، اما گفت چنین تغییری از طریق عملیات نظامی قابل تحقق نیست.
او همچنین اعلام کرد که در آن مقطع، از تحول تعیین‌کننده‌ای که حمله فوری مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران را توجیه کند، اطلاعی ندارد. از دیدگاه او، استفاده دوباره از نیروی نظامی باید به شرایطی وابسته باشد که تهدید هسته‌ای ایران وارد مرحله‌ای تازه و جدی شود.
این مواضع نشان می‌دهد که آیزنکوت میان هدف سیاسی تغییر حکومت ایران و استفاده از نیروی نظامی برای مقابله با برنامه هسته‌ای این کشور تمایز قائل است؛ هرچند رویکرد کلی او همچنان بر فشار امنیتی و جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای استوار است.
او در سال ۲۰۲۱ نیز گفته بود که ایران حتی بدون سلاح هسته‌ای، تهدیدی مهم برای اسرائیل محسوب می‌شود، اما دستیابی تهران به چنین سلاحی ماهیت این تهدید را تغییر خواهد داد.
مخالفت با تشکیل کشور مستقل فلسطینی
مواضع سخت‌گیرانه آیزنکوت به پرونده ایران محدود نمی‌شود. او با تشکیل کشور مستقل فلسطینی مخالفت کرده و بر حفظ برتری امنیتی اسرائیل در منطقه میان رود اردن و دریای مدیترانه تأکید دارد.
آیزنکوت همچنین از گسترش شهرک‌سازی یهودی در کرانه باختری حمایت می‌کند، هرچند با برخی طرح‌های شهرک‌سازی دولت نتانیاهو و خشونت شهرک‌نشینان علیه فلسطینیان مخالفت کرده است.
در نتیجه، روی کار آمدن احتمالی او لزوماً به معنای تغییر اساسی سیاست‌های اسرائیل در قبال فلسطینیان نخواهد بود. مواضع اعلام‌شده این ژنرال پیشین نشان می‌دهد که او نیز با تشکیل کشور مستقل فلسطینی مخالف است و بر ملاحظات امنیتی اسرائیل تأکید دارد.
سابقه نظامی و دکترین ضاحیه
آیزنکوت ۴۱ سال در ارتش اسرائیل خدمت کرده است. او پیش از رسیدن به ریاست ستاد کل ارتش، در عملیات نظامی اسرائیل در کرانه باختری و جنگ سال ۲۰۰۶ با حزب‌الله لبنان مشارکت داشت.
نام او با راهبردی موسوم به «دکترین ضاحیه» نیز پیوند خورده است؛ رویکردی نظامی که بر وارد کردن ضربات گسترده به مناطق و زیرساخت‌های مورد استفاده گروه‌های مسلح تأکید دارد. این راهبرد به دلیل پیامدهای آن برای غیرنظامیان با انتقادهایی مواجه شده است.
زندگی شخصی آیزنکوت نیز از جنگ غزه تأثیر پذیرفته است. پسر او، گال مئیر آیزنکوت، در دسامبر ۲۰۲۳ در غزه کشته شد. این اتفاق به یکی از بخش‌های مهم زندگی شخصی و تصویر عمومی او در جامعه اسرائیل تبدیل شده است.
آیزنکوت که از خانواده‌ای با ریشه مراکشی می‌آید، تلاش می‌کند تجربه نظامی و پیشینه شخصی خود را به‌عنوان بخشی از هویت سیاسی‌اش مطرح کند.
حزب یاشار و چالش تشکیل دولت
آیزنکوت در سال ۲۰۲۵ حزب یاشار را تأسیس کرد. این حزب بر تقویت امنیت ملی، افزایش توان نظامی، گسترش خدمت نظامی یا ملی، بهبود آموزش عمومی و کاهش شکاف‌های اجتماعی تأکید دارد.
با وجود تلاش او برای معرفی خود به‌عنوان جایگزین نتانیاهو، رسیدن به قدرت به توانایی‌اش در تشکیل ائتلاف پارلمانی وابسته است.
پارلمان اسرائیل ۱۲۰ کرسی دارد و تشکیل دولت مستلزم برخورداری از حمایت دست‌کم ۶۱ نماینده است. به همین دلیل، حتی عملکرد مناسب یک حزب در نظرسنجی‌ها نیز به‌تنهایی تشکیل دولت را تضمین نمی‌کند.
موضع آیزنکوت درباره همکاری با احزاب عربی اسرائیل نیز می‌تواند دامنه گزینه‌های ائتلافی او را محدود کند. او اعلام کرده است که حاضر به تشکیل ائتلاف با احزابی که نمایندگی شهروندان عرب اسرائیل را بر عهده دارند، نیست.
آیا آیزنکوت سیاست اسرائیل در قبال ایران را تغییر می‌دهد؟
بررسی مواضع اعلام‌شده آیزنکوت نشان می‌دهد که رقابت او با نتانیاهو بیش از آنکه تقابل دو رویکرد کاملاً متفاوت در سیاست خارجی باشد، به اختلاف بر سر مدیریت دولت، عملکرد سیاسی و شیوه پیشبرد اهداف امنیتی مربوط می‌شود.
هر دو بر جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای و خلع سلاح حماس تأکید دارند و با تشکیل کشور مستقل فلسطینی مخالف‌اند. تفاوت اصلی آنها را باید در نحوه مدیریت جنگ، چگونگی تعامل با آمریکا، تصمیم‌گیری درباره گزینه نظامی و برخی ابعاد سیاست‌های امنیتی و شهرک‌سازی جست‌وجو کرد.
از این منظر، آیزنکوت می‌کوشد خود را جایگزینی برای نتانیاهو معرفی کند که ضمن حفظ رویکرد سخت‌گیرانه امنیتی، در مدیریت سیاسی و تصمیم‌گیری‌های راهبردی مسیر متفاوتی را دنبال می‌کند؛ اما پیروزی سیاسی او و امکان تشکیل دولت، به نتیجه انتخابات و آرایش ائتلاف‌های پارلمانی بستگی خواهد داشت.
