هشدار به تازهواردان بورس؛ چشمبسته وارد بازار نشوید
رکوردشکنیهای پیاپی بورس تهران بار دیگر نگاه بسیاری از سرمایهگذارانی را که مدتها از بازار سهام دور بودهاند به تالار شیشهای برگردانده است. شاخص کل در ۱۶ شهریور برای نخستینبار وارد محدوده ۶.۹ میلیون واحد شد و صفهای خرید سنگین دوباره تصاویری آشنا از روزهای داغ بورس ایجاد کردهاند. اما درست در همین نقطه باید یک هشدار جدی را به تازهواردان داد: رشد شاخص به این معنا نیست که هر سهمی بخرید سود خواهید کرد.
شرایط امروز بازار با چند ماه قبل تفاوت زیادی دارد. بخش قابل توجهی از سهام از کفهای قیمتی خود فاصله گرفتهاند و شاخص کل نیز پس از یک رالی قدرتمند، حدود ۷۵ درصد از ابتدای سال رشد کرده است. همزمان نسبت قیمت به سود گذشتهنگر بازار یا همان P/E نیز به حوالی ۸ واحد رسیده؛ محدودهای که در سالهای اخیر بارها حساسیت بازار نسبت به ارزشگذاری را افزایش داده است.
بورس هنوز میتواند رشد کند؛ اما دیگر بورس چند ماه قبل نیست
اینکه بازار سهام همچنان ظرفیت رشد داشته باشد با این گزاره که هرکس امروز وارد شود حتماً سود بزرگی خواهد کرد دو موضوع کاملاً متفاوت است.
در کفهای قبلی بازار، نسبتهای ارزشگذاری پایینتر بود، بسیاری از سهمها پس از ریزشهای سنگین با تخفیف معامله میشدند و ارزش دلاری بورس نیز به سطوح بسیار پایینی رسیده بود. اکنون اما بخش مهمی از این عقبماندگی جبران شده است.
ارزش دلاری بازار سرمایه در ابتدای شهریور به بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار برگشته است. هرچند این رقم همچنان پایینتر از برخی قلههای تاریخی بازار است، اما نسبت به کفهای قبلی افزایش قابل توجهی داشته و نشان میدهد بخشی از ارزندگی گذشته اکنون در قیمت سهام منعکس شده است.
پس ممکن است هنوز سهمهای ارزنده زیادی در بازار وجود داشته باشند؛ اما دیگر نمیتوان از «ارزندگی عمومی» تمام بازار صحبت کرد.
منتظر تکرار سودهای عجیب بورس ۹۹ نباشید
یکی از خطرناکترین تصورات برای تازهواردان این است که رشد اخیر آغاز دورهای شبیه سال ۱۳۹۹ باشد؛ دورهای که قیمت بسیاری از سهمها ظرف چند ماه چند برابر شد و هر روز افراد بیشتری با تصور سود آسان وارد بورس شدند.
در سال ۱۳۹۹ شاخص کل تنها در کمتر از پنج ماه حدود ۳۰۵ درصد رشد کرد. همین بازدهیهای خیرهکننده میلیونها سرمایهگذار تازه را وارد بازار کرد، اما پس از رسیدن بازار به اوج، روند معکوس شد و بسیاری از افرادی که در ماههای پایانی موج صعودی وارد شده بودند با زیانهای سنگین مواجه شدند.
مقایسه شرایط کنونی با آن دوره نیز نشان میدهد نباید انتظار داشت آن الگو عیناً تکرار شود. برآوردهای منتشرشده نشان میدهد در فاصله مرداد ۱۳۹۸ تا مرداد ۱۳۹۹ بیش از ۵.۸ میلیارد دلار سرمایه حقیقی وارد بورس شده بود، در حالی که ورود سرمایه حقیقی در یک سال اخیر حدود ۴۲۰ میلیون دلار برآورد شده است. ارزش دلاری معاملات روزانه نیز در روزهای پررونق فعلی عمدتاً حدود ۳۰۰ میلیون دلار بوده؛ در حالی که در نیمه نخست سال ۱۳۹۹ این رقم در مقاطعی به حدود یک میلیارد دلار رسیده بود.
یعنی بورس امروز میتواند صعودی بماند، اما انتظار چند برابر شدن عمومی قیمتها صرفاً به دلیل ورود نقدینگی، دستکم با شرایط فعلی، انتظار بسیار پرریسکی است.
صف خرید دلیل ارزندگی یک سهم نیست
بزرگترین دام برای تازهواردان معمولاً از جایی شروع میشود که چند روز سبز بازار را میبینند و تصور میکنند هر سهمی که صف خرید دارد باید خریداری شود.
اتفاقاً هرچه بازار بیشتر رشد میکند، انتخاب سهم اهمیت بیشتری پیدا میکند. ممکن است یک شرکت همچنان نسبت قیمت به سود مناسبی داشته باشد، از رشد نرخ ارز منتفع شود و گزارشهای عملیاتی قدرتمندی منتشر کرده باشد؛ در همان بازار ممکن است سهم دیگری صرفاً به دلیل فضای مثبت و ورود پول رشد کرده باشد و قیمت آن سریعتر از سودآوری شرکت افزایش یافته باشد.
در روزهای صعودی تفاوت این دو چندان دیده نمیشود، چون تقریباً همهچیز سبز است. مشکل زمانی آغاز میشود که جریان نقدینگی آرام میشود؛ آن زمان معمولاً شرکتهای ضعیفتر سریعتر از بقیه بازار با فشار فروش مواجه میشوند.
نرخ سود بالا هنوز رقیب جدی بورس است
بازار امروز یک تفاوت مهم دیگر نیز با دورههای جهش شدید بورس دارد؛ گزینههای کمریسک همچنان بازده بالایی ارائه میکنند. در بازار صندوقهای درآمد ثابت حتی نرخهای نزدیک به ۴۰ درصد نیز تبلیغ میشود. این موضوع باعث میشود سرمایهگذار برای پذیرفتن ریسک سهام، انتظار بازده بالاتری داشته باشد.
وقتی یک سرمایهگذار میتواند بدون تحمل نوسانات شدید بازار سهام بازده قابل توجهی از ابزارهای کمریسک دریافت کند، طبیعی است که ارزشگذاری سهام نیز محدودیت بیشتری پیدا کند.
به همین دلیل، افزایش قیمت سهم بدون رشد متناسب سودآوری نمیتواند تا بینهایت ادامه داشته باشد.
تازهواردان با تمام سرمایه وارد نشوند
کسی که شناختی از تحلیل صورتهای مالی، نسبت P/E، وضعیت صنعت، گزارشهای ماهانه یا مدیریت سرمایه ندارد، نباید صرفاً به دلیل چند روز صف خرید تمام سرمایه خود را وارد بورس کند.
ورود تدریجی میتواند بخش مهمی از ریسک زمانبندی را کاهش دهد. فردی که سرمایه خود را در چند مرحله وارد میکند، اگر بازار پس از رشد اخیر وارد اصلاح شود همچنان امکان خرید در قیمتهای پایینتر را خواهد داشت.
برای کسانی که دانش یا زمان کافی برای انتخاب سهم ندارند نیز سرمایهگذاری غیرمستقیم از طریق صندوقهای سرمایهگذاری میتواند منطقیتر از خرید تصادفی سهم بر اساس کانالهای تلگرامی، شبکههای اجتماعی یا صف خرید باشد.
شاخص ۶.۹ میلیونی تضمین سود شما نیست
عدد شاخص کل شاید هر روز رکورد تازهای ثبت کند، اما سرمایهگذار «شاخص کل» نمیخرد؛ او سهم یا صندوق میخرد. بنابراین ممکن است شاخص رشد کند اما یک سرمایهگذار به دلیل انتخاب اشتباه سهم حتی در همان بازار صعودی زیان کند.
این نکته بهخصوص برای تازهواردانی اهمیت دارد که پس از مشاهده سود دیگران وارد بازار میشوند. معمولاً بخش ابتدایی یک موج صعودی در سکوت آغاز میشود و زمانی توجه عمومی را جلب میکند که قسمت قابل توجهی از رشد اتفاق افتاده است.
این دقیقاً همان زمانی است که ترس از جاماندن یا FOMO میتواند جای تحلیل را بگیرد.
بورس جای پولدار شدن یکشبه نیست
رکوردهای فعلی بورس الزاماً به معنای پایان روند صعودی نیستند. نرخ ارز، تورم، افزایش درآمد ریالی بسیاری از شرکتها و همچنان پایین بودن ارزش دلاری بازار نسبت به برخی قلههای تاریخی میتواند از بخشهایی از بورس حمایت کند.
اما تمام این عوامل یک پیام مشترک ندارند که «هر سهمی را در هر قیمتی بخرید».
بازار از کفهای خود فاصله گرفته، ارزشگذاریها افزایش یافته و بازده قابل توجهی نیز در مدت کوتاهی ثبت شده است. بنابراین از اینجا به بعد احتمالاً انتخاب صنعت و شرکت، بررسی سودآوری و مدیریت سرمایه بسیار مهمتر از ماههای ابتدایی موج صعودی خواهد بود.
تازهواردان باید بیش از هر چیز این واقعیت را در نظر داشته باشند که بورس امروز در شرایطی نیست که بتوان با اطمینان روی تکرار رشدهای عمومی و چندبرابری گذشته حساب کرد.
ممکن است بازار همچنان سقفهای بالاتری ببیند و بعضی سهمها بازدههای قابل توجهی ثبت کنند، اما احتمالاً دوران «هرچه بخری بالا میرود» بازار نیست.
اگر تازه وارد بورس شدهاید، از بازار نترسید؛ اما از سودهای اخیر هم فریب نخورید. خطرناکترین زمان برای ورود، زمانی است که سرمایهگذار تصور میکند دیگر امکان ضرر کردن وجود ندارد.
